Оқушыға орташа деңгейде білім беретін бағдарламадан жекелеп, саралап оқыту бағдарламасына көшу
Есенбаева Элмира Амировна
Жезқазған қаласы білім бөлімінің №10 жалпы орта білім беретін мектебі (КММ)
Оқытудың жаңа технологиялары — жеке тұлғаның өзін-өзі тәрбиелеп, жетістікке жетуіне жол ашатын құрал
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасында білім берудің жаңа жүйесі қалыптасып, ұлттық білім беру кеңістігі әлемдік білім беру үдерісіне кірігуге бағыт алуда. Бұл өзгеріс педагогика теориясы мен оқу-тәрбие үдерісіндегі елеулі жаңарулармен тығыз байланысты: білім беру парадигмасы өзгерді, мазмұн жаңарды, жаңа көзқарас пен жаңаша қарым-қатынас орнықты.
Негізгі талап
Мемлекеттік білім стандарты деңгейінде оқыту үдерісін ұйымдастыру жаңа педагогикалық технологияларды енгізуді міндеттейді. Оқушылардың білімі тереңдеп, дүниетанымы кеңейген сайын, олар кейінгі оқуын жалғастыруға да, еңбекке араласуға да анағұрлым жақсы даярланады.
Қазіргі қажеттілік
Мектеп қабырғасында оқушылардың заманауи талапқа сай біліммен қарулануының ең тиімді жолдарының бірі — күннен-күнге ұлғайып отырған ақпарат көлемін игеруге мүмкіндік беретін жаңа білім беру технологияларын жүйелі енгізу.
Жаңа педагогикалық тәсілдердің мәні
Оқушылардың білім алу үдерісін жетілдіріп, меңгеруді жылдамдататын педагогикалық тәсілдер балалардың ақпараттық технологиялар саласында терең білім алуына ықпал етеді және кейін жоғары оқу орындарында табысты оқуына берік негіз қалайды.
Қолданылатын технологиялар мен бағыттар
- Жобалар тәсілі (Project-based learning)
- Модульдік оқыту
- Концентрленген оқыту (бір мәселеге баса назар аударту арқылы оқыту)
- Дифференциацияланған оқыту (әркімді деңгейіне қарай жетілдіру)
- Тұлғаға бағытталған оқыту элементтері
- Ойлау бағдарламалары және тест арқылы тексеру құралдары
Білімнің қоғамдағы рөлі
Білім — қоғамды әлеуметтік, мәдени және ғылыми прогреспен қамтамасыз ететін ерекше құбылыс әрі адам үшін де, қоғам үшін де ең жоғары құндылық. Оның негізгі қызметі — адамның дүниетанымын, адамгершілігін, шығармашылық қабілетін қалыптастыру және дамыту.
Елдің тірегі
Кез келген мемлекеттің негізгі тірегі — ғимараттары мен экономикалық көрсеткіштері ғана емес, ең алдымен білімді, білікті, іскер әрі белсенді азаматтары.
Дәйексөздер
«Біздің балаларымыз білімі жоғары жұмысшылар мен фермерлер, инженерлер, банкирлер және өнер қайраткерлері, мұғалімдер мен дәрігерлер, зауыттар мен биржалардың иелері болады».
— «Қазақстан — 2030» бағдарламасы
«Келешектің иесі — жастар».
«Жастар өзінің ата-анасынан гөрі заманына көбірек ұқсас келеді».
— И. С. Кон
Білім мазмұнының жаңаруы
Білім мазмұны жаңа үдерістік біліктермен, ақпаратты қабылдау қабілетінің дамуымен, ғылымдағы шығармашылықпен және нарық жағдайындағы білім беру бағдарламаларының нақтылануымен байи түсуде.
Негізгі ауысымдар
- Есте сақтауға негізделген оқудан бұрын меңгергенді пайдаланып, ойлауды дамытатын оқуға көшу.
- Білімнің статикалық үлгісінен ақыл-ой әрекетінің динамикалық құрылымына көшу.
- Орташа деңгейге бағытталған бағдарламадан жекелеп, саралап оқытуға көшу.
«Технология» ұғымы және анықтамалар
Түсіндірме сөздік
«Технология — қандай да болсын істегі, шеберліктегі, өнердегі амалдардың жиынтығы».
Б. Т. Лихачев
Педагогикалық технология — оқу үдерісіне белгілі бір мақсат көздей әсер ететін педагогикалық ықпал.
ЮНЕСКО
Педагогикалық технология — бүкіл оқыту үдерісін техникалық және адам ресурстарын, олардың өзара ықпалын ескере отырып, білім берудің формаларын оңтайландыру міндеттерімен жүйелі түрде жүзеге асыру әдісі.
М. В. Кларин
«Педагогикалық технология — педагогикалық мақсатқа қол жеткізу жолындағы барлық қисынды амалдар мен әдіснамалық құралдардың жүйелі жиынтығы және оны іске асыру реті».
