Жаманға ұйқы - жолдас, тамыр - тамақ, Болмайды көңілінде басқа талап
Төмендегі нақылдар мен өлең жолдары — қазақ ой әлеміндегі және әлемдік әдебиеттегі «жақсы» мен «жаман» ұғымдарын таразылаған, мінез-құлық пен орта, отбасы мен достық, ар мен ұят, сөздің салмағы туралы терең пайымдар. Бұл ойлар «жаман адам» деген үкім емес, адамның таңдауы, тәрбиесі, әдеті мен ұстанымы туралы ескерту ретінде оқылады.
Нақылдар жинағы
Дәйексөздер авторымен бірге берілді. Мәтін грамматикасы мен тыныс белгілері редакцияланып, мазмұны сақталды.
Жамбыл Жабаев
Жаманға ұйқы — жолдас, тамыр — тамақ, болмайды көңілінде басқа талап.
Мұстафа Шоқай
Жалпы адамгершілік және философиялық тұрғыдан алғанда «жақсы халық», «жаман халық» деген ұғым жоқ, болмайды да.
Әзілхан Нұршайықов
Бала арақ ішсе, анасы у ішеді. Маскүнем жаман бала жақсы ананы ажалынан бұрын көрге кіргізеді.
Мұхтар Әуезов
Адам баласының жаман қылығы — жаратылысынан емес, өскен ортасында көрген үлгі-өнегесінен.
Саиф Сараи
Ұятсыз адам иттен де жаман.
Қорқыт ата
Анадан өнеге көрмеген қыз жаман. Атадан өнеге алмаған ұл жаман.
Бернард Шоу
Оптимистердің арманы орындалады, ал пессимистердің жаман ойлары.
Максим Горький
Үйренбейтін немесе аз үйренетін мұғалім — жаман мұғалім.
Махамбет Өтемісұлы
Жаманға еткен жақсылығың — жатқа кеткен малмен тең.
Адамға қылған жақсылығың — арнап бір берген нармен тең.
Жақсыдан болат ұл туса — жауырынынан өтін алса да, жамандарға жалынбас.
Бауыржан Момышұлы
Жақсы командир жауынгерін өсіреді, жаман командир офицерін қор етеді.
Шортанбай Қанайұлы
Халықпен — қастаспайсың, жаманмен — достаспайсың.
Ибн Хиббан
Жақсы адамдардың жүрегінде жақсы, жаман адамдардың жүрегінде жаман ойлар жүреді.
Базар Оңдасұлы
Жақсы мен жаманның арасы — жер мен көктей.
Өмірде адам не көрмес: кеудесін көтергенмен — жақсыға жаман тең келмес.
Кей жаманның сөзі бар — ызғары қатты, ащы удай; кей жақсының сөзі бар — лебі кәусар бал судай.
Жаман болса алғаның — мақтасы қалың көрпе артық, қараға жауап бергеннен — аққа берген серт артық.
Ғабит Мүсірепов
Жаманға оқ өтсе де, сөз өтпейді.
Жаманның аузына жұртта қалған сөз түседі.
Шалкиіз Тіленшіұлы
Ағайынның ішінде бір жақсысы бар болса — қаумалаған көп жаман сол жақсыны көре алмас.
Жаманның жалаңдаған тілі — жау.
Жаман туған бар болса, жақсы жолдас зар болса — жазаны сонда көрерсің.
Жаманнан туған жақсы бар — адам айтса нанғысыз; жақсыдан туған жаман бар — бір аяқ асқа алғысыз.
Жақсының жақсылығы сол болар — жаманмен қосылып сөйлеуді ар етер; жаманның жамандығы сол болар — сөйлесе бетін қара етер.
Жақсы да келер бұл көпке, жаман да келер бұл көпке.
Жаманға беліңді шешіп иланба — иландырып тұрып өлтірер.
Тоқсары
Қанмен бекітілген достықты жаннан безген жаман бұзады.
Стивен Кинг
Егер өзіңіз жаман болсаңыз, басқалармен бірге бәрі жақсы болуы мүмкін емес.
