Ойлы болсаң озып көр Көнерген сөздер мағынасын ашу
Тілдерді дамыту саласындағы міндеттерді жүзеге асыру мақсатында өткізілетін «Сөз-мерген» тілтанымдық сайысының бағдарламасы төмендегідей.
Мақсаты
- Танымдық қабілеттерді дамыту, ой-өрісті кеңейту.
- Тұрақты сөз тіркестері мен мақал-мәтелдердің мағынасын ашу.
- Көнерген сөздердің мәнін түсіндіру, табиғатын тану.
Құрал-жабдықтар
- Интерактивті тақта.
- Қазылар алқасына арналған жауап қорытындыларының бланкілері.
- Тірек-сызбалар мен кестелер.
Жүргізуші
Қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінің мұғалімі: Мырзағалиева Гүлдана Жақсылыққызы.
Бұл — көне сөзді, астарлы ұғымды, мақал-мәтелді бір кісідей білетін сенімді жандар сынға түсетін зияткерлік дода.
Қатысушылар үшін мақсат — жеңіс, ал ана тіліміз үшін — өсіп-өркендеу.
Сайыс ережелері
Қатысушылар
Сайысқа 5-сыныптың 4 оқушысы қатысады:
- 1. Қасымов Әсет
- 2. Қасымов Аслан
- 3. Мирханов Айбол
- 4. Жанділдина Гүлдана
Кезеңдер
Сайыс 3 кезеңнен тұрады:
- I кезең: «Мықты болсаң тауып көр»
- II кезең: «Жүйрік болсаң шауып көр»
- III кезең: «Ойлы болсаң озып көр»
Іріктеу қағидаты
- I кезең соңында ең аз ұпай жинаған ойыншы сайыстан шығады.
- II кезеңнің 2-айналымынан кейін ұпайы аз 2 оқушы сайыстан шығады.
I кезең: «Мықты болсаң тауып көр»
Тұрақты сөз тіркестерінің мағынасын ашу.
Ойын тәртібі
- Жауап беру кезекпен орындалады.
- Егер жауап дұрыс болмаса, кезек келесі ойыншыға беріледі.
1) «Ит өлген жер»
Мағынасы: алыс, ұзақ қашықтық.
2) «Ағайынды қоңыр қаз»
Мағынасы: қатар-құрбы, замандас адамдар туралы айтылады.
3) «Ақыл таразысына салды»
Мағынасы: ой елегінен өткізіп, екшеді; артық-кемін таразылады.
4) «Аяқ суытты»
Мағынасы: біраз демалды, тынықты.
5) «Жер қаптырды»
Мағынасы: алдап соқты, «қап» дегізді.
6) «Қамшы салмады»
Мағынасы: қамшы тигізбей-ақ жүріп отырды (ат қатты жүрді).
7) «Қарақұрттай қаптады»
Мағынасы: быжынай түсіп, топтала ұмтылды.
8) «Қарға адым»
Мағынасы: халықтық өлшем; өте жақын дегенді білдіреді.
9) «Қол сұқты»
Мағынасы: талан-таражға салды, ұрлады.
10) «Қырық күн шілде»
Мағынасы: жаздың ең ыстық кезеңі (сарша тамыз).
11) «Отқа қойды»
Мағынасы: көлік малын жем-шөпке жіберді.
12) «Өгіз аяң»
Мағынасы: шабан жүріс, баяу қарқын.
II кезең: «Жүйрік болсаң шауып көр»
Мақал-мәтелді жалғастырып, толық нұсқасын құрау.
Бастау тәртібі
Бұл кезеңді ұпайы аз оқушы бастайды.
1) «Семіздікті ... көтереді»
Дұрыс жауабы: қой.
Толық нұсқа: «Семіздікті қой көтереді».
2) «Қолы қимылдағанның ... қимылдар»
Дұрыс жауабы: аузы.
Толық нұсқа: «Қолы қимылдағанның аузы қимылдар».
3) «Өзен жағалағанның ... талмас»
Дұрыс жауабы: өзегі.
Толық нұсқа: «Өзен жағалағанның өзегі талмас».
4) «... түзелмей, мін түзелмейді»
Дұрыс жауабы: сын.
Толық нұсқа: «Сын түзелмей, мін түзелмейді».
5) «Жуастан ... шығады»
Дұрыс жауабы: жуан.
Толық нұсқа: «Жуастан жуан шығады».
6) «Алтын көрсе ... жолдан таяды»
Дұрыс жауабы: періште.
Толық нұсқа: «Алтын көрсе періште жолдан таяды».
7) «... қарап қыз өсер, атаға қарап ұл өсер»
Дұрыс жауабы: анаға.
Толық нұсқа: «Анаға қарап қыз өсер, атаға қарап ұл өсер».
8) «... тас жарады, тас жармаса бас жарады»
Дұрыс жауабы: тіл.
Толық нұсқа: «Тіл тас жарады, тас жармаса бас жарады».
9) «Тойдың болғанынан ... қызық»
Дұрыс жауабы: болатыны.
Толық нұсқа: «Тойдың болғанынан боладысы қызық».
III кезең: «Ойлы болсаң озып көр»
Көнерген сөздердің мағынасын ашу.
1) «Марғау»
Дұрыс жауабы: мысықтың төлі, марғау (соқыр).
2) «Әндеме»
Дұрыс жауабы: сылақшының үй сылайтын қалағы.
3) «Балбал тас»
Дұрыс жауабы: мүсіннің жанына қойылған тас бағана.
Жеңімпаздарды марапаттау
Сайыс қорытындысы бойынша ең жоғары ұпай жинаған қатысушылар марапатталады.