Адамға ең әуелі білім емес, тәрбие керек, тәрбиесіз білім адамзаттың қас жауы
Тәрбие мен білімнің ажырамас бірлігі
Білім беру үдерісінде адамның үйлесімді дамуы тек әлемдік және ұлттық мәдениет үлгілерін, құндылықтарды меңгеру арқылы жүзеге асады. Өйткені тұлғаның дүниетанымдық және мінез-құлықтық бағдарларының қалыптасуы — білім берудің сапалы болғанының басты белгісі.
Қазіргі қоғамда келешек ұрпақтың рухани-адамгершілік құндылықтарын дамыту арқылы білім беру мәселесі ерекше маңызға ие. Жаңа ғасырдың талаптарына сай тұлғалық дамуға баса назар аударылып, жас жеткіншектерге берілетін білім олардың жеке қабілеттерін жетілдіруге қызмет етуі тиіс.
Тәрбиенің өзегі
Тәрбиенің негізі — дені сау, ұлттық сана-сезімі оянған, рухани ойлауы биік, мәдениетті, парасатты, ар-ожданы мол, еңбекқор әрі іскер ұрпақ тәрбиелеу. Бұл қасиеттер адамның ішкі әлемін байытып, қоғамдағы жауапкершілігін күшейтеді.
«Өзін-өзі тану» пәнінің мақсаты
Әр баланың ішкі мүмкіндігі мен өзіндік қарым-қабілетін ашуға ықпал ететін рухани-адамгершілік қағидалар — тұлғаның өзін-өзі дамытуы мен өзін-өзі жүзеге асыруының қажетті шарты. Осы тұрғыдан алғанда «Өзін-өзі тану» пәнінің басты мақсаты — рухани-адамгершілік құндылықтарды өмірлік бағдар еткен, ойы, сөзі және ісі үйлескен мінезді тұлға тәрбиелеу.
Рухани-адамгершілік тәрбиенің нәтижелері
Рухани-адамгершілік тәрбие баланы мейірімділікке, әдептілікке, отаншылдыққа, өзін құрметтеуге және өзін-өзі жетілдіруге баулиды. Сондай-ақ табиғатты сүюге, өмірде өз бағытын айқындауға, өз бетінше шешім қабылдауға және сөзі мен ісі үшін жауапкершілік сезінуге үйретеді.
Балаға берері
- Өзін және өзгені түсіну
- Жақсылыққа ұмтылу, жаманнан жирену
- Шешім қабылдау және жауапкершілік
Қоғамға берері
- Сыйластық пен татулықты нығайту
- Төзімділік пен кешірім мәдениетін қалыптастыру
- Бірлік пен сүйіспеншілікті күшейту
Мұғалімнің рөлі: жылылық пен үлгі
Бұл құндылықтарды үйрететін пән мұғалімі балаларға жылы жүзбен қарайтын, мейірімді, адамгершілігі мол, бала жүрегін баурай алатын маман болуы қажет. Сонда ғана оқушы пәнді сүйіп, өмірге қызығушылығы артып, айналасына жан жылуын сыйлай алады.
Осындай үйлесім қалыптасқанда, бізден үлгі алатын, айналасына мейіріммен қарайтын, қиялы асқақ, рухы биік азамат тәрбиелеуге мүмкіндік туады. Баланы жан-жақты дамытуға, ішкі дүниесін тану арқылы өмір мәнін пайымдауға жетелеу — ортақ міндет.
Сабақта қолданылатын тәсілдер мен жұмыс түрлері
Адамдар арасындағы сыйластық, мейірімділік, сүйіспеншілік, татулық, бірлік, кешірім және төзімділік сияқты қасиеттерді жоғалтып алмау үшін жас ұрпаққа жақсы іспен үлгі көрсету маңызды. «Өзін-өзі тану» сабақтарында қолданылатын тәсілдер оқушының өзін, өзгені және қоршаған ортаны терең тануына ықпал етеді.
Пәндегі негізгі әдіс-тәсілдер
Сабақтағы атмосфера
Сабақ барысында оқушылар еркін отырып, бір-бірімен ашық пікір алмасуға, өз ойын жеткізуге, жағдаяттарды шешуге, бірін-бірі тыңдауға үйренеді. Бұл — сенім мен сыйластыққа негізделген орта құрудың тиімді жолы.
Мектеп тәжірибесі және тәрбиелік мазмұн
Мектебімізде «Өзін-өзі тану» пәні аясында ашық сабақтар, сыныптан тыс іс-шаралар және ата-аналармен жүйелі жұмыстар ұйымдастырылып отырады. Оқушылардың пәнге қызығушылығы жоғары: олар іс-шараларға белсенді қатысып, өз ойларын ашық білдіруге ұмтылады.
Пәннің мазмұнында аңыз-әңгімелер, мақал-мәтелдер, нақыл сөздер, ұлылардың ұлағатты ойлары, ақын-жазушылардың еңбектері маңызды орын алады. «Жаманнан жиреніп, жақсыдан үйрену» қағидасы — пәннің тәрбиелік өзегі.
Пәннің тұлғаға әсері
- Мінез-құлықты қалыптастырып, жеке тұлға ретінде терең тәрбиелеуге бағыттайды
- Өзіне деген сенімділікті арттырады
- Шығармашылық пен дербес ойлауға көмектеседі
- Өз ісіне баға беруге, саналы шешім қабылдауға үйретеді
- Өмірдің мәнін түсінуге және адамгершілікке берік болуға жетелейді
Қорытынды
Бүгінгі қоғамда баланың толыққанды өмір сүруі үшін адамгершілік қасиеттерді меңгеруі маңызды. Сол қасиеттерді бойға дарытуда «Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік пәнінің орны айрықша.
Абдешева Г. К., «Өзін-өзі тану» пәні мұғалімі
Түркістан облысы, Созақ ауданы, Тайқоңыр елді мекені, Т. Момбеков атындағы ЖОМ