Дауыс беру
Пікірсайыс: «Қайда тұрғың келеді?»
Бұл пікірсайыстың мақсаты — ойын анық жеткізе білуге баулу, шешендік өнерді дамыту, келтірілген дәйектерге қарсы уәж айта алу және дәлелдеу мәдениетін қалыптастыру. Сонымен қатар ұжымдық татулықты нығайтып, қалыптан тыс ойлауға, пікір білдіруге ынталандыру және ораторлық қабілетті шыңдау көзделеді.
Фокус
Пікір айту, дәлелдеу, қарсы уәж
Құндылық
Ұжымдық татулық, сыйластық
Дағды
Ораторлық қабілет, ой ұшқырлығы
І. Кіріспе: мәселенің қойылуы
Бүгінгі пікірсайыс «Қайда тұрғың келеді?» тақырыбына арналды. Егемен еліміз тәй-тәй басып дамып келе жатқанымен, қалада да, ауылда да шешімін күткен мәселелер бар. Бүкіл әлем өркениетке ұмтылған кезеңде адамның өзіне жайлы өмір сүру ортасын таңдауы — табиғи құбылыс.
Негізгі сұрақ
Ауылда тұрған жақсы ма, әлде қалада тұрған жақсы ма?
Сайыс барысында екі тарап өз ұстанымын дәлелдеп, қарсы пікірге уәж келтірді.
ІІ. Негізгі бөлім: жеребе бойынша сөз бастау
А) Ауылдықтар ұстанымы
Негізгі сөйлеуші: Сапарбаев Дулат
Дулат мырза ауылды жақтайтынын айтып, ауыл өмірінің бірқатар артықшылықтарын атап өтті.
- Таза ауа: ауылда көлік аз, зауыт-фабрика жоқ, сондықтан ауа қаламен салыстырғанда әлдеқайда таза.
- Табиғи өнім: дәруменге бай тағамдар бақшада өседі, ет пен сүт қорадан табылады — барлығы қолжетімді әрі табиғи.
- Білім сапасы туралы пікірге уәж: «ауыл мектебінің білімі төмен» деген көзқараспен келіспейді; қазақ зиялыларының көпшілігі ауылдан шыққанын мысалға келтіреді.
- Қысқы тұрмысқа бейімделу: қалада жылу қашан берілер екен деп күтсе, ауылда пеш жағылып, үй іші жылы әрі жайлы болады.
Ә) Қалалықтар ұстанымы
Сөз алған: Манарбек мырза
Манарбек мырза қала өмірін таңдауға себеп болатын мүмкіндіктерді тізбектеді.
- Инфрақұрылым мен тұрмыс жайлылығы: жылы әрі жайлы пәтер, су тасымайсың, от жақпайсың.
- Жұмыс мүмкіндігі: еңбек етем деген адамға жұмыс табылады.
- Көлік пен қатынас: қала ішінде жылдам қатынау, алысқа баруға әуежай мен вокзалдың қолжетімділігі.
- Білім алу жолдары: гимназия, лицейлерде тереңдетілген білім; жоғары оқу орнына грант және несие арқылы түсу мүмкіндігі.
- Бос уақытты тиімді өткізу: демалыс орындары көп, кафе-мейрамхана, стадион, спорт сарайлары қолжетімді.
ІІІ. Қарсы уәж және толықтыру
Жұмаш Хадиша
Ауыл адамдары туыс пен көршінің қадірін біледі, қиын кезеңде бір-біріне көмектесуге әрдайым дайын. Ал қалада кейде көршісінің халін сұрамайтын, есігінен де қарамайтын адамдар кездеседі.
Еркінқызы Ғалия
Ауылда спортпен жүйелі айналысу мүмкіндігі шектеулі болуы мүмкін. Сонымен қатар өзенге шомылғанда қауіпсіздік сақталмаса, жазатайым жағдай орын алуы ықтимал.
IV. Көрермендер сұрақтары: қысқа да нұсқа жауаптар
Ауылдықтарға қойылған сұрақтар
Сұрақ 1
«Ауылда тұрмыс жақсы болса, неге көп адам қалаға көшіп жатыр?»
Жауап: «Ауылдан қалаға әдейі жіберіп жатырмыз — қалалықтарға қазақша үйрету үшін».
Сұрақ 2
«Ауылға барғанда шыбын көп болып, ұйықтай алмадым».
Жауап: «Шыбын да жақсы — таңертең оятады. Ал сіздердің масаларыңыз түнімен ұйықтатпайды ғой».
Қалалықтарға қойылған сұрақтар
Сұрақ 1
«Қалада көшеде де, базарда да адам көп. Сонда кім жұмыс істейді?»
Жауап: «Қалада күндізгі және түнгі ауысым бар. Көшедегілер — түнгі ауысымнан шыққандар».
Сұрақ 2
«Қаланың қыздары сиыр сауа ала ма?»
Жауап: «Сауыншылықты оқыса, неге саумасын?»
Сұрақ 3
«Бұрын қалалықтар орысша сөйлейтін еді. Қазір ағылшынға құмар. Ертең қай тілде сөйлейді?»
Жауап: «Қай тілде сөйлесек те, ана тілімізді ұмытпаймыз».
V. Жарнама бөлімі: әр тарап өз ортасын таныстырады
Ибрашева Еңлік: ауыл туралы
«Мынау — менің ауылым. Ауылдың дастарханында алма, алмұрт, бауырсақ, ет, қазы-қарта, қымыз, айран, шұбат — бәрі бар. Мұның бәрі денсаулыққа пайдалы, дәруменге бай. Ауылда мал көп: қой жүн береді, ет береді. Ауасы таза, табиғаты көркем. Сенбесеңіздер, ауылға көшіп келіңіздер».
Махмет Ақбота: қала туралы
«Мынау — менің қалам. Мұнда зәулім үйлер көп. Біз от жақпаймыз, су тасымаймыз. Әуежай бар, көшелері түп-түзу. Көше бойында ағаштар өсіп тұр. Жазда бассейнде, аквапаркте шомыламыз. Қаламыз жылдан-жылға көркейіп келеді».
VI–VII. Сарапшылар пікірі және дауыс беру
Сарапшылар тараптардың дәлелін саралап, ұсыныстарын айтты. Кейін әрбір қонақ бір дауыстан беріп, дауыс беру өткізілді (асық қолданылды).
Нәтиже: ауылдықтар 16 дауыс жинап, жеңіске жетті.
VIII. Қорытынды
Пікірсайыс өз мәресіне жетті. Қалай болғанда да, қаланың ауылсыз, ауылдың қаласыз күні жоқ. Ең маңыздысы — қала мен ауылдың ауызбірлігі ажырамай, бірін-бірі толықтырып, бірге дами беруі.
Түйін
Таңдау әркімнің өзіне байланысты, ал ортақ мақсат — бірлік пен дамуға қызмет ету.