Атырау облысы, Махамбет ауданы, Е. Ағелеуов атындағы Махамбет орта мектебініңжоғары санатты бастауыш сынып мұғалімі
Автор туралы
Атырау облысы, Махамбет ауданы, Е. Ағелеуов атындағы Махамбет орта мектебінің жоғары санатты бастауыш сынып мұғалімі Альдешова Фарида Бақтығалиқызы.
Бұл жазбада бастауыш сыныптарда ана тілі сабақтарында мәтінмен жүйелі жұмыс жүргізу арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттырудың маңызы қарастырылады.
Білім сапасы және бағалау мәдениеті
Қазақстанның білім беру жүйесін жаңарту ең алдымен білім беру ұйымдары ұсынатын қызметтің жоғары сапасын қамтамасыз етуді көздейді. Дегенмен білім беру үдерісінің нәтижелілігі білім алушылардың оқу жетістіктерін сырттай және ішкі бағалау қорытындылары арқылы кәсіби әрі тиімді басқару жүйесін құруға тікелей байланысты.
PIRLS: оқу сауаттылығын халықаралық деңгейде бағалау
Мемлекеттік бағдарлама және қатысу қадамдары
Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында қазақстандық оқушылардың халықаралық деңгейде мәтінді оқу және түсіну сапасын бағалайтын PIRLS зерттеуіне қатысуы жоспарланды.
2012 жылғы 31 қазанда Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі мен Оқушылардың білім жетістігін бағалау жөніндегі халықаралық қауымдастық (IEA) арасында қазақстандық бастауыш мектептің 4-сынып оқушыларының PIRLS-2016 зерттеуіне қатысуы туралы ынтымақтастық келісіміне қол қойылды.
Зерттеудің мәні
Бұл зерттеу еліміздегі балалар тәрбиесінде оқу мәдениеті мен оқу дағдыларының деңгейін айқындауға бағытталған.
Әлемдік контексте оқу сауаттылығы заманауи қоғамда өмір сүруге дайындықтың маңызды бөлігі ретінде қарастырылады. PIRLS зерттеуінің мақсаты — әртүрлі елдердегі бастауыш сынып оқушыларының мәтінді түсіну деңгейін салыстыру және ұлттық білім жүйелерінің оқу сауаттылығын қалыптастырудағы ерекшеліктерін анықтау.
Оқырман сауаттылығы ұғымы
Халықаралық сарапшылардың тұжырымдамасына сүйенсек, оқырман сауаттылығы — адамның толыққанды қалыптасуына және жеке мақсаттарына жетуіне қажетті жазбаша сөйлеудің әртүрлі формаларын түсіну, олар туралы терең ой қорыта алу қабілеті. Осы ұстаным білім беру саясаты үшін маңызды бағдарға айналады.
PIRLS қандай міндеттерді шешеді?
-
Нәтижелерді нақты өлшеу
Әлемдік басымдықтарда көрініс тапқан құралдармен алынған нәтижелерді талдап, өлшеуіштер арқылы айқындау.
-
Салыстырмалы бағалау
Әртүрлі елдердің білім беру жүйелерін салыстырып, олардың тиімділігін бағалау.
-
Контекст факторларын анықтау
Зерттеу қорытындысына әсер ететін контекстік дәйектемелерді айқындау.
-
Дерек пен дәлел
Ғылыми дәлелденген халықаралық деректер қорынан сенімді мәліметтер алу.
-
Саясатты жақсарту бойынша ұсыным
Тәуелсіз елдердің нәтижелерін талдау арқылы қатысушыларға білім саясатын жетілдіруге арналған бағыт-бағдар ұсыну.
Неліктен нысана — 4-сынып?
Зерттеу нысаны — бастауыш сынып бітірушілерінің оқу жетістіктері. Себебі оқытудың алғашқы төрт жылы негізгі білім мен оқу-үйрену қабілеттерін қалыптастырудың іргетасы саналады. Осы кезеңде оқушылар негізгі мектепте әртүрлі мәтіндермен табысты жұмыс істеу үшін қажет дағдыларды меңгереді.
