Жедел жад
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Сабақтың тақырыбы
Дербес компьютер. Компьютермен танысу. Компьютердің құрылымы.
Сабақ түрі
Дәстүрлі сабақ
Сабақ әдісі
Көрсете отырып түсіндіру
Сабақ типі
Жаңа білімді меңгерту сабағы
Көрнекіліктер
Кестелер, компьютер құрылымдарының сызбалары (немесе макеттері).
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Дербес компьютермен (ДК), оның негізгі блоктарымен және олардың қызметтерімен таныстыру.
Дамытушылық
Қызығушылықты арттыру, логикалық ойлау арқылы толық әрі дәлелді жауап беруге дағдыландыру.
Тәрбиелік
Компьютермен ұқыпты жұмыс істеуге, қоғамдық мүлікке жанашырлықпен қарауға тәрбиелеу.
Сабақ барысы
- 1 Ұйымдастыру кезеңі
- 2 Үй тапсырмасын тексеру
- 3 Жаңа сабақты түсіндіру (электрондық оқу құралын көрсету арқылы)
- 4 Жаңа сабақты бекітуге арналған тапсырмалар
- 5 Сабақты қорытындылау
Өткен материал бойынша қайталау сұрақтары
- Ақпарат дегеніміз не?
- Ақпаратты қандай сезім мүшелеріміз арқылы қабылдаймыз?
- Ақпаратты қайда сақтаймыз?
- Ақпараттық үдерістер дегеніміз не?
Жаңа сабақ: дербес компьютер және оның құрылымы
Бүгінгі күні дербес компьютерлер (ДК) кеңінен қолданылады. Дербес компьютер — әдетте бір пайдаланушының жұмыс істеуіне арналған компьютер. Бұл сабақта ДК құрылымын және негізгі құрылғылардың жұмыс істеу қағидаларын қарастырамыз.
Негізгі құрылғылар
Компьютердің ең маңызды құрылғылары: жүйелік блок, монитор, пернетақта. Бұл құрылғыларсыз компьютер толыққанды жұмыс істей алмайды. Қосымша құрылғылар (мысалы, принтер, сканер) пайдалы болғанымен, оларсыз да компьютер іске қосылады.
Ішкі және сыртқы құрылғылар
Ішкі құрылғылар
Жүйелік блоктың ішінде орналасады. Мысалы: процессор, жедел жад, аналық тақша.
Сыртқы (перифериялық) құрылғылар
Жүйелік блоктан тыс орналасады. Мысалы: монитор, пернетақта, тінтуір, модем және т.б.
Қосылу тәсілі: шина және контроллер
Компьютер құрылғылары бір-бірімен сымдар (кабельдер) арқылы қосылады. Сыртқы құрылғылар процессормен арнайы тораптар — адаптер немесе контроллер арқылы байланысады.
Адаптер/контроллердің міндеті: процессордан келген ақпаратты құрылғы жұмысын басқаратын сәйкес сигналдарға айналдыру.
Процессор басқа құрылғылармен көптеген өткізгіштерден тұратын арна арқылы байланысады. Бұл арна шина (немесе кеңарна) деп аталады.
Жүйелік блок және ішкі құрылғылар
Жүйелік блок
Жүйелік блок — компьютердің негізгі тораптары орналасатын басты бөлік. Оның корпусы әр түрлі пішінде болады және әдетте қоректендіру блогымен бірге жинақталады. Жүйелік блоктың ішінде орналасқан құрылғылар ішкі, ал сыртында қосылатындары сыртқы (перифериялық) құрылғылар деп аталады.
Процессор
Процессор — компьютердің негізгі микросхемасы, яғни оның «миы». Ол ақпаратты өңдейді және барлық құрылғылардың бірлескен жұмысын басқарады.
Процессордың ішкі ұяшықтары регистрлер деп аталады: оларда деректер сақталып қана қоймай, өңделеді де.
Кең тараған процессор атауларының бірі — Pentium. Мұндай процессор орнатылған компьютерлерді жиі «Пентиум» деп атайтын.
Аналық тақша (Motherboard)
Аналық тақша — дербес компьютердің негізгі тақшасы. Ол процессорды, жедел жадты және басқа да тораптарды біріктіріп, олардың өзара жұмысын қамтамасыз етеді.
