Құрбан айт - барша мұсылман қауымына ортақ ұлық мейрам
Құрбан айт: мәні, тарихы және негізгі амалдары
Биыл Құрбан айт тамыз айының 21, 22, 23 күндеріне сәйкес келеді. Құрбан айт — барша мұсылман қауымына ортақ ұлық мейрам. Ол Ораза айттан кейін 70 күн өткен соң басталып, 3 күн бойы жалғасады. Бұл күндер қажылық құлшылығымен тығыз байланысты.
Мереке ұзақтығы
3 күн
Уақыты
Ораза айттан 70 күн кейін
Айт күндері құрбандық шалынады. Бұл — мұсылманның құлшылығын, ықыласын және тақуалығын айқындайтын маңызды амал. Қазақстанда бұл күн мемлекеттік демалыс болып есептеледі.
Мерекенің шығу тарихы
Құрбан айт мейрамының шығу тарихы қасиетті Құранда баяндалады және Ибраһим пайғамбардың өмірімен байланысты. Бір күні Ибраһим пайғамбарға өз ұлы Исмайылды Алла разылығы үшін құрбан ету туралы аян беріледі. Құран түсіндірмесіне сай, пайғамбар көрген түс — ақиқат, оған күмән келтіруге болмайды.
Сынақтың мәні
Ибраһим ұлын ертіп, бүгінгі Мекке маңындағы Мина аңғарына аттанады. Пышағын кезей берген сәтте көктен періште түсіп, оны тоқтатады. Бұл оқиға — Жаратқанның пайғамбарына берген сынағы ретінде түсіндіріледі.
Пайғамбардың шынайы ниетіне жауап ретінде Алла Тағала жұмақтан құрбандыққа шалынатын қой түсіреді. Осылайша құрбан шалу — Аллаға құлшылық пен мойынсұнудың нышанына айналады.
Мұсылман қауымы үшін Аллаға ет немесе қан емес, ең алдымен құлдарының тақуалығы маңызды. Сондай-ақ Құрбан айтта құрбан шалу Ақырет күні мұсылманның жанын сақтап, Жұмаққа жол ашады деген сенім бар.
Қасиетті ай және Арафа күні
Ислам күнтізбесі бойынша Зүлхижжа айы — мұсылмандар үшін қасиетті ай. Айдың алғашқы он күндігінде мұсылмандар бар ықылас-ниетімен құлшылық жасап, ізгі амалдарды көбейтуге ұмтылады.
Айдың тоғызыншы күні — Арафа күні. Бұл күннің орны ерекше: мұсылмандар тәубе етіп, дұға-тілекті арттырады.
Айт күнінің басталуы
Құрбан айт (Зүлхижжа айының 10-күні) таң атқаннан кейін айт намазымен басталады. Егер мешітке баруға мүмкіндік болмаса, адам құлшылықты үйінде де атқара алады.
Құлшылық жасап, имамның уағызын тыңдағаннан кейін кейбір мұсылмандар өмірден өткен жақындарына Құран бағыштап, зиратқа барады.
Ең маңызды амал: құрбандық шалу
Бұл мерекенің ең басты амалы — құрбандық шалу. Құрбандық шалу барысында әр мұсылман ниет етіп, істі Алланың атымен бастауы тиіс. Кейбір адамдар құрбандықты «Алла жақындарымды ала көрмесін» деген тілектің ниетімен де шалады.
Қандай мал шалынады?
- Қой, ешкі, сиыр және түйе
- Басқа жануарлар құрбандыққа қолданылмайды
Жарамсыз мал
- Ауру мал
- Соқыр (немесе кемістігі айқын) мал
Жас мөлшеріне қойылатын талап
Қой, ешкі
кемі 1 жас
Сиыр
кемі 2 жас
Түйе
кемі 5 жас
Бұл күні мұсылман жамағатын ғана емес, тіпті ислам дінін ұстанбайтын адамдарды да етпен тамақтандыру — сауапты іс. Мерекенің әлеуметтік мәні де осында: бөлісу, жәрдемдесу, жақсылықты көбейту.
Айт күндеріндегі дәстүрлер мен дастарқан
Айттың бірінші күні адамдар бір-бірін құттықтап, бір-бірінің үйіне барып, дастарқаннан дәм татады. Бұл күні әр мұсылманның үйінде қонақжайлық пен береке көрініс табады.
Бірінші күн
Әйелдер қауымы бауырсақ, шелпек пісіріп, мерекелік мәзір дайындайды. Үй-үйде дастарқан жайылып, жақсы тілек айтылады.
Екінші күн
Көпшілік қойдың басы мен аяғынан сорпа әзірлейді. Жалпы құрбандыққа шалынған малдың етін мереке күндері тұтыну дәстүрі кең тараған.
Мерекенің өзегі
Құрбан айтта әр адам отбасына көбірек көңіл бөліп, мүмкіндігінше мұқтаж жандарға көмектесуі керек. Бұл күндер — мейірім мен жауапкершілікті күшейтетін, қоғамдағы татулықты арттыратын уақыт.