Химиялық кеш

Сабақ тақырыбы: «Химия әлемінде»

Сабақтың мақсаты

Оқушылардың химия пәнінен алған білімдерін толықтыру және оны іс жүзінде шығармашылықпен қолдану дағдысын қалыптастыру.
Оқушылардың танымдық қабілет деңгейін байқау, ғылыми көзқарасын дамыту.
Химия пәніне қызығушылығын арттыру.

Күтілетін нәтиже

Теориялық білім тереңдеп, оны шығармашылықпен қолдану дағдысы қалыптасады.
Танымдық белсенділік артып, қоршаған ортаға ғылыми көзқарас бекиді.
Химияға қызығушылық күшейеді.

Көрнекіліктер мен формат

Көрнекіліктер: интерактив тақта, слайдтар, суреттер, шарлар, қима қағаздар, қызықты сұрақтар салынған конверттер, химиялық құрал-жабдықтар мен реактивтер.
Сабақ түрі: химиялық кеш.

Кештің жоспары

Бәйге

Жылдам сұрақ-жауап

Есептер сыры

Торкөздегі тапсырмалар

Полиглот

Элементті анықтау: атауы және таңбасы

Қызықты тәжірибелер

Орындау және түсіндіру

Мен — саған, сен — маған

Командалық сұрақтар

Кештің басталуы

Ғажайып нәрсе — химия,
Тұңғиық сыры әр алуан.
Жоғалып бір зат зым-зия,
Жаңарып бірі жаралған.

Өмірдің бірақ керегін,
Осылар тауып берер ме?
Табар ма ешкім дерегін,
Телмірмей, сірә, тереңге.

Ғали Орманов

Ұйымдастыру кезеңі

Әділқазылар алқасы таныстырылғаннан кейін әр топ сәлемдесіп, өздерін таныстырады және топ ұранын жариялайды.

Бәйге

Жылдам сұрақтарға нақты жауап беріңіз

Ас содасының формуласы: NaHCO₃ (натрий гидрокарбонаты).
Жарық әсерінен ыдырайтын қышқыл: азот қышқылы.
Ең қатты металл: хром.
Құмның негізгі бөлігі: кремнезем (кремний(IV) оксиді, SiO₂).
Судан «қорқатын», ерімейтіндер: гидрофобтар.
Ең жеңіл металл: литий.
Тіс ауруына ұшырататын жетіспейтін элемент: фтор (F).
Сау адамның асқазанындағы қышқыл: тұз қышқылы (HCl).
Ең қиын балқитын металл: вольфрам.
Асқа дәм беретін зат: ас тұзы (NaCl).

Бейнесі айдаһарға ұқсайды делінетін элемент: күкірт (S).
Өнеркәсіптің негізгі металы: темір.
Сиыр мен жылқы сүтінде болатын қышқыл: сүт қышқылы.
Сұйық металл: сынап (Hg).
Суда ерігенде немесе балқығанда иондарға ыдырау процесі: электролиттік диссоциация.
Найзағайлы жаңбыр кезінде электр разрядтарының әсерінен түзілетін газ: озон.
Екі газдан тұратын ең қажетті сұйық зат: су.
Атомдардың бір түрі: химиялық элемент.
Қышқылдармен де, негіздермен де әрекеттесетін гидроксидтер: амфотерлі.
Сутекті алғаш рет таза күйінде алған ғалым: Г. Кавендиш.

Есептер сыры

Торкөзді таңдап, дұрыс жауап үшін ұпай жинаңыз

Шарты

Тақтадағы цифрлар жазылған торкөздердің бірін оқушылар таңдайды. Әр топ дұрыс жауап берген жағдайда торкөзде көрсетілген ұпай санын алады.

10 ұпайлық тапсырмалар

Оң жақ

Мына айналуларды жүзеге асыратын реакция теңдеулерін жазыңдар:

Al → Al₂O₃ → Al(OH)₃ → Al₂O₃ → AlCl₃ → Al(NO₃)₃
Ортада

Металл алюминий 1,5 моль натрий гидроксиді бар сілті ерітіндісімен әрекеттескенде бөлінетін сутектің көлемін (қ.ж.) есептеңдер.
Сол жақ

Реакция теңдеулерін аяқтап, типін анықтаңдар:
- Mg + Br₂ → …
- Al₂O₃ + HCl → …
- Cu + H₂SO₄ → …
- BaCl₂ + H₂SO₄ → …

20 ұпайлық тапсырмалар

Оң жақ

4 моль мырыш күкірт қышқылымен әрекеттескенде түзілетін сутектің көлемін (л) есептеңдер.
Ортада

Массасы 400 г 50%-дық күкірт қышқылы ерітіндісінен буландыру арқылы 100 г су бөлінді. Алынған ерітіндідегі күкірт қышқылының массалық үлесін анықтаңдар.
Сол жақ

Егер қосылыстың құрамында K — 24,7%, Mn — 34,8%, O — 40,5% болса, қосылыстың қарапайым формуласын анықтаңдар.

Полиглот

Элементті анықта: қазақша, орысша атауы және таңбасы

Анаграмма	Қазақша	Орысша	Таңбасы
Ынатл	Алтын	Золото	Au
Мсіүк	Күміс	Серебро	Ag
Йалқаы	Қалайы	Олово	Sn
Сынорқға	Қорғасын	Свинец	Pb
Туекс	Сутек	Водород	H
Сым	Мыс	Медь	Cu
Ектто	Оттек	Кислород	O
Ремті	Темір	Железо	Fe
Аынсп	Сынап	Ртуть	Hg
Екөрітмк	Көміртек	Углерод	C

Қызықты тәжірибелер

Бір топ орындайды, келесі топ себебін түсіндіреді

Шарты

Әр топқа тәжірибе беріледі: бір команда тәжірибені орындайды, ал келесі команда құбылыстың себебін (реакцияның мәнін) түсіндіреді.

Жасанды балдырлар

Сиқырлы сия

Сіріңкесіз жағылған от

Жанбайтын орамал

Мен — саған, сен — маған

Командалар бір-біріне алдын ала дайындалған сұрақтар қояды

Сұрақ №1

Химия ғылымы тарихында бұл элементті 1879 жылы швед химигі Пер Теодор Клеве ашты деп есептеледі. Ол жаңа элементті Швеция астанасы Стокгольмнің ертедегі латынша атауына байланысты атаған. Бұл қай элемент?

Жауабы: Гольмий

Сұрақ №2

У. Рамзай және оның жәрдемшісі М. Трэверс инертті газдардың қасиеттерін зерттей отырып, оларды салқындатып сұйылтуға арналған жаңа машина жасайды. Қатты аргонды буландырып, бөлінген фракцияларды жеке-жеке жинайды. Соңында спектрлік сызықтары қызыл-сары және күлгін аралығында орналасқан белгісіз газ көпіршіктерін байқайды. Бұл газды «бөгде» деп атаған, өйткені ол криптон фракциясындағы бөгде қоспа ретінде көрінген. Бұл қай элемент?

Жауабы: Ксенон

Сұрақ №3

Бұл элемент адамзат тарихымен бірге жасап, талай ұлы өзгерістерге куә болған көне элемент. Оны қашан, қалай, кім ашқаны туралы нақты дерек жоқ. Әр халық оны әртүрлі атап, әртүрлі таңбалаған: біреулер күнге, енді біреулер тұзға, қуанышқа, сәулеге теңеген. Химиктер оны көз тартар сұлулығы мен тұрақтылығына сай «металдар патшасы» деп атаған. Бұл қай элемент?

Жауабы: Алтын

Сұрақ №4

Бұл элемент те, оның қосылыстары да адамзатқа өте ерте заманнан белгілі. Еуропада «антимоний» деген құпия атауы болған, ол «сопыларға қарсы құрал» деген мағына береді: кей емдік қолданулар кері әсер етіп, өлімге әкелген жағдайлар кездескен. Ал алхимиктер бұл элементті «химия жыртқышы» деп те атаған. Бұл қай элемент?

Жауабы: Сурьма

Қорытынды

Әділқазылар алқасы әр топтың жинаған ұпайларын есептейді. Ұпайы ең көп команда жеңімпаз атанады.