Қазақстандағы үдеріс: технологияландыру және тәжірибе
Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қалыптасуы барысында орта білім беру жүйесінің реформалануы қоғамдық тұрғыдан аса маңызды болды. Реформаның өзекті сипатының бірі — қазіргі оқыту үдерісін технологияландыру қажеттілігі. Соның нәтижесінде соңғы жылдары әртүрлі педагогикалық технологиялар жасалып, мектеп тәжірибесіне енгізілуде.
Кең тараған бағыттар
- Оқытудың модульдік технологиясы
- В. М. Монахов технологиялары
- Дьяченконың оқытудың ұжымдық тәсілі
- Профессор Ж. Қараев: дербестендіру, дифференциациялау, демократияландыру және ізгілендіру ұстанымдарына негізделген педагогикалық компьютерлік технология
Қажет болатын оқу құралдары
Білім, білік, дағдыларды жетілдіру үшін дифференциалдық және дербес деңгейлік ұстанымдарға сай жаңа тұрпаттағы оқулықтар мен оқу құралдары қажет:
- Әңгімелесуші-оқулықтар
- Төрт деңгейлі тапсырмалары бар жұмыс дәптерлері
Деңгейлік тапсырмалар: ынта мен ілгерілеу
Жаңа технология жағдайында оқушылардың өздігінен жүргізетін танымдық іс-әрекеті үшін тапсырмалар күрделілігі төрт деңгей бойынша құрастырылады. Егер барлық деңгейдегі тапсырмалар қызықты әрі мазмұнды болса, оқушылардың оқу мотивациясы артады.
Тәжірибеде мұндай жүйемен сабақ беретін мұғалімдер үзіліс кезінде де оқушылардың тапсырма орындауға ынталанатынын атап өтеді. Оқушылар өзара бәсекелесе отырып жұмбақ, сөзжұмбақ, ребус, математикалық басқатырғыштар сияқты тапсырмаларды шешуге ұмтылады.
Үлгерімі төмен оқушымен жұмыс
«Үлгерімі кейіндеп қалып, құрбыларын белгілі бір себептермен қуып жете алмайтын оқушылармен қалай жұмыс істейміз?» деген сауалдың да нақты шешімдері бар:
- Барлық тапсырманы уақытында орындаған оқушылар үлгермеушілерге көмектеседі.
- Сынып өздігінен жұмыс істеп жатқанда, мұғалімнің үлгерімі төмен оқушыларға дербес көмек беруге уақыты болады.
«Қабілетті» және «қабілетсіз» деп бөлмеу: ізгілендіру логикасы
Деңгейлік тапсырмаларды енгізудегі басты мақсат — сынып оқушыларын жасанды түрде «қабілетті» және «қабілетсіз» деп жіктеуді болдырмау. Бұл тәсіл дербес оқыту мен ізгілендіру ұстанымдарын сақтауға мүмкіндік береді және әр оқушының алға жылжуына тірек болады.
«Міндетті деңгей» қағидасы
Кез келген оқушы оқуын бірінші деңгей тапсырмаларынан бастайды. Бұл барлық оқушыларды тірек білімімен қамтамасыз етіп, «Білім туралы» Заң талаптарына сай мемлекеттік стандарттың ең төменгі деңгейін толық игеруге жағдай жасайды.
Есепке алу (зачеттік) жүйесі
Бірінші деңгей тапсырмалары толық әрі дұрыс орындалмайынша оқушы келесі деңгейге өтпейді. Нәтижесінде үлгерімі төмен оқушылар да кем дегенде «оқушылық деңгейге» сәйкес білімді толық меңгереді, ал міндетті деңгейді игерген оқушының өзіне деген сенімі артады.
Бағалау: «қосу» әдісі және қорқынышты азайту
Жаңа педагогикалық технологияларда бағалау үдерісі көбіне «қосу» әдісімен жүзеге асырылады: оқушының ең төменгі деңгейі негізге алынады және ол мемлекеттік стандарттың ең төменгі талабына сәйкес келеді. Дарындылық деңгейіне қарамастан, әр оқушы бірінші деңгей тапсырмаларын міндетті түрде дұрыс орындауы тиіс.
«Зачет» логикасы
Бірінші деңгейдегі дұрыс әрі уақытында орындалған тапсырмалар «есепке» алынады. «Есепке алынбаған» тапсырмалар «есепке алынғанға» дейін міндетті түрде қайта тапсырылып отырады.
Нәтиже
Өзін-өзі бағалау «қосу» әдісімен жүргізілгенде оқушы бұрынғыдай «екілік» алудан қорықпайды. Дұрыс орындалған тапсырмалар саны артқан сайын жоғары ұпай жинауға ұмтылыс күшейеді.
Қорытынды ұстаным
Жаңа педагогикалық технологиялар арқылы оқытудың түпкі мақсаты — білім беруді ізгілендіру, оқушылардың өздігінен бағыт-бағдарын анықтап дамуына мүмкіндік жасау және ең бастысы, өзін-өзі тәрбиелей алатын тұлға ретінде қалыптасуына жағдай туғызу.