Қазақша рефераттар

Синтоизмнің діни ғұрыптары мен рәсімдері

9-сынып. Дінтану

Тақырып: Синтоизм

Сабақтың типі

Аралас сабақ

Әдістері

Сұрақ-жауап, ізденіс

Негізгі ұғымдар

  • Каминомити — «құдайлар жолы».

  • Идзанаки және Идзанами — алғашқы антропоморфтық (адам бейнесіндегі) құдайлар.

  • Аматэрасу — жапондардың ең құрметтейтін құдайы.

Жоспар (қысқаша навигация)

  1. I Ұйымдастыру кезеңі
  2. II Үй тапсырмасын тексеру
  3. III Жаңа материал
  4. IV Қорытынды және тапсырмалар
Дінтану 9-сынып Синтоизм

Сабақтың мақсаты

1) Білім

Оқушыларға синтоизм діні және оның діни ғұрыптары туралы терең түсінік қалыптастыру.

2) Таным

Тың мәліметтер арқылы білімді кеңейтіп, дерекпен жұмыс істеу дағдыларын дамыту.

3) Тәрбие

Патриоттық, толеранттық және эстетикалық құндылықтарды нығайтып, діни-саяси сауаттылыққа баулу.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сыныптың дайындығын тексеру, сабақтың мақсатымен таныстыру, назарды тақырыпқа шоғырландыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Алдыңғы тақырып бойынша білімді сұрақ-жауап арқылы бекіту:

  1. 1) Конфуций ілімінің мәні неде?
  2. 2) Конфуцийлік дәстүрдегі рәсімдер мен ғұрыптардың мағынасы қандай?
  3. 3) Дао туралы түсініктің мазмұны қандай?

III. Жаңа материал

Тарау 1

Синтоизмнің пайда болуы

Тарау 2

Діни ғұрыптар мен рәсімдер

1) Синтоизмнің пайда болуы және дүниетанымдық негіздері

Жапонияда орныққан діни жүйені еуропалық ғылымда синтоизм деп атайды. Алайда бұл атау толық дәл емес: «синто» — жапон діни нанымдарының қытай тіліндегі жиынтық атауы. Жапондардың өздері бұл дәстүрді кабиномити немесе каминомити, яғни «құдайлар жолы» деп атайды.

Жапондардың діни түсініктері VIII ғасырда «Кодзики» және «Нихонги» (кей деректерде «Никонги» деп те беріледі) жинақтарында жүйеленіп, бүгінге дейін бастапқы мифологиялық үлгісіне жақын күйде жеткен.

Бұл мифологияда әлемді жаратушы жалғыз құдай туралы ұғым айқын қалыптаспайды. Көне мифтердегі ками — әлем пайда болғаннан кейін келіп, дүниені ретке келтіруші, табиғат пен қоғамдағы тәртіпті сақтаушы рухани күштер ретінде сипатталады.

Жапон мифологиясындағы алғашқы антропоморфтық (адам бейнесіндегі) құдайлар — Идзанаки мен Идзанами. Кейде оларды Адам ата мен Хауа анаға ұқсатып, Жапониядағы алғашқы адамдардың бастауы ретінде түсіндіреді.

Аматэрасу

Жапондар ерекше құрметтейтін құдай — Аматэрасу. Ол жасампаздықтың, игі істердің және сұлулықтың бастауы ретінде танылады.

Ками түсінігі

Синтоизм пантеонында мыңға жуық ками бар. Оларды кейде «құдай» деуден гөрі «рух», «ие» деп атаған дұрыс: әрбір тау-тас, орман-тоғай, табиғат құбылысының өз камиі бар деп сенеді.

Синтоистер кейбір ағаш түрлерін, өсімдіктерді, жәндіктер мен құстарды қасиетті деп ерекше қастерлейді. Мысалы, қораз — Аматэрасудың құсы, ал егеуқұйрық — молшылықтың символы. Фудзияма тауы құдайлар мекендерінің бірі ретінде қабылданады.

Императорды қастерлеу

Синтоизмнің маңызды ерекшеліктерінің бірі — императорлық билікті киелі деңгейге көтеру. Аңыз бойынша, Жапонияның тұңғыш императоры Дзимму — Ниниги әулетінің шөбересі. Ол б.з.д. 660 жылдың 11 ақпанында таққа отырған деп есептеледі.

1868 жылы Дзимму императордың билікке келу датасынан басталатын жапондық жыл санау жүйесі енгізілгені де синтоизмнің мемлекеттік-мәдени рөлін көрсетеді.

Жапон халқы өз ұлттық болмысы мен мемлекеттігінің іргетасы саналатын бұл дәстүрді бүгінге дейін берік ұстанады. Ерекшелігі — көне діни нанымдарға негізделген дәстүрлі мәдениет пен қазіргі заманғы өркениеттік үлгілерді үйлестіре білуінде.

2) Храмдар, рәміздер және діни қызмет

Синтоизм храмдары әдетте сыртқы дарбазадан басталып, үш қатар қоршаумен белгіленген кең алаңға ұқсайды. Кіреберісте жуыну және тазалану үшін арнайы орын (хауз) қарастырылады. Сондай-ақ садақа және тілек рәсімдерін еске салатын өрім-өрім қағаздар байланған бамбук таяқшалар кездеседі.

Құлшылық орны

Негізгі құлшылық орны үшінші қоршаудың ішінде орналасады. Мұнда Аматэрасудың белгілері ретінде қылыш, айна және яшмадан жасалған әшекей сақталады.

  • Айна — даналық
  • Қылыш — адалдық
  • Яшма — қайырымдылық

Елде осындай ондаған мың храм бар. Олар бірнеше камиға немесе сол өңірде ерекше құрметтелетін бір камиға арналады. Синтоистік храмдарды қайта салып, жөндеп отыру дәстүрі кең тараған. Ең басты храмдардың бірі — Исэ қаласындағы кешен (VII ғасыр).

Синто дін қызметшілері сегіз сатыға бөлінеді. Көп жағдайда діни қызмет мұрагерлік жолмен жалғасады. Дін қызметшілеріне үйленуге рұқсат етіледі және қызметін өз қалауы бойынша тоқтата алады.

3) Діни ғұрыптар, мерекелер және этикалық ерекшелік

Синто дәстүрінде мерекелер қарсаңында ұзақ ораза ұстау кездеседі. Бұл кезеңде олар мүрдеге жақындамауға, науқастардан аулақ жүруге, зиратқа бармауға, музыка аспаптарында ойнамауға және кейбір тағамдардан тартынып, тән мен рухтың тазалығын сақтауға ұмтылады.

Садақа және тарту

Мейрам күндері храмға ас және ішімдік (күріштен жасалған сакэ) әкелінеді. Кейде тарту етілген дүниені жерге көміп қалдыру дәстүрі де айтылады.

Басты мерекелер

Негізгі мейрамдардың қатарына желтоқсанның соңғы екі күніндегі арылу мейрамдары, Жаңа жыл, сондай-ақ көктем мен қараша айындағы күріш мейрамдары жатады.

Синтоизмнің догматикасы салыстырмалы түрде қарапайым және кей тұстарында буддизм ықпалы байқалады. Күнә, жаза, о дүние туралы ілімдер айқын дамымаған; басты назар осы дүниедегі үйлесім мен жарасымға бағытталады.

Этикалық ілімнің ерекшелігі

Синтоизмде жүйелі этикалық доктрина кең дамымаған. Адамгершілік нормалары көбіне конфуцийлік қағидалармен және ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрмен реттеледі: көнбістік, үлкенді құрметтеу, борыш сезімі және қатаң тәртіп.

IV. Қорытындылау

Тақырыпты бекіту үшін төмендегі сұрақтарға жауап беріңдер:

  1. 1) Жапонияда синтоизм қалай қалыптасты?
  2. 2) Синтоизм ілімінің басты ерекшеліктері қандай?
  3. 3) Синтоизмдегі қандай діни рәсімдерді атай аласыңдар?
  4. 4) Синтоизмнің басты мерекелері қайсылар?

Үй тапсырмасы

Мәтінді оқып, негізгі ұғымдарды (каминомити, ками, Идзанаки, Идзанами, Аматэрасу) анықтап келу. Қосымша: синтоизм мерекелерінің біріне қысқаша сипаттама жазу.

Жылдам қайталау

Атауы

Каминомити

«Құдайлар жолы» — жапондардың өз атауы.

Құдайлар/рухтар

Ками

Табиғат пен өмірдің әр қырындағы киелі иелер.

Басты құдай

Аматэрасу

Сұлулық пен игі істердің бастауы ретінде құрметтеледі.

Өзек

Тазалық пен үйлесім

Ғұрыптарда арылу және жарасым идеясы басым.