СПИД ауруы жер бетіндегі адамдардың басына түскен үлкен қатерлі кесел
Кіріспе сөз (мұғалім)
Қазақстан — демократиялық, құқықтық және әлеуметтік мемлекет. Оның ең үлкен қазынасы — адам және адамның өмірі. «Қазақстан–2030» стратегиялық бағдарламасында азаматтардың денсаулығын, білімін және әл-ауқатын жақсарту басты міндеттердің бірі ретінде көрсетілген.
Қазіргі таңда есірткі қолдану және санитарлық талаптардың сақталмауынан туындайтын жұқпалы аурулар, соның ішінде АИТВ/ЖИТС (СПИД) әлемдік деңгейдегі өзекті мәселеге айналды. АИТВ инфекциясы — адамның иммундық жүйесін әлсіретіп, иммунтапшылық синдромын (ЖИТС) тудыратын қауіпті вирус.
Мәтіндегі дерекке сәйкес: 2002 жылғы тексеру бойынша жұқтырғандар саны 42 млн-ға жеткен, оның ішінде 3,8 млн-ы 15 жасқа дейінгі балалар. Егер жасөспірім 14 жасында жұқтырса, белгілері 25 жасында ғана байқалуы мүмкін; осы кезеңде ол ұзақ уақыт бойы инфекция тасымалдаушысы ретінде қауіп төндіреді.
Оқушылардың үндеуі
1-оқушы:
Жаңа ғасыр, жаңа заман бүгін,
Біз тілейміз ұрпақтың амандығын.
2-оқушы:
Ей, болашақ! Саулығың өз қолыңда,
Жаламасын тәніңді у, санаңды мұң.
3-оқушы:
Нашақорлық — жайылған індет, білем,
Жоймай оны жақсылық күн жоқ, білем.
Барлығы:
Ұланымыз туған еліміздің,
Нашақорлық жойылсын — өктем үнім.
Салауатты өмірдің әнін тыңдап,
Арманымыз ұшып жүр көкте бүгін.
Көрініс: «Шылымды жануар да жақтырмайды»
4-оқушы: Жерде жатқан шылымды шошқа келіп иіскеді. Иіскеді, бірақ тиіспеді.
5-оқушы: Жерде жатқан шылымды есек келіп иіскеді. Иіскеді, бірақ тиіспеді.
6-оқушы: Жерде жатқан шылымды ит те келіп иіскеді. Иіскеді, бірақ тиіспеді.
7-оқушы: Сол шылымды алайда Балғабек тауып алды. Алақ-жұлақ етеді: «Сіріңкеңіз бар ма?» — деп.
Оқушы:
Кім мұндайды естіпті — есірткі жұртты есіртті.
Иіскеген жастардың жан-тәнін түгел кесіпті.
Сақ болайық, ағайын, қатерлі жау — есірткі!
Түсіндіру (мұғалім)
ЖИТС — адамзат басына төнген аса қауіпті індеттердің бірі. Оның алдын алудың ең тиімді жолы — әр адамның бұл ауру туралы нақты ақпаратқа ие болуы. Білімді адам өз-өзін қорғау және сақтану шараларын қолданады, қоғамдағы алдын алу жұмыстарына белсенді қатысады.
Назар аударыңыз
Алдын алу — қорқыту емес, түсіндіру. Мақсат — жасөспірімнің қауіп-қатерді танып, дұрыс таңдау жасауына көмектесу.
Сахналық қойылым: «Таңдау»
Сахналық ремарка
Сахнаға басы салбырап, мұңды жас жігіт шығады.
Жүргізуші: Ей, жас жігіт, жан едің сен гүл жүзді. Солып қалыпсың, тынышыңды кім бұзды?
Жігіт: Өмір қатал… Көңіліңе қарай ма? Қайғыға душар болдым. Енді арылу оңай ма?
Жүргізуші: Не деп кеттің? Қандай қайғы айтқаның? Кәне, отыр да түсіндіріп бәрін айт.
