Мамандықтың психологиялық типтері
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Тақырып
- Мамандықтар әлемі
- Сабақ түрі
- Пікір алмасу
- Көрнекілігі
- Интербелсенді тақта, слайдтар
Сабақтың мақсаты
- Оқушылардың мамандық таңдауы, оның типтері мен кластары туралы түсінігін тереңдету, білім аясын кеңейту.
- Мамандықтың еңбек қызметінің негізгі бөлігі екенін ұғындыру.
- Қызығушылықты арттыру арқылы оқушының өз қалауына сай таңдау жасауына мүмкіндік қалыптастыру.
Сабақтың өту жоспары
- 1 Кіріспе
- 2 Мамандықтың психологиялық типтері
- 3 Мамандық құндылықтары
- 4 Сауалнама: мамандыққа бейімдеу
- 5 Ең танымал мамандықтар рейтингі
- 6 Қорытынды
Кіріспе: еңбек пен өмірлік таңдау
Жастықта еңбек ету қандай қызық,
Қуаныш билемей ме бойды кернеп?..
Қызықты тұрмысымды етем десең,
Аянбай маңдай термен істе қызмет
Бұл жарық дүниеге келген әрбір саналы адамның парызы — елі мен жерінің игілігіне еңбек ету, өмірден өз орнын табу, адам деген ардақты атқа лайық өмір сүру.
Тағдыр әр адамға әрқилы мүмкіндік береді: біреулер қабілеті мен мінезіне, дүниетанымы мен біліміне сай мамандықты дұрыс меңгермей, мақсатына жете алмайды; ал енді біреулер өз талантына лайық кәсіп игерсе де, өмір жолында түрлі кедергілерге тап болады.
Бір ұлағатты ұстаздың ойы бар: «Адамда бір ғана мамандық болуы тиіс — ол шын мәнінде адам деген атқа ие болу».
Яғни адам адал, адамгершілігі жоғары, еңбекте қабілетті әрі зейінді, өз міндетіне жауапты, бейнетке төзімді, мейірімді және білімді болса — таңдаған мамандығы мәнді, еңбегі жемісті болып, өмірде жарқын із қалдырады.
Мамандық дегеніміз не?
Мамандық — өмір сүрудің көзі бола алатын және белгілі бір дайындық пен жауапкершілікті талап ететін еңбек қызметінің бір бөлігі.
Адам екі таңдауда жаңылмауы керек десек, соның біріншісі — мамандық таңдау. Өйткені мамандық — өмір бойы азық болатын, тұрмыстық та, рухани да тұрғыда жанға жайлылық сыйлайтын кәсіп.
Неліктен мамандыққа қанағат маңызды?
Психологтардың пікірінше, адам өз мамандығына риза болмаса, бұл эмоциялық қажуға, ішкі күйзеліс пен мотивацияның төмендеуіне әкелуі мүмкін. Сондықтан таңдау жасағанда тек бүгінгі қызығушылықты емес, болашақтағы сұранысты да ескерген дұрыс.
Мамандықтың психологиялық типтері
Барлық мамандықтар еңбек затына (қызметкердің ісі немен байланысты) және еңбек құралдарына (машинаны ма, әлде қол құралын пайдалана ма) байланысты белгілі бір типтерге жіктеледі.
Осы типологияны ескеру арқылы әр мамандықтың қандай критерий бойынша қай типке жататынын түсінуге болады. Ал өзіңізге қолайлы еңбек құралын анықтау — мамандық таңдаудың «мінсіз формуласын» табуға көмектеседі.
Маңызды ескерту
Еңбек құралына қарай мамандықтарды шартты түрде 5 типке бөлуге болады. Бұл — толық және қатаң бөлініс емес: көп мамандық бір ғана типке сыймайды. Психологтар кей жағдайда бір мамандықты сипаттайтын құрал түрі екі-үшеу болуы мүмкін екенін айтады. Бұл бір топ ішіндегі мамандықтардың айырмашылығын нақтылауға мүмкіндік береді.
Тип: «Адам — табиғат»
Кәсіптер мысалы
- Тұқым өсіруші
- Зоотехник
- Агроном
- Кинолог
- Химик-биологиялық зертханашы
- Мал өсіруші шебері
Еңбек нысаны
Бұл типтегі мамандықтар көбіне өсімдіктер, жануарлар және микроағзалармен жұмыс істеуге бағытталады.
Олар ауыл шаруашылығы, тамақ өнеркәсібі, медицина, сондай-ақ ғылыми зерттеулер (биология, география) салаларымен тығыз байланысты.
Қызығушылық қайда керек?
Табиғатқа қызығушылық тек аграрлық немесе зертханалық мамандықтарда ғана емес, психолог, туризм менеджері, қонақ үй бизнесі менеджері сияқты бағыттарда да маңызды қасиет ретінде көрінуі мүмкін.
Мұндай жіктеу адам еңбегі тек бір ғана нысанға бағытталады дегенді білдірмейді. Мысалы, өсімдік өсіруші ұжымда түрлі техниканы қолданады, экономикалық бағалау мәселелерімен де айналысады. Алайда оның негізгі зейіні мен еңбегі — өсімдікке және оның өмір сүру ортасына бағытталады.
Өзіңізге қоятын сұрақ
Табиғатты сіз қалай қабылдайсыз: демалыс орны ретінде ме, әлде өндіріс пен еңбекте барлық күшіңізді жұмсайтын шеберхана ретінде ме?
Бұл типтің ерекшелігі
Биологиялық объектілер күрделі, өзгермелі және көп жағдайда стандартқа сыймайды. Өсімдіктер, жануарлар, микроағзалар — бәрі тірі: өседі, дамиды, ауырады, кейде жойылады. Сондықтан қызметкер тірі ағзаларды танумен ғана шектелмей, ықтимал өзгерістерді алдын ала болжай алуы тиіс.
- Бастамашылдық
- Өз бетінше шешім қабылдай алу
- Қамқорлық пен жауапкершілік
- Болжау қабілеті