Сын есімдерден күшейтпелі шырай жасау
Сабақ туралы мәлімет
Орны
Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Ж. Қайыпов атындағы орта мектеп
Пән мұғалімі
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі
Сабақ тақырыбы
Күшейтпелі шырай
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Сын есімнің күшейтпелі шырайын түсіндіру, сын есім бойынша бұрын алған білімді кеңейту және жүйелеу.
Дамытушылық
Оқушыларды талдауға, жинақтауға, дәлелдеуге машықтандыру; ізденіске бағыттау.
Тәрбиелік
Сөз мағынасына мұқият қарауға тәрбиелеу; адамгершілік қасиеттерді дамыту; ана тілін құрметтеуге және өзге тілді де қадірлей білуге үйрету.
Сабақтың әдіс-тәсілдері
- Баяндау
- Сұрақ-жауап
- Жаттығу жұмысы
- Талдау
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды сабаққа дайындау, назарын шоғырландыру, жұмыс тәртібін белгілеу.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Үйге берілген 66-жаттығудың орындалуын тексеру. Өткен тақырыпты сұрақтар арқылы еске түсіру:
- Сын есімнің түрленуі дегеніміз не?
- Салыстырмалы шырай дегеніміз не? Мысал келтір.
III. Сабақ мақсатын айқындау
Бүгінгі сабақта сын есімнің күшейтпелі шырайы және оның жасалу жолдары туралы түсінік аламыз. Әр түрлі тапсырмалар арқылы жаңа білімді бекітеміз.
IV. Жаңа сабақ
«Суреттер сөйлейді» тапсырмасы
Экраннан қызыл алма, сұлу қыз, қыран бүркіт суреттері көрсетіледі. Оқушылар осы суреттерге сүйеніп сапалық сын есімдерді жазады:
Кейін осы сын есімдерді күшейтіп айту тапсырмасы орындалады.
Анықтама
Біркелкі сындардың бірінің екіншісінен өте артық немесе өте кем екендігін білдіретін шырай түрі күшейтпелі шырай деп аталады.
Күшейтпелі шырайдың жасалуы
1) Күшейткіш буын қосу арқылы: сапалық сын есімдердің алдына күшейткіш буын жалғанады.
Мысал: біп-биік, жап-жақсы
Күшейткіш буын қосылғанда сөз дефис (-) арқылы жазылады.
2) Күшейткіш үстеулер арқылы: сапалық сын есімдерге күшейткіш үстеулер тіркеседі.
Мысал: өте ұзын, аса әдемі.
Емле ережесіне назар
Ақ және көк сөздері күшейткіш буынмен келгенде бірге жазылады: аппақ, көкпеңбек.
V. Түсінуді тексеру
Оқулықпен жұмыс: 71-жаттығу
Берілген сын есімдерден күшейтпелі шырай жасау.
Ойын: «Кім көп біледі?»
Күшейткіш буындар арқылы жасалған сын есімдерді кім көп жазса, сол жеңімпаз атанады.
1-топ: Тап-
- тап-таза
- тап-тар
- тап-тамаша
- тап-тақыр
- тап-тұйнақ
2-топ: Ап-
- ап-арық
- аппақ
- ап-аз
- ап-аласа
- ап-алыс
- ап-ашық
3-топ: Жап-
- жап-жарық
- жап-жасыл
- жап-жаңа
- жап-жақын
- жап-жаман
- жап-жақсы
- жап-жайлы
72-жаттығу: сөз тіркестерінен сөйлем құрау
Түп-түзу қайыңдар.
Кеп-кең көшелер.
Біп-биік үйлер.
Өте ұзын көше.
Тым ыстық күн.
Тұп-тұщы су.
Мөп-мөлдір бұлақ.
Өте таза жер.
Жеке оқушымен жұмыс
Өлең жолдарынан сын есімдерді тауып, олардан күшейтпелі шырай жасаңыз:
Ақ киімді, денелі, ақ сақалды, Соқыр, мылқау — танымас тірі жанды. Үсті-басы ақ қырау, түсі суық, Басқан жері сықырлап келіп қалды. Сұр бұлт, түсі суық, қаптайды аспан. Күз болып, дымқыл тұман жерді басқан. Білмеймін — тоңғаны ма, тойғаны ма, Жылқы ойнап, бие қашқан, тай жарысқан.
VI. Бекіту
Семантикалық карта арқылы сөздерді ажыратып, күшейтпелі шырайды тану.
VII. Қорытындылау
Сұрақ: Күшейтпелі шырай дегеніміз не?
Сұрақ: Күшейтпелі шырай қалай жасалады? Мысалмен дәлелде.
VIII. Үй тапсырмасы
75-жаттығу.
Тапсырма: өз сыныбыңыздағы жақсы оқитын оқушылар туралы «Өте зейінді оқушы» тақырыбында шағын шығарма жазып келіңіз.
Бағалау
Оқушылардың тапсырмаларға қатысу белсенділігі мен орындалған жұмыстардың сапасына қарай бағалау жүргізіледі.