Бастауыш мектептен бастап қол жеткізілетін маңызды нәтижелердің бірі — оқушының ақпараттық біліктілігінің қалыптасуы. Сапалы бастауыш білім — кейінгі оқудың берік негізі.
Мәтінмен жұмыс: мұғалімнің шешуші рөлі
Оқушылардың оқу сауаттылығының қалыптасуына барынша мүмкіндік туғызу үшін заманауи мұғалім оқу қызметінің тиімді формаларын, әдіс-тәсілдерін таңдап, орынды қолдана білуі қажет. Бастауыш сынып мұғалімі кіші жастағы оқушылардың мәтінмен жұмыс істеу шеберлігінің негізін қалайды: ақпарат көздерін тану, қызықтырған сұрақтарға жауап іздеу, іріктелген мәліметті сауатты рәсімдеп, ұсыну.
Білім алу және әртүрлі ақпарат көздерімен жұмыс істеу балаларға ақпаратты дұрыс қабылдауға, оның сапасын бағалауға, мәтіндегі жасырын мағынаны түсінуге көмектеседі.
Мектеп, тәрбие, қосымша білім: біртұтас байланыс
Оқу сауаттылығына қатысты дағдылар оқу үдерісі, тәрбиелік іс-шаралар және қосымша білім беру компоненттері тығыз байланыста ұйымдастырылған кезде нәтижелі қалыптасады.
Отбасылық оқу мәдениеті
Оқу мәдениетін дамытуда ата-аналар қауымымен жүйелі жұмыс жүргізудің де маңызы зор. Үйдегі оқу дағдылары мектептегі мәтінмен жұмысты күшейтіп, баланың тұрақты оқу әдетін қалыптастыруға ықпал етеді.
PIRLS-2016: мақсатты дайындық және жүргізіліп жатқан іс-шаралар
Қазақстандық оқушыларды халықаралық салыстырмалы PIRLS-2016 зерттеуіне мақсатты түрде бағыттауға уақыт болды. 4-сынып соңында орта және жоғары буында табысты оқу үшін оқушылардың оқу-ақпараттық білімі мен дағдыларын қалыптастыруға бағытталған бірлескен, жүйелі жұмыс қажет.
Республика көлемінде зерттеуге қатысу мақсатында іс-шаралар өткізілді. Олар зерттеудің мақсатын, өткізілу тәртібін, тапсырмалардың ерекшеліктерін мұғалімдерге, оқушыларға және ата-аналарға түсіндіруге, сондай-ақ қажетті біліктілік пен дағдыларды дамытуға бағытталды. Бұл жазбаны атқарылып жатқан жұмыстың бір бөлігі ретінде қарастыруға болады.
PIRLS түсіндірмесіндегі оқу сауаттылығы
PIRLS аясындағы оқу сауаттылығы — оқушылардың жазбаша мәтіндерді түсініп оқи алу қабілеті, мәтінге рефлексия жасау, оның мазмұнын өз мақсаттарына жету үшін қолдану, сондай-ақ білімдері мен дағдыларын қоғамның белсенді өміріне араласу үшін дамытуы.
Мұнда тек оқу техникасы немесе мәтін мазмұнын сөзбе-сөз түсіну ғана бағаланбайды. Негізгі назар — оқу барысында меңгерген білім мен дағдыны өмірлік жағдайларда қолдана білу, оқушыны әлеуметтендіру мен дербестендіруге бағыттау, болашақ кәсіби бағдарын жауапкершілікпен таңдауға даярлау.
Бағалау тапсырмалары нені талап етеді?
Оқу сауаттылығын бағалау кезінде білім алушыларға берілген мәтіндегі материалдарды салыстыру, автор ойын аңғару, жауап дайындау барысында нақты дәлелдер табу ұсынылады. PIRLS тапсырмаларының маңызды ерекшелігі — мәтіндердің шынайылығы, яғни өмірлік мысалдарға жақындығы.
Осы бағыттағы тест сұрақтары ретінде көркем мәтіндер кеңінен қолданылады.