Маусымдық мерекелер
Мерекелік ертеңгіліктердің түрлері және оны ұйымдастыру
Егемен елдің жас ұрпағын тәрбиелеу, талапқа сай білім беру — бүгінгі күннің уақыт күттірмес мәселелерінің бірі. Сондықтан мектепке дейінгі ұйымдардың міндеті — балаға белгілі бір білімді жүйелі түрде беріп қана қою емес, оны жан-жақты дамыту: сөйлеуін жетілдіру, оқуға қызығушылығын ояту, қоршаған ортаға дұрыс көзқарас қалыптастыру, ойын анық жеткізіп, дәлелдей білуге үйрету, сөйлеу мәдениетін дамыту, шығармашылықпен жұмыс істейтін, бірегей ойлау қабілеті бар тұлғаны қалыптастыру.
Мерекенің бала тәрбиесіндегі орны
Балалар өміріндегі мерекелер — адамгершілік пен эстетикалық тәрбие берудің әсерлі құралы. Әдеби шығармалар, әндер мен өлеңдер патриоттық сезімді қалыптастырып, балалар бойында тәртіп, мінез-құлық мәдениеті, ұжымшылдық негіздерін тәрбиелейді.
Мейрам күндері балалар үшін ән мен күйге, әсем биге, көз қуантатын көріністерге толы қызықты әлем. Сол себепті әрбір тәрбиеленуші мерекені асыға күтіп, өз өнерін жолдастарына, тәрбиешілеріне және ата-анасына көрсеткісі келеді.
Мерекелік ертеңгіліктердің барлық түрлері (ән айту, музыка ырғағымен қимыл жасау, би билеу, аспапта ойнау) балаларды музыканы сүйе білуге баулып, бірге қуану мен толғану арқылы тату ұжымға топтастырады және ортақ жауапкершілікке үйретеді.
Ересектер мен ата-аналардың рөлі
Балалар ертеңгілігін дайындап, өткізуде ересектердің орны ерекше. Ата-аналар мерекеге қатысып, балаларымен бірге қуанып, олардың өнерін тамашалауға тырысады. Балалардың орындаушылық ерекшеліктері, көңілді әрі мәнді ойындар, естелік сыйлықтар мен кітапшалар — бала өміріндегі ұмытылмас сәттер.
Күнтізбелік жоспар құрастыру кезінде балаларды өз өңіріндегі еңбек адамдарының мерекеге дайындығымен таныстыратын оқу іс-әрекеттерін арнайы ойластыру маңызды. Әңгіме, жатталатын өлең, көрсетілетін суреттер жүйесі бұзылмай енгізіліп, ең бастысы — материал балаға түсінікті болуы керек.
Маңызды қағида:
Дайындық жұмыстарының бәрін мерекенің тақырыбына біріктіру — негізгі мақсат. Бұл үрдістен ата-ананы шет қалдырмай, алдын ала хабардар ету, қажет болса көмек сұрау, сондай-ақ мерекені үйде қалай атап өту керектігі туралы кеңес беру орынды.
Мерекеге әзірлену және өткізу ерекшеліктері
Әрбір сценарий алдын ала мұқият әрі жан-жақты әзірленеді. Сценарийде ертеңгіліктің мазмұнына қарай балалар мен ересектердің айтатын сөздері және орындалу реті жоспарланады.
Ертеңгілікті тек үлкендерге арналған «балалар концертіне» айналдыруға болмайды. Балалардың өнерін балабақша қызметкерлері (немесе ересектер) орындайтын қысқа концерттік нөмірлермен алмастырып отыру мерекенің эмоциялық әсерін күшейтіп, есте қаларлық етеді.
Есте қаларлық әсер беретін тәсілдер:
- Ертеңгілікті терең мазмұнды ойын ретінде ұйымдастыру.
- Күтпеген кейіпкерлердің (ертегі бейнелері, сиқырлы таяқ ұстаған қонақ, т.б.) кенет кіруі арқылы сюжет құру.
- Тақпақ, ән, би және ойын түрлерін алмастырып, балалар белсенділігін тұрақты ұстап тұру.
- Сыйлықты тосын формада ұсыну (кәрзеңкеден, арнайы қораптан, «домалап келген» зат ішінен, т.б.).
Ойын — бала өмірінің табиғи қажеттілігі және өсіп-жетілуінің негізгі шарты. Сондықтан ойын атрибуттары алдын ала дайындалуы тиіс. Ойындардың бірсарынды болмауын, қатысушылар мен көрермен балаларды жалықтырмауын қадағалау қажет. Сонымен бірге көп дайындықты қажет етпейтін, күтпеген жерден басталатын жеңіл ойындарды да жоспарлау пайдалы.
Ертеңгілікті өткізу кезіндегі орналастыру (құрылым, «построение») әр жолы әртүрлі болғаны дұрыс: бірсарынды орналасу балаларды жалықтыруы мүмкін. Балалардың қысылмай еркін отырып-тұруына мүмкіндік беру — олардың қуанышының табиғи әрі шынайы көрінуіне жағдай жасайды.
Мерекелік ертеңгілікке неше топ қатысуы тиіс?
Ертеңгілікті сәбилер тобын басқа топтармен біріктіріп өткізуге болмайды. Себебі бұл жастағы балалардың өз мерекесіне тікелей қатысуын олардың белсенділігін арттыруға бағыттаған дұрыс. Сырттан қонақтар көп шақырылса, балалардың назары бөлініп, мереке қызығы бәсеңдеуі мүмкін; кейбірі тіпті жылап та қалуы ықтимал.
Ал басқа жастағы топтарды қажеттілікке қарай біріктіруге болады. Мұндай жағдайда сценарий бойынша әр топтың балалары бағдарламаға теңдей қатысатындай етіп қарастырылуы тиіс.
Қатысу мен рөлдерді бөлу қағидалары:
- Кез келген ертеңгілікте балалардың толық қатысуын қамтамасыз ету.
- Басты рөлдерді балалар арасында кезектестіріп беру.
- Әр баланың мүмкіндігі мен мінез-құлқын ескеру.
- Баланың тек орындаушы немесе тек көрермен болып қалып қоюына жол бермеу.
Көпшілік ойынға сирек қатысатын бала мерекеге де онша қызықпауы мүмкін; уақыт өте өз күшіне сенімсіз болып, тұйықталып қалу қаупі бар. Сондықтан педагогтың міндеті — әр балаға ортадан өз орнын табуға көмектесу.
Қорытынды ой
Адам өзін-өзі жетілдіруге де, сонымен қатар өзін-өзі жоюға да қабілетті. Жеке болмысты тануға ұмтылу, тереңдегі талап-тілек пен қабілеттерді дамыту және сол арқылы толыққанды өмір сүруге жаңа рухани күш беру — білім мен тәрбиенің ең маңызды мақсаттарының бірі.