Оқушылардың берген жауаптарына қарай білімдерін бағалау
Зат есімнің жасалу жолы және деректі/дерексіз зат есімдер
Бұл сабақта оқушылар зат есімнің жасалу тәсілдерін, сондай-ақ деректі және дерексіз зат есімдердің айырмашылығын нақты мысалдар арқылы меңгереді.
Негізгі ұғымдар
- Негізгі зат есім
- Туынды зат есім (жұрнақ арқылы)
- Күрделі зат есім (бірігу, қосарлану, тіркесу)
- Деректі және дерексіз зат есімдер
Мысалдар
Туынды зат есім: қой+шы, күй+ші, жақсы+лық
Күрделі зат есім: Көкше+тау, ашу+дас
Деректі: мектеп, қағаз, ағаш, қалам • Дерексіз: адамгершілік, ақыл, қуаныш, парасат
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Зат есімнің жасалу жолдары туралы толық мәлімет беру, деректі және дерексіз зат есімдердің ерекшелігін таныту, оқушының ой-пікірін жүйелеу.
Дамытушылық
Ой-өрісті кеңейту, ойлау белсенділігін арттыру, сөйлеу шеберлігін және тіл мәдениетін дамыту, сөздік қорды молайту, сауаттылыққа баулу.
Тәрбиелік
Елін, жерін, Отанын қадірлеуге, адамгершілікке, адалдыққа және еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Негізгі теория
Зат есімнің жасалу жолдары
Зат есімдер негізгі, туынды және күрделі болып үшке бөлінеді. Туынды зат есімдер жұрнақ арқылы жасалады. Күрделі зат есімдер бірігу, қосарлану және тіркесу арқылы құралады.
Туынды: қой+шы, күй+ші, жақсы+лық
Күрделі: Көкшетау, ашудас
Деректі және дерексіз зат есімдер
Айналадағы заттар мен құбылыстар адамға әртүрлі жолмен танылады: бірін қолмен ұстап, көзбен көруге болады, ал енді бірін оймен, ақылмен ғана сезіп білеміз. Осы ерекшелігіне қарай зат есімдер деректі және дерексіз болып бөлінеді.
Деректі зат есім
Нақты тануға болатын, көзбен көріп, қолмен ұстауға келетін зат атаулары.
- мектеп
- қағаз
- ағаш
- қалам
Дерексіз зат есім
Көзге көрінбесе де, адамның ойлау нәтижесінде танылатын ұғымдар мен құбылыстар атауы.
- адамгершілік
- ақыл
- қуаныш
- парасат
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу
- Кезекшінің мәлімдемесі
- Журнал бойынша түгелдеу
- Жаңа сабаққа дайындық
2) Үй тапсырмасын сұрау
- Өткен сабақтағы ережені сұрау
- Жаттығу жұмыстарының орындалуын дәптерден тексеру
- Дәптерлерді алмастыру
- Жауаптарға қарай білімін бағалау
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Оқушыларға зат есімнің жасалу жолдары (негізгі, туынды, күрделі) және деректі/дерексіз зат есімдердің ерекшеліктері түсіндіріледі. Теория нақты мысалдармен бекітіледі, содан кейін жаттығу жұмыстары орындалады.
Жаттығулар мен тапсырмалар
119-жаттығу
Талдау + дәлелдеуМәтіндегі деректі және дерексіз зат есімдерді анықтап, ойларыңды дәлелдеңдер.
Қосымша сұрақтар
- Мәтін қай шығармадан алынған?
- Өз ауылдарыңдағы қандай бәйге аттарын білесіңдер?
- Мәтінге қандай ат қояр едіңдер?
120-жаттығу
Суретпен жұмысБурабайдың суретіне қарап, сөйлемдерді оқыңдар. Жалқы есімдерді табыңдар және олардың емлесін еске түсіріңдер. Жалқы есімдердің мағыналарына назар аударып, қандай ұғымдарды білдіретінін айтыңдар.
Қосымша тапсырма
Мәтінге ат қойыңдар.
Шығармашылық жұмыс
Өз мекендерің туралы суреттеме мәтін құрап жазыңдар.
Салыстыру тапсырмасы
МінездемеСуреттегі екі балаға мінездеме беріңдер. Олардың бойындағы қасиеттерді салыстырып жазыңдар. Қандай дерексіз зат есімдерді қолданғандарыңды айтыңдар.
Қорытынды, бағалау және үй тапсырмасы
Қорытындылау
Жаңа сабақ сұрақ-жауап арқылы қорытындыланады.
Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен тапсырма орындауына қарай білімдері бағаланады.
Үй тапсырмасы (122-жаттығу)
Жұмбақтарды көшіріп жазып, зат есімдердің астын сызыңдар.