Ерте мен кеш жас бала
Мақсаты мен міндеттері
Бұл тәрбие сағаты оқушыларды жақсылыққа бағыттап, жаман әдеттен аулақ болуға, үлкенді сыйлауға және кішіні ренжітпеуге үйретуді көздейді.
Білімділік
- Жақсылыққа ұмтылу, жаман әдеттен сақтану
- Үлкенді сыйлау, кішіні құрметтеу
Дамытушылық
- Шыншылдық пен инабаттылыққа баулу
- Ата-анаға мейірімді болу
- Туған жерге және айналадағы заттарға ұқыптылық
Тәрбиелік
- Имандылыққа тәрбиелеу
- Адамгершілік пен мейірімділікті нығайту
Көрнекіліктер
Мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер жазылған плакаттар, кітаптар, суреттер және шарлар.
Кіріспе: әдептілік туралы ой
Мұғалімнің сәлемдесуімен басталатын бұл сабақтың өзегі — «әдеп» ұғымын түсіндіру және оны күнделікті өмірмен байланыстыру. Қазақ халқы ерте кезден-ақ әдептілікті жоғары бағалап, отбасында баланы кішіпейілділікке, ізеттілікке, имандылыққа тәрбиелеуді мақсат еткен.
Әдептілік — үлкенді сыйлау, достарды және айналадағы адамдарды құрметтеу. Әдепті адам өзгеден сый күтпей-ақ, алдымен өзі құрмет көрсетіп, ардақтай біледі және оны ісімен дәлелдейді.
Ой түйін:
«Әдептілік, ар-ұят — адамдықтың белгісі. Тұрпайы мінез тағы жат — надандықтың белгісі».
Мақал-мәтелдер мен нақыл сөздер
Мақал-мәтелдер
- Әдепті бала ата-анасын мақтатар, әдепсіз бала ата-анасын қақсатар.
- Адамдықтың белгісі — иіліп сәлем бергені. Әдептілік, ар-ұят — адамдықтың белгісі.
Нақыл сөздер
- Адамгершілік кімде болса, соны ер деп есепте.
- Қыз анадан үйренбей өнеге алмас, ұл атадан үйренбей сапар шекпес.
Әдеби монтаж: мінез айнасы
Оқушылардың өлең жолдары арқылы әдепсіздік пен ұқыпсыздықтың көріністері, сондай-ақ жақсы қасиеттердің бағасы көрсетіледі.
Жағымсыз әдеттер
- Етек-жеңі салақ, бос жүріспен уақыт өткізеді; сабақты ұқпай, өз бетінше алаңдайды.
- Ілгегі мен түймесі жұлынып, кешке дейін алысумен болады; әркімге ұрынып, босқа жарысады.
- Шашы көзіне түсіп, ақылға құлақ аспайды; мұғаліммен таласып, өзіне «дәлел» іздейді.
- Дәптері мен сөмкесі жыртылған, сия төгіп, бетін шимайлап тастайды.
- Тазалық сақтамайды: кір-қожалақ жүру — ұят, масқара.
Жағымды қасиеттер
- Өз ісіне жауапты: киімін реттейді, түймесін қадай алады.
- Жомарттық танытады: қолындағысын бөлісе біледі.
- Кішілерге қамқор: үлкен қателікке жол бермей, сыйластықты сақтайды.
- Кішіні жәбірлемейді: бүгінгі сәби ертең ер жетеді, сондықтан әділ болу керек.
Ортақ үн:
«Жас дәуірдің түлегіміз» және «Не деу керек?» сияқты хор бөлімдері ортақ мәдениет пен сөйлеу әдебін бекітеді.
Негізгі ұғымдар: ізгілік, әдеп, адамгершілік
Әдептілік
Үлкенді сыйлау, достарды және айналадағы адамдарды құрметтеу.
Инабаттылық
Әдептіліктің әсем көрінісі: қарапайымдылық, сыпайылық, тілалғыштық, адалдық, ұқыптылық, жауапкершілік.
Әдеп сақтау
Мінез-құлық пен адамгершілік қарым-қатынастың қалыптасқан ережелерін сақтау. Әдеп бұзылса, дәстүрге сызат түсіп, ұлттық намысқа нұқсан келуі мүмкін.
Маңызды тұжырым
Әдептілік — әдеп, ізет, инабат, сыйласым, құрмет және қамқорлық сияқты құндылықтарды біріктіретін ұғым.
Сабақ барысы: бөлімдер мен әрекеттер
Талқылау және сұрақ-жауап
«Ізгілік», «әдептілік», «адамгершілік» ұғымдарына байланысты мысалдар келтіріліп, оқушылардың пікірлері тыңдалады.
Көрініс: көліктегі тәртіп
Қоғамдық орындардағы мәдениет: үлкенге орын беру, сыпайы сөйлеу, өзгеге кедергі келтірмеу сияқты нақты әрекеттер арқылы көрсетіледі.
Қазақтың ырым-тыйымдары
Халықтық тәрбие мен әдептің байланысы түсіндіріліп, күнделікті өмірдегі мәні ашылады.
Топтық жұмыс: проблемалық жағдаяттар
Оқушылар шағын топтарда өмірлік жағдайларды талдап, әдепті шешім ұсынады: қалай сөйлесу керек, қалай көмектесу керек, қалай кешірім сұрау керек.
Шығармашылық бөлімдер
- Өлеңнен үзінді: «Адам болам десеңіз»
- Ән: «Бала тілегі»
- Ән: «Ізеттілік әліппесі»
- Би: «Бипыл» (қыздар тобы)
Қорытынды
Әдеп — адамның ішкі мәдениетін, айналасына деген құрметін және жауапкершілігін танытатын құндылық. Ол үйден басталып, мектепте шыңдалып, қоғамда көрінеді.
Тәрбиелік сағаттың түйіні — әр оқушының өзінен бастап: тазалық сақтау, ұқыпты болу, шындық айту, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету арқылы адамгершілік қасиеттерін нығайту.