Шәкәрім Құдайбердіұлы
Нәпсі, өзімшілдік пен мақтан шексіз көп жаман әдеттер туғызады.
Бұқар жырау
Ақсақалға жарасар — тілеуқорлық тобасы,
Бәйбішеге жарасар — қолындағы қара сабасы.
Келіншекке жарасар — емшектегі баласы,
Қыз он беске келгенде — шашынан көп жаласы.
Бұл жалғанның жаманы — ағайынның жаласы.
Майлықожа Сұлтанқожаұлы
Жаман болса әйелің — арманда өтер өмірің, артылғандай есекке.
Алғаның жаман жолықса: үйіңнің іші шаң болар, ісіңнің бәрі қам болар.
Сол әлімен тұрмайды, киім таңдап паң болар. Әңгіме, жанжал қоздырар, өзгеден өзін оздырар.
Жиынға киер жібекті тезек теріп тоздырар.
«Қай жеріңнен тойдым?» деп, «Не көрсетіп қойдың?» деп, тағы өзіңді жазғырар.
Жаман әйел — жігіттің тайдырады табанын, тар қылады заманын.
Жақсы әйел — жігіттің жақсы қылар жаманын, ұшқыр қылар шабанын.
Өңкей жаман қосылса — шығарады егесті; мәмілемен іс бітер, бас қосып қалса көп есті.
Жаман әйел көп ұйықтар.
Михаил Литвак
Егер адамдар өздері туралы жақсы нәрсе айта алмаса, бөтен біреулер туралы жаман нәрсе айтады.
Саиф Сараи
Жаман әйел — жақсы еркектің соры.
Роберт Де Ниро
Жақсы мен жаманды ажыратып үйрететін адамға бәрін беруге де болады.
Мұқағали Мақатаев
Адамдардың жаман екенін, жақсы екенін ажыратушы мен емеспін, өйткені өзім де солардың бірімін.
Майқы би
Жаман еркек жар қадірін білмес, жайсыз әйел ер қадірін білмес.
Жалқау адам тер қадірін білмес, жетесіз жігіт ел қадірін білмес.
Жаман әйел ер қадірін білмес.
Жалаладдин Руми
Кіммен жүргеніңе, кіммен дос болғаныңа мұқият бол. Өйткені бұлбұл гүлге, қарға қоқысқа жетелейді.
Жамбыл Жабаев
Жаманның көңілі көкте, басы жерде — аңғарғанға екі арасы алыс.
Жақсының өзі кішік, ойы биік — бірдей ме екеуінің мәртебесі?
Абай Құнанбайұлы
Баланың жақсысы — қызық, жаманы — күйік.
Жаман дос — көлеңке: басыңды күн шалса — қашып құтыла алмайсың; басыңды бұлт шалса — іздеп таба алмайсың.
Жүсіп Баласағұни
Түзу қисықпен жараспас, ез игіге қараспас.
Сүйінбай Аронұлы
Жаман әйел алғанның — жауы үйінде, жақсы әйел алғанның — тойы үйінде.
Әкім Ысқақ
Жақсы мен жаманның айырмасы — сиыр мен жыланның айырмасындай: біріншісі шөпті сүтке айналдырса, екіншісі сүтті уға айналдырады.
Сырым Датұлы
Табалдырықтан биік тау жоқ, жаман ағайыннан асқан жау жоқ.
Ақан Сері Қорамсаұлы
Алтынды орағанмен жез болмайды, жібекті жуғанмен бөз болмайды.
Мысалы, әр нәрсенің бәрі сондай: жаманның көкейінде көз болмайды.
Жабыға салма тоқым — жалы бар деп, жаманға басыңды име — малы бар деп.
Би болмас — белін жуан буғанменен; тазармас заты жаман — жуғанменен.
Ой түйін
Орта мен тәрбие
Мінез көбіне табиғаттан емес, көрген үлгі мен өскен ортадан қалыптасады.
Сөздің салмағы
Жақсының сөзі — шипа, жаманның сөзі — у: екеуінің ізі де ұзақ қалады.
Достық пен таңдау
Кіммен жолдас болғаның — кімге айналарыңды айқындайтын ең үлкен өлшемнің бірі.