Жігіт:
Ізгілікті зұлымдыққа талаттым,
Денсаулықтың алтын-асылын жоғалттым.
Пенделіктің орманында тонаттым,
Жастайымнан құлы болдым, қайтейін,
Наша менен арақтың.
Көңілімді көрдей қара тұман жапты,
Наша үшін жастай өмірім қапты.
Ең сорлы жан мен болармын,
Ең соңғы жан мен болайын, тәңірім…
Жүргізуші: Жоқ, сабыр ет. Әттең, өзің жанбай жатып сөнуге жақын тұрсың. Тағдырыңмен бетпе-бет келуге жетер ме батылың? Сені терең ойға жетелер бір әңгімені шертейін. Тыңда, жарқыным: саған қиянат жасағандардың әңгімесін тыңдайық.
Арақ
Тоқта, тоқта! Мені көрсе, ішіп алар адамдар шыдамай. Ішу үшін бұл өмірде сылтау көп: табыс, атақ-даңқ, мансап… Осы арқылы мен алдымен адамдарды жаулаймын, ақырындап әлемді де қармаймын.
Темекі
Уа, халайық, маған сен! Көк түтінге улап, барлық адамның өмірін қысқартып, бүгін Жер-әлемді шулатып жүрмін.
Наша
Уа, халайық, қараңдар! Көз көрмейтін «сиқырым» бар — еліктіріп, арбаймын. Осы айламен әп-сәтте-ақ талай жанды бағындырам.
Арақ: Ей, адамзат, неге жүрсің серіксіз? Танысайық, жақындашы бізге.
Темекі: Біз достыққа әрқашанда берікпіз.
Жігіт: Бұрын көрген секілдімін бір жерден. Кімсің өзің? Жүзің неге түнерген?
Арақ: Бұрын көргем дейсің бе? Тым ұмытшақ келесіңдер, адамдар. Мен — Шараппын. Жаза бассаң, сүрінсең, шақырмай-ақ жетіп келем.
Темекі: Жас өмірің таң болып атқанда, есіңде ме, мен де жолыққам. Бірге жүрдік серік боп… Бір күні әкең қайтқанда, сол сәтте мен сенің кеудеңе кіріп, түнеп қалдым.
Наша: Иә, содан кейін де есігіңді қайта-қайта қақтым. Кей күндері сенімсіз достарыңнан түңілген сәтте де алдымнан шықтым.
Жігіт: Мен ол кезде әзер құтылдым ғой сендерден. Дәрігердің көмегімен ұзақ уақыт емделдім. Ал бүгін ше? Бүгін неге келдіңдер? Тегін жүрген жоқсыңдар, білем.
Көріністің бұрылысы
Жүргізуші: Айналаға асыл нұры шашылып, Саулық хан да жетті асығып. Айбарынан Саулықтың шошып кеткен үш «пері» жан-жаққа бытырап қашты.
Саулық хан: Шыншыл мақсат қай кезде де жол табар. Кезің келді — жауапкершілік жүгін арқалар. Аярлыққа еріп кетсең, ертеңіңе сенем деп айта алмаймын. Темекінің түтінін сорсаң — уланады денең, өзіңді өзің жіпсіз байлап шырмайсың. Ақылды болсаң, жас жігіт, Саулықтың сөзін тыңдайсың.
Жүргізуші: Хан осылай деді де, кете барды өз жөніне. Жігіт қалды ойланып — еліне борышты екенін сезініп. Осы әңгіме ойға салар сені де: жүзіңді төмен салма, нашақорлыққа жақын болма. Көзіңді жасқа толтырма — сенің үнің асқақ шықса, қоғамның да даңқы жоғары.
Қорытынды үндеу
Оқушы: Елің бай болсын десең — денің сау болсын.
Барлығы: Табиғат таза болса — адамзат аман болар.
БҚО, Шыңғырлау ауданы, Тасмола ОЖБББМ — Китарова Лайла Толыбаевна