Алақұлан әдістемесі арқылы сабақты бекіту
№7 орта мектебі
Сабақтың тақырыбы: Абай және оның әндері
Бұл сабақта Абай Құнанбайұлының композиторлық қыры, қазақ музыка мәдениетіндегі орны және әндерінің көркемдік ерекшелігі жүйелі түрде қарастырылады. Оқушылар ән мәтіні мен әуенін талдау арқылы эстетикалық талғамын дамытып, сөйлеу мәдениетін және музыка тыңдау дағдыларын жетілдіреді.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушыларға ұлы сазгер Абайдың өмірі, қазақ музыка өнеріндегі орны және әндерінің ерекшелігі туралы жан-жақты білім беру.
Тәрбиелік
Абай мұрасын жалғастыратын саналы, өнерлі, білімді тұлға тәрбиелеу. Абай әндері арқылы эстетикалық және адамгершілік тәрбие беру.
Дамытушылық
Ән мен өлеңді талдау арқылы сөйлеу мәдениетін дамыту, музыкалық сөздік қорды байыту, тыңдай білу мен орындау қабілетін жетілдіру.
Әдістер мен ресурстар
Сабақ әдістері
- Топқа бөлу
- «Бағдаршам» әдістемесі
- «Карта» әдістемесі (тест, тапсырма құрастыру)
- «Алақұлан» әдістемесі (бекіту, кері байланыс)
Көрнекіліктер
- Абайдың өмірі мен шығармашылығына арналған слайдтар
- Ән жазбалары
- Кеспе қағаздар
- Абай өміріне қатысты бейнеролик
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сыныппен амандасу
- Оқушылардың бір-бірімен амандасуы
- Көңіл күйін сұрау
- Оқушыларды түгендеу
Сынып «Шаттық шеңберіне» шығып, «Жүректен шыққан жылы сөз» тренингіне қатысады. Бұл жұмыс ынтымақтастық атмосферасын қалыптастырады.
II. Үй тапсырмасын тексеру
1) Карточкалық тест
Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығына байланысты 5 сұрақтан тұратын карточкалық тест құрастыру.
2) Пікірлер топтамасы
Абай туралы ақын-жазушылардың пікірлерін жинақтау және ұсыну.
Топқа бөлу
Оқушылар туған күніне қарай үш топқа бөлінеді: 1–10, 10–20, 20–31. Әр топ бір ән атауымен аталады. Мақсат — Абайды ақын, лирик ретінде ғана емес, әншілік-композиторлық қырынан тану.
III. Жаңа сабақ: қызығушылықты ояту
Мұғалім сұрақ қояды: «Неліктен сіздерді дәл осылай топқа бөлдім? Бұл атаулар сіздерге қандай ой салады?» Осы талқылау арқылы тақырыптың мазмұны ашылады.
Абай әндерінен мысал тізім
- «Сегіз аяқ»
- «Бойы бұлғаң»
- «Қор болды жаным»
- «Көзімнің қарасы»
- «Желсіз түнде жарық ай»
Абай өз мұрасында адам бойындағы жағымсыз мінез-құлықтарды сынап, адамдық, ақыл мен білімді алға қояды. Сонымен қатар өзге халықтардың мәдениеті мен өнерін тануға үндейді. Композитор ретінде ол қазақ музыка мәдениетіне айрықша үлес қосты: әндерінде махаббатты, табиғат көріністерін, жыл мезгілдерінің сұлулығын жырлады.
Бейнематериал
Абай өмірі мен шығармашылығы туралы бейнефильмнен үзінді көрсетіледі.
Топтық шығармашылық тапсырма
Әр топ өз әніне байланысты төмендегі екі бағытта жұмыс істейді:
1) Әннің шығу тарихы
Авторы, жазылу мерзімі, тарихи-мәдени негізі, мазмұндық өзегі.
2) Сахналау және орындау
Әнге шағын сахналық қойылым ұсыну немесе әнді мәнерлеп орындау.
Әндерге қысқаша талдау
«Желсіз түнде жарық ай»
Табиғаттың әсем сырын, түнгі тыныштықтың терең сезімін бейнелейтін туынды. Аңызға сай, бұл әнді Абай 1888 жылы Ақшоқыға қарап тұрып айтқан. Өлең 1909 жылы кітап болып басылған.
Ай сәулесінің су бетіне түсіп дірілдеуі, сайды қуалап аққан өзен, қалың ағаштың сыбырласқан жапырағы, көкорай шалғын — бәрі бірігіп көз алдыңа көркем табиғат картинасын әкеледі.
«Қараңғы түнде тау қалқып»
1892 жылы Абай М. Ю. Лермонтов арқылы И. В. Гетенің «Жолаушының түнгі жыры» дәстүріндегі өлеңін қазақшаға аударған. Туынды 4 тармақты 2 шумақтан тұрады (барлығы 8 жол) және Абай аудармаларының ең озық үлгілерінің бірі саналады.
Бұл лирикалық-философиялық миниатюра тыныштық пен ішкі терең ойға жетелейді; көркемдік қуаты астарлы мәнімен айқындалады.
«Көзімнің қарасы»
Абайдың 1891 жылы жазған өлеңі. 4 тармақты 22 шумақтан тұрады. Ақын шығармаларындағы өзекті тақырып — махаббат мәселесі — бұл өлеңде ерекше ыстық сезіммен, Абайға тән шеберлікпен өрнектеледі.
Бағалау және кері байланыс
«Бағдаршам» әдістемесі
- Жасыл — ризамын
- Сары — орташа
- Қызыл — ұнамады
«Алақұлан» әдістемесі
Ақ және қара сызықтар арқылы оқушылардың тақырыпты түсінген-түсінбегенін анықтау, сабақты жедел бекіту.
Ұлы Мұхтар Әуезовтің «Мен Абай тереңінен шөміштеп қана іштім» деген сөзі Абай әлемінің шексіздігін аңғартады. Біз де сол тереңнен дәм татқанымызбен, таным жолын тоқтатпай, оқудан, білуге ұмтылудан, ізденуден жалықпайық.
IV. Үй тапсырмасы
- «Абай — қазақ поэзиясының асқар биігі» тақырыбында ойтолғау жазу.
- Абай әндерінің аударма нұсқаларын тауып, орындап келу.
Қосымша
Сабақ соңында қысқа бейнеролик көрсетіледі.
V. Қорытынды бағалау
Оқушылардың белсенділігі, топтық жұмыстағы үлесі, талдау сапасы және орындаушылық деңгейі ескеріліп, еңбегіне қарай бағаланады.