Жедел жад (RAM)
Жедел жад — компьютер қосулы тұрған кезде деректерді уақытша сақтайтын жад. Әрбір жад ұяшығының өз адресі болады, ал бір ұяшықта әдетте 1 байт ақпарат сақталады.
Жедел жад аналық тақшаға модуль түрінде орнатылады және сәйкес ажыратпаларға (слоттарға) қондырылады.
Негізгі сипаттамалары
- Сыйымдылығы (көлемі)
- Жылдамдығы (қатынау уақыты)
Көлем мысалдары
Оқу материалында: 128 МБ, 256 МБ, 512 МБ, 1 ГБ (сондай-ақ 4, 8, 16, 32 МБ сияқты ертерек өлшемдер көрсетіледі).
Компьютер қосылған сәтте жедел жад бос болады. Сондықтан бастапқы іске қосу кезінде процессорға алғашқы командаларды беретін жүйе қажет.
Тұрақты жад (ROM), BIOS және іске қосылу
Тұрақты жад (ТЖҚ/ROM) — деректерді ұзақ уақыт сақтайтын микросхема. Компьютерді өшіргенде бұл жадтағы ақпарат жойылмайды.
Компьютерді алғаш қосқанда бастапқы ақпарат тұрақты жадтан алынады. Осыдан кейін компьютерге орнатылған операциялық жүйе жүктеледі.
ТЖҚ құрамындағы бағдарламалар жиыны BIOS (Basic Input/Output System) деп аталады. BIOS компьютердің жұмысқа қабілеттілігін тексеріп, пернетақта, монитор, дискілер сияқты құрылғылармен бастапқы өзара әрекеттесуді қамтамасыз етеді.
Тұрақты жад (ROM)
Компьютер өшірілгенде ақпарат сақталады; ондағы командаларды оқуға болады.
Жедел жад (RAM)
Ақпарат уақытша сақталады; компьютер өшірілгенде жадтағы деректер жойылады.
Чипсет, слоттар және шиналар
- Чипсет — компьютердің ішкі құрылғыларының жұмысын басқаратын микросхемалар жиыны.
- Слоттар — қосымша құрылғыларды қосуға арналған ажыратпалар.
- Шиналар — ішкі құрылғылар арасында сигнал алмасуды жүзеге асыратын өткізгіштер жиыны.
Бекіту тапсырмасы: кестені толтыру
Әр құрылғының орналасуын анықтаңыз: жүйелік блоктың алдыңғы панелі, жүйелік блоктың іші, жүйелік блоктың артқы панелі немесе монитор порты.
| Құрылғы | Орналасуы |
|---|---|
| Қатқыл диск | Толтырылады |
| Компьютерді қосу/өшіру батырмасы | Толтырылады |
| Аналық тақша | Толтырылады |
| Микрофон және колонкаларға арналған кірістер | Толтырылады |
| Пернетақта | Толтырылады |
| Дискіжетек | Толтырылады |
| Процессор | Толтырылады |
| Электрмен қоректендіру бауы | Толтырылады |
| CD-ROM | Толтырылады |
| Модем және сканер порттары | Толтырылады |
| Қоректендіру блогы | Толтырылады |
| Дыбыс тақшасы | Толтырылады |
| Компьютерді қайта жүктеу батырмасы | Толтырылады |
| Принтер порты | Толтырылады |
| Тінтуір және пернетақта порттары | Толтырылады |
| Жедел жад | Толтырылады |
| Желілік тақша порттары | Толтырылады |
| Монитор порты | Толтырылады |
Тақырыпты бекіту сұрақтары
- Компьютердің негізгі құрылғыларын атаңыз.
- Сыртқы және ішкі құрылғылардың айырмашылығы қандай?
- Шина дегеніміз не?
- Контроллер (немесе адаптер) қандай қызмет атқарады?
- Компьютердің ең негізгі тақшасы қалай аталады?
- Процессор қандай қызмет атқарады?
- Жедел жад пен тұрақты жадтың айырмашылығы қандай?
Сабақты қорытындылау және үй тапсырмасы
Қорытындылау
Сабақ соңында белсенді қатысқан оқушыларды мадақтап, белсенділігі төмен оқушыларға ескертпе беру арқылы білім деңгейі бағаланады.
Үй тапсырмасы
Компьютердің құрылымы.