Қазақша рефераттар

Хақназар хан тұсындағы Қазақ хандығының күшеюін түсіндір

Сабақтың мақсаты

Танымдық мақсат

Оқушылар Тәуке хан тұсындағы Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саяси ахуалымен танысады. Сондай-ақ жоңғарлардың 1643 жылы қазақ жеріне баса-көктеп кіруін түсіндіру арқылы Орбұлақ шайқасының тарихымыздағы өшпес жарқын беттердің бірі екенін ұғынады. Жәңгір ханның тапқырлығы, көрегендігі мен жаужүректігі қазақ халқының мерейін үстем етті.

Талдау дағдысы

Негізгі тарихи мәселелерді жүйелей отырып, оқиғалардың болған орындарын анықтау, Отан тарихынан сабақ алып, дұрыс қорытынды жасауға үйрету.

Тәрбиелік мақсат

Отанға сүйіспеншілікті арттыру, ел қорғауға дайын болу, батылдық пен ерлікке, ұлтжандылыққа баулу, топтық шығармашылық ізденісті дамыту.

Сабақтың құрылымы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушыларды тарихи тұлғалардың кезеңдері бойынша екі топқа бөлу.
  • Бір-біріне тарихи тұлғалармен байланысты тілек айту.
  • Топ басшыларын анықтау, бағалау парағын тарату.

2) Үй тапсырмасын тексеру

Сұрақ: «Тұлғалар туралы не білесіңдер?»

1-топ

Хақназар хан тұсындағы Қазақ хандығының күшеюін түсіндір.

2-топ

Тәуекел хан билікке келген кездегі елдің саяси жағдайы қандай болды?

Сәйкестендіру тесті

Сұрақтар

  • Хақназар хан қай жылдары ел биледі?
  • Тәуекел хан қай жылдары ел биледі?
  • Қай жылы Тәуекел хан өзбек ханымен жасасқан ант-беріскен шартты бұзды?
  • Сібір хандығының қол астындағы қазақ тайпалары қай жылы Қазақ хандығы құрамына қосылды?

Жауап нұсқалары

  1. (1538–1580)
  2. (1582–1598)
  3. 1583 жыл
  4. 1598 жыл

Қызығушылықты ояту

Қазақ хандығының ішкі-сыртқы саяси жағдайын тұрақтандыруда тың өзгерістер енгізіп, Хандық кеңес пен Билер кеңесінің рөлін күшейткен бірегей тұлға кім? Осы сұраққа болжам жасап көрейік.

Бүгінгі тақырып: Тәуке хан тұсындағы Қазақ хандығы. Сабақ барысында Тәуке хан дәуіріндегі саяси жағдай туралы мағлұмат алып, оны өз оқу-танымдық қажетіңізге сай қолдануға үйренесіздер.

Жаңа сабақтың жоспары

  1. 1 Тәуке хан билікке келер қарсаңындағы саяси жағдай.
  2. 2 Тәуке ханның таққа отыруы (1680–1715).
  3. 3 Тәуке хан тұсындағы Қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы.
  4. 4 «Жеті жарғы».

Мазмұнды түсіндіру

Жаңа тақырып презентация арқылы түсіндіріледі, оқушылар негізгі тұстарын дәптерге түртіп отырады. Тәуке хан жас кезінен-ақ билік ісіне араласқан. Әкесі Жәңгір хан Тәукені Моғолстанға бірнеше рет елшілікке жіберген. Тәуке — көреген саясаткер, ақылды дипломат, беделі жоғары хан.

Мағынаны ажырату: топтық тапсырмалар

1-топ

Оқулық: 186–187-бет

«Тәуке ханның хандық билікті нығайтуы» бөлімін оқып, түсіндіріп, талдаңдар.

2-топ

Оқулық: 188–189-бет

«Жеті жарғы» қандай мәселелерді қарастыратынын талдап, түсіндіріңдер.

Білімді бекіту: тест

1) Тәуке хан қай жылдары ел биледі?

  • А) 1523–1538
  • Б) 1582–1598
  • В) 1598–1628
  • Г) 1680–1715

2) Тәуке хан ел билеуде кімдерге арқа сүйеді?

  • А) Сұлтандарға
  • Б) Билерге
  • В) Ақсақалдарға
  • Г) Батырларға

3) Тәуке хан тұсында жасалған заң жинағы қалай аталады?

  • А) Қасқа жол
  • Б) Жеті жарғы
  • В) Ескі жол
  • Г) Билік кесім

4) Жәңгір ханның шамамен ел билеген жылдарын көрсет.

  • А) 1523–1538
  • Б) 1582–1598
  • В) 1598–1628
  • Г) 1628–1652

5) Қай жылдары жоңғар феодалдары Оңтүстік Қазақстанға бірнеше рет шабуыл жасады?

  • А) 1523–1538
  • Б) 1582–1598
  • В) 1598–1628
  • Г) 1681–1685

Жауап кілті

1 — Г, 2 — Б, 3 — Б, 4 — Г, 5 — Г.

Проблемалық сұрақ

Ойлан: Егер Тәуке хан тұсында «Жеті жарғы» заңдар жинағы жасалмаған болса, Қазақ хандығының басқару жүйесі қандай сипат алуы мүмкін еді?

Хронология: «Сандар сөйлейді»

Жыл / кезең Оқиға / мәлімет
1643 Жоңғар әскері Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанға баса-көктеп кіріп, бірнеше қазақ ұлыстарын талқандады.
1680 Жоңғарлардың қалың қолы қазақ жеріне басып кірді; Жәңгір хан 600 жауынгермен 50 мыңдық жоңғар әскерімен бетпе-бет келді (мәтіндегі дерек бойынша).
1680–1715 Тәуке ханның билік құрған кезеңі.
1663–1756 Төле Әлібекұлының өмір сүрген жылдары.
1667–1764 Әйтеке бидің өмір сүрген жылдары.
1682–1766 Қаз дауысты Қазыбек бидің өмір сүрген жылдары.

Ескерту: Хронология бөлімі бастапқы мәтіндегі берілген деректер негізінде ықшамдалып, тілдік тұрғыдан түзетілді.

Ой толғаныс

Тәуке ханның ел билеудегі ерекшеліктері неде? Оның билікті нығайту тәсілдері мен «Жеті жарғының» қоғамды реттеудегі рөлін нақты мысалдармен негіздеп көріңдер.

Қорытынды сұрақтар

  • Бүгін қандай оқиғалар ерекше есте қалды?
  • Не ұнады? Несі қиын болды?
  • Бұл тақырыптан қандай қорытынды шығардың?

Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Әр топтың басшысы бағалау парағы бойынша өз тобындағы оқушылардың жұмысын бағалайды.

Үйге тапсырма

  • 41-параграфты оқу.
  • «Тәуке ханның ел билеуі» тақырыбында эссе жазу.