Сабақтың тақырыбы. Менің арманым
Сабақтың тақырыбы
Бердібек Соқпақбаевтың «Менің атым – Қожа» хикаяты.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Б. Соқпақбаевтың өмірі мен шығармашылығымен таныстыру.
- Повестегі жазушының өзіндік қолтаңбасын, Қожа бейнесін ашудағы шеберлігін анықтау.
Дамытушылық
- Оқушылардың дүниетанымын кеңейту.
- Өзіндік ой айту, сөз саптау, дәлелдеу мәдениетін дамыту.
Тәрбиелік
- Тазалыққа, адалдыққа, әділдікке тәрбиелеу.
- Балалықтың қадірін түсінуге, адам тұлғасының ерекшеліктерін қастерлеуге баулу.
Сабақ форматы
Сабақ түрі
Жаңа сабақ
Сабақ типі
Топтық жұмыс
Әдістер
Баяндау, салыстыру, талқылау, ой қозғау, топтастыру стратегиялары.
Ресурстар және байланыстар
Көрнекілік
Интербелсенді тақта: суретті топтама, арнайы дайындалған мәтіндер, деректі бейнематериалдар.
Пәнаралық байланыс
Тарих, тіл (қазақ тілі).
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу.
- Оқу құралдарын реттеу.
- Оқушыларды түгендеу.
II. Жаңа сабақ
Мұғалімнің кіріспе сөзі:
Маған бақыт — сабақ өткізу сендерге,
Көріп тұрмын қуаныш бар жүздерде.
Балалықтың бал дәурені шат күліп,
Бәрімізге болсын серік сәттілік!
Негізгі бағыт
Қазақ балалар әдебиетінің көрнекті өкілі Бердібек Соқпақбаевтың өмірі мен шығармашылығына шолу жасалады.
Көрсетілім
Интербелсенді тақтада жазушының портреті және өмір жолынан алынған деректі фильм ұсынылады.
Бердібек Соқпақбаев туралы қысқаша дерек
Туған жылы, жері
1924 жыл, 15 қазан
Алматы облысы, Нарынқол ауданы, Қостөбе ауылы.
Балалық шағы
8 жасында анасынан айырылған. Колхоздастырудың ауыр жылдары оның тағдырына қатты әсер еткен.
Естелігінен
«Содан соңғы басымнан кешкенімді ойлай бастасам, осы күннің өзінде жүрегім қақ айырыла жаздайды. Япыр-ау, қалай тірі қалдым, осы өмірге қалай жеттім? Нағыз итжандының өзі екен-ау...»
Қызмет жолы
- Ауыл мектебінде бала оқытқан.
- «Пионер» (қазіргі «Ақжелкен») журналында қызмет еткен.
- «Қазақ әдебиеті» газетінде жұмыс істеген.
- «Балдырған» журналында қызмет атқарған.
- Қазақстан Жазушылар одағында балалар әдебиеті бойынша әдеби кеңесші болған.
Шығармалары
- 1950 жылы «Бұлақ» жыр жинағын шығарған.
- Жиырмадан астам әңгіме, повесть, роман ұсынған.
- «Менің атым – Қожа», «Балалық шаққа саяхат», «Бозтөбеде бір қыз бар», «Он алты жасар чемпион», «Қайдасың, Гауһар?», «Аяжан», «Дала жұлдыздары», «Жексен» және т.б.
Жетістіктері
- 1967 жылы Францияда өткен балалар мен жасөспірімдерге арналған фильмдердің халықаралық фестивалінде «Менің атым – Қожа» фильмі арнаулы жүлдеге ие болған.
- Қазақ КСР Құрмет грамотасымен марапатталған.
Қосымша мәлімет
Алғашында Бердібек Соқпақбаев бұл шығарманы «Өзім туралы повесть» деп атауды ойлаған. Себебі шығармадағы оқиғалар желісі жазушының өмірімен тығыз байланысты.
Термин: «Повесть» (хикаят) деген не?
Повесть — баяндау түрінде қарасөзбен жазылатын оқиғалы көркем шығарма. Көлемі жағынан әңгімеден ұзақ, романнан қысқа болады. Оқиғалары жинақы, сюжеттік желісі көбіне бір арнада дамиды, кейіпкерлер саны да аса көп емес.
Ат қою дәстүрі: тақырыпқа кіріспе
Жаңа тақырыпқа өтпес бұрын «Менің атым…» деген ойға назар аударылады: ат қою дәстүрі, өз есіміміздің тарихы туралы пікір алмасу жүргізіледі.
Қожа да өз атының қойылуы туралы айтады: шілдеханада келгендер оған ерекше «әйдік» ат бермегенін атап өтеді. Кейіпкердің толық аты — Қожаберген.
Қызығушылықты ояту: «Ой қозғау»
- Оқушылар топтарға бөлінеді; топ басшылары «сыр сандықтан» тақырыптарын алады.
- Алғашқы сұрақ: «Қожа деген кім?»
- Сабақ мақсатын оқушылар өздері нақтылап шығарады.
- «Менің атым – Қожа» фильмінен үзінді көрсетіледі.
Пікірталас: Қожа қандай кейіпкер?
1-позиция
Қожа — алғыр, ақылды, әділетті, мейірімді бала.
2-позиция
Қожа — өтірікші, қызба, сотқар, тентек, мақтаншақ бала.
4 топ өз тұжырымдарын дәлелдеп қорғайды. Ортақ сұрақ: «Қожаның ісі дұрыс па, әлде дұрыс емес пе?»
I топтың түйіні
Жақсы бала жеткізеді мұратқа.
II топтың түйіні
Тентек бүлдіреді, ата-анасын күйдіреді.
Мұғалімнің бағыттаушы сұрақтары
- Қожаның оқулық сатып алу кезінде кезекші мұғалім Сәбира Майқановаға өтірік айтуы дұрыс па? Сендер не істер едіңдер?
- Майқановамен ерегесуі және жолдама жөніндегі тілегі орындалмағаны үшін кінәлауы туралы не ойлайсың? Оқушы міндеті деген не?
- Сұлтанға еріп, «бұзық бала» атануына көзқарасың қандай? Осындай балалар бүгін де кездеседі ме?
- Егер Қожаның орнында сен болсаң, қандай әрекет етер едің?
Тақырыптық ұстаным: «Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен».
Тапсырма: «Қаулы»
Әр топ өз талқылауының нәтижесінде қабылдаған шешімін (қаулысын) көпшілікке таныстырады: дәлел, мысал, қорытынды.
Сергіту сәті: «Иесіне қайтар» ойыны
Әр топтан бір оқушы шығып, берілген тапсырмалар мен жауаптарды сәйкестендіреді (жылдамдық пен дәлдікке мән беріледі).
Пәнаралық кіріктіру: қазақ тілі.
IV. Бекіту кезеңі: ұпайлық сұрақтар
Оқушылар шығарманың мазмұнын терең түсінгенін ұпай арқылы дәлелдейді.
| № | Сұрақ | Ұпай |
|---|---|---|
| 1 | Повесть қалай басталады? | 10 |
| 2 | Қожа әкесіне деген сағынышын қалай білдіреді? | 30 |
| 3 | Мектеп жанында кездескен сыныптасы Жантас Қожаға не деді, содан кейін Қожа қандай әрекет жасады? | 40 |
| 4 | Майқанова мен Қожаның арасындағы кикілжің неден басталды? | 20 |
| 5 | Орыс тілі пәнінің мұғалімі Анфиса Михайловнаның сабағында Жантас не үшін сөгіс алды және бұл жағдайға Қожаның көзқарасы қандай болды? | 30 |
| 6 | Қай оқиғадан кейін сынып жетекшісі Майқанова сабаққа екі күн келмей қалды? | 20 |
| 7 | Тәртіпсіздігінен кейін анасы Миллат Қожаға ренішін қалай білдірді? | 40 |
| 8 | Сәйбек қарт Қожаға әкесі туралы қандай естеліктер айтып берді? | 50 |
| 9 |
Қожаның қай сәті бейнеленген? «Төбемнен шытыр етіп, жай түскендей болды. Не істерімді білмеген қалпымда орнымнан сүйретіле түрегеле бердім…» |
60 |
| 10 |
Сәйкесін тап: «Менің атым – Қожа» фильмінің режиссері кім? а) Шәкен Айманов ә) Тимур Бекмамбетов б) Абдолла Қарсақбаев |
60 |
| 11 | «Қожа, сен көшедегі иттерді тәртіпке салу үшін ауылда қалатын болдың» деп оны келекелейтін кім? | 10 |
| 12 |
Сәйкесін тап: «Менің атым – Қожа» көркем фильміне музыкалық әуен жазған композиторды анықта. а) Әсет Бейсеутов ә) Нұрғиса Тілендиев б) Кеңес Дүйсекеев |
50 |
V. Қорытынды кезеңі: «Түртіп алу» стратегиясы
Оқушылар сабақ соңында төмендегі белгілер арқылы ой қорытындысын жасайды.
V
«Білемін»
—
«Мен үшін түсініксіз»
+
«Мен үшін жаңа ақпарат»
?
«Мені таң қалдырады»
VI. Бағалау
Әр топтың тапсырмаларды орындауы мен сабаққа қатысу белсенділігі негізінде бағаланады.
Назарда
- Дәлелдің нақтылығы
- Топтық өзара әрекет
- Сөйлеу мәдениеті
VII. Үй тапсырмасы
1-тапсырма
«Менің арманым…» тақырыбына шығарма жазу.
2-тапсырма
Жантас, Жанар, Сұлтан және Майқанова бейнелерін ашып, олардың әрекеттеріне әдеби талдау жасау.