Қазақша рефераттар

Туған жер өлеңін сатылай кешенді талдау

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Қ. Аманжоловтың өмірі мен шығармашылығы туралы мағлұмат беру, мәнерлеп оқу дағдыларын жетілдіру, өлеңді сатылай кешенді талдау арқылы білімді тереңдету.

Дамытушылық

Оқушыларды талдауға, ізденімпаздыққа, тапсырманы тиянақты орындауға баулу; шығармашылық қабілетін дамыту.

Тәрбиелік

Шығармашылық ізденіске бағыттау, елін-жерін сүйетін ұл-қыз тәрбиелеу.

Ұйымдастыру кезеңