Қазақша рефераттар

Электр тогын үнемдеу

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Тақырыбы

Пәтер электр жабдықтары (8-сынып, ұлдар)

Сабақ түрі

Аралас сабақ

Әдістері

Әңгімелесу, баяндау, сұрақ-жауап

Көрнекілігі

  • Интерактивті тақта
  • Кестелер, суреттер
  • Сызбанұсқалар

Пәнаралық байланыс

Физика, химия, әдебиет, математика, сызу, биология, тарих, ағылшын тілі.

Сабақтың мақсаттары

Білімдік мақсат

Оқушылардың теориялық білімін жетілдіру, пәтердегі электр жабдықтары туралы кеңірек түсінік беру, электр энергиясын үнемдеу мәдениетін қалыптастыру.

Тәрбиелік мақсат

Еңбекке баулу, қауіпсіздік ережелерін сақтауда ұқыптылыққа тәрбиелеу, сақтық шараларын күнделікті әдетке айналдыру.

Дамытушылық мақсат

Еңбекке қызығушылықты арттыру, электр жабдықтарының шартты белгілерін білудің маңызын ұғындыру, ой-өрісті ізденімпаздық арқылы дамыту және электр құралдарын қолдануда үнемшілдікке баулу.

Сабақтың құрылымы

  1. 1) Ұйымдастыру

    • Оқушыларды түгендеу
    • Сабаққа назар аударту

  2. 2) Еске түсіру (үй тапсырмасы)

    Сөзжұмбақ: «Панно»

    Жұмбақтар

    • 1. Бір тышқанда екі құйрық. (Жауабы: жіп)
    • 2. Басы екеу, аяғы екеу. (Жауабы: қайшы)
    • 3. Киім тігетін құрал. (Жауабы: тігін машинасы)
    • 4. Жасанды гүлдер мен табиғи материалдан жасалған панно. (Жауабы: икебана)
    • 5. Тігінші құралы. (Жауабы: оймақ)

    Қайталау сұрақтары

    Панно дегеніміз не?
    Үйде, кеңседе, қонақүйде қабырғаға ілетін, интерьерге сән беретін өнер туындысы.
    Панно түрлерін атаңыз.
    Ағаш панно, икебана, матадан жасалған панно және басқа түрлері.
    Панноға қандай материалдар қолданылады?
    Ағаш, мата, қағаз, жасанды және табиғи материалдар.

Жаңа сабақ жоспары

1

Электр тогы туралы түсінік

2

Пәтердегі электр жабдықтары

3

Электр тогын пайдаланушы көздер

4

Электр тогын үнемдеу

5

Қорытынды

Электр тогын қайдан аламыз?

Электр энергиясы әртүрлі станцияларда өндіріледі, кейін трансформаторлар арқылы елді мекендер мен аймақтарға таратылады.

Электр станцияларының түрлері

  • Жылу электр станциясы — органикалық отынның химиялық энергиясын пайдаланады.
  • Атом электр станциясы — ауыр элемент ядроларының бөлінуінен туатын энергияны пайдаланады.
  • Су электр станциясы — ағын судың энергиясымен жұмыс істейді.
  • Жел электр станциясы — ауа массасының қозғалыс энергиясын пайдаланады.
  • Геотермиялық станция — жер қойнауындағы жылу энергиясын пайдаланады.
  • Толқынды станция — теңіз бен мұхит толқындарының энергиясын қолданады.
  • Күн электр станциясы — күн сәулесінен гелиоқондырғылар арқылы энергия өндіреді.

Трансформатордың рөлі

Трансформатор — электр энергиясын алыс қашықтыққа жеткізуге және оны тұтынушылар арасында қауіпсіз әрі тиімді таратуға арналған құрылғы.

Қауіпсіздік ескертпесі

Электр желілері мен трансформаторлар орналасқан аймақтар көбіне қоршалып, «Қауіпті» белгілерімен белгіленеді. Ондай жерлерге жақындамау керек.

Электр желісі тіректер арқылы елді мекенге тартылып, одан әрі үйлерге енгізіледі. Осы нүктеден бастап пәтердің электр жабдықтары жүйесі басталады.

Электр энергиясын есептеу: қарапайым мысал

Есептегіш не көрсетеді?

Электр есептегіш ай ішінде тұтынған энергия көлемін кВт·сағ (кВт) түрінде көрсетеді.

Есептеу тәртібі

  • Өткен ай: 1000 кВт·сағ
  • Осы ай: 1130 кВт·сағ
  • Айлық тұтыну: 1130 − 1000 = 130 кВт·сағ
  • Тариф: 5,67 тг (1 кВт·сағ үшін)

Қорытынды есеп

130 × 5,67 = 737,10 тг

Демек, бір айдағы төлем шамамен 737 тг 10 тиын.

Электр шамының тарихы мен құрылысы

Қысқаша тарих

  • 1803 — В. Петров электр шамын ұсынды («электр доғасы»).
  • 1810 — ағылшын физигі Дэви өз нұсқасын ұсынды.
  • 1873 — орыс электротехнигі Лодыгин еңбектері.
  • 1879 — Томас Эдисон шамы кең танылды.

Құрылысы

1. Вольфрам қылы

2. Металл өткізгіш

3. Шыны колба

4. Түтікше

5. Мойны (цоколь бөлігі)

6. Оқшаулағышы бар контакт

Қосқыштар, патрондар және қоңыраулар

Қосып-ажыратқыш (қосқыш)

Қазіргі таңда қосқыштардың көптеген түрі қолданылады. Олар тұрмыста жарықты басқарудың негізгі құралы.

Электр патроны

Электр патроны электр шамын электр тізбегіне қосу үшін қажет. Ол көбіне пластмасса немесе фарфор корпусынан, өзекшеден, түйіспелерден және түйіспе бұрандаларынан тұрады.

Электр қоңырауы

Пәтерлерде кіреберіс есікке электр қоңыраулары кеңінен қолданылады.

Электр тогын пайдаланатын құралдар (жұмбақ арқылы)

Жұмбақтар

  • Кино менен концертті үйде қойып беремін. Жаңалығын бар елдің өз көзіммен көремін.

    Жауабы: теледидар

  • Іші салқын, мұзы бар. Күннен қашқан қой сынды. Жылыда тез бұзылар — барша тағам тығылар.

    Жауабы: тоңазытқыш

  • Еденді «жалап» кетсе, түгін де қалдырмас. Қиқымды аузына жинап, кілем мен алашаны тап-таза қылар.

    Жауабы: шаңсорғыш

  • Қызып кетсе табаны, бар жалғыз-ақ алаңы: матаны іздей бастайды.

    Жауабы: үтік

Тұрмыста жиі қолданылатын тұтынушылар

Теледидар, тоңазытқыш, компьютер, асүй электр құралдары, фен, үтік, шаңсорғыш және басқа да тұрмыстық техника — электр тогын пайдаланатын негізгі тұтынушылар.

Есте сақтаңыз

Құралдарды қауіпсіз қолдану — дұрыс қосу, уақытында өшіру және техникалық талаптарды сақтау арқылы қамтамасыз етіледі.

Электр энергиясын үнемдеу: күнделікті әдетке айналатын кеңестер

Шам таңдау және жарық

  • Қуат үнемдейтін шамдарды пайдаланыңыз: дәстүрлі қыздыру шамына қарағанда қуатты шамамен 80%-ға аз тұтынады және 8–10 есе ұзақ қызмет етеді.
  • Табиғи жарыққа мән беріңіз: терезе үлкен болса, перде мен түсқағаз ашық түсті болса — бөлме жарығырақ болады.

Маңызды ескерту

Ықшам люминесцентті шамдар жарамсыз болғанда құрамындағы заттар денсаулыққа зиян болуы мүмкін. Сондықтан оларды қоқысқа бейберекет тастамай, қауіпсіз жинау тәртібін сақтаған жөн.

Құралдарды дұрыс пайдалану

  • Құралды “stand by” (күту режимі) күйінде қалдырмаңыз: толық өшіру немесе розеткадан суыру үнемді.
  • Шаңсорғыштың қапшығы 1/3 толса, сору қабілеті шамамен 40%-ға төмендеп, электр шығыны артуы мүмкін. Қапшығын уақытында тазалаңыз.
  • Кір жуғышты үнемді пайдалану үшін киімді сұрыптап, бағдарламаны дұрыс таңдаңыз.
  • Электр плитада ыдыс өлшемі конфоркаға сай болмаса, 5–10% қуат босқа кетуі мүмкін.
  • Электр шәйнектегі қақты уақытында тазалаңыз: қақ жылуды нашар өткізеді, су баяу қызады.
  • Тоңазытқышты асүйдің салқын жеріне орналастырыңыз, плитаның қасына қоймаңыз.
  • Тоңазытқыштың есігін жиі ашпау суықтың шығуын азайтады.
  • Тоңазытқышқа жылы тамақ қоймас бұрын, бөлме температурасына дейін суытып алыңыз.
  • Телефон зарядтағышын розеткаға қосып қалдырмаңыз: телефон жалғанбаса да қуат тұтына береді.

Энергияның болашағы және EXPO-2017

Қазақстан «Болашақтың энергиясы» тақырыбы аясында баламалы энергия өндірудің жаңа үлгілерін дамыту мақсатында EXPO-2017 көрмесін ұйымдастырды. Әлем компаниялары өз жобаларын ұсынды: 50-ге жуық ірі ұсыныстың ішінен 10 жоба іріктеліп, оның ішінде Adrian Smith + Gordon Gill Architecture LLP нұсқасын таңдау туралы шешім қабылданды.

Жоба «жасыл экономика» тәжірибесіне сүйеніп, күн мен жел энергиясын және қайта өңделген қалдықтан алынатын энергияны бірге пайдалануға бағытталды. Мұндай кешен өзін электр қуатымен қамтып қана қоймай, артық энергияны қалалық желіге беру мүмкіндігіне ие.

Көрмеден кейінгі тиімділік

  • Нысандар халық игілігіне пайдаланылуы тиіс.
  • Ұзындығы 500 метр жабық көше тұжырымдамасы қарастырылды.
  • Сауда аймақтары, қонақүйлер, кеңселер және қоғамдық кеңістіктер жоспарланды.
  • 3000+ адамға арналған ашық алаңдар және Конгресс-холл идеясы айтылды.

Бекіту сұрақтары

  1. 1. Корпусы пластмассадан не фарфордан жасалған, өзек, түйіспелер және түйіспе бұрандалары бар құрылғы. Бұл не?

  2. 2. Патрон не үшін қажет?

  3. 3. Электр бауы мен сымның айырмашылығы неде?

  4. 4. Төмендегі заттардың қайсысы монтердің құралдарына жатады: жұмыр қысқаш, пышақ, түтікше, шеге, тістеуік, бұрауыш, оқшаулағыш таспа, сым, балға.

Тест сұрақтары

1) Табиғатта ток өткізбейтін материалдарды қалай атайды?

  • a) тұтынушылар
  • ә) оқшаулағыштар
  • б) электр материалдары

2) Электр тұтынушылар деп нені айтады?

  • a) электр тогын қабылдайтындар
  • ә) электр тогын ажырататындар
  • б) электр тогын пайдаланушылар

3) Электр құрал-саймандарының саптары неліктен пластмассадан жасалады?

  • a) қорғау үшін
  • ә) жөндеу үшін
  • б) ұстау үшін
  • в) қауіпсіз болу үшін

4) Электр бауы неше ток өткізгіштен тұрады?

  • a) бір
  • ә) екі
  • б) үш
  • в) екі және одан да көп

Қорытынды

Электр энергиясын үнемдеудің дайын әрі тиімді тәсілдерін халық арасында кеңінен насихаттау маңызды. Үнемшілдік — тек қаржыны сақтау емес, табиғи ресурстарға жауапкершілікпен қарау мәдениеті.

Ата-бабаларымыздың «Судың да сұрауы бар» деген нақылы бұл тақырыпта да өзекті: бүгінгі үнем — ертеңгі ұрпаққа қалатын тәрбие.

Сабақты аяқтау

  • Оқушыларды бағалау
  • Үй тапсырмасы: электр жабдықтарының атауын, құрылысын және негізгі ұғымдарды меңгеру; түсінік айтуға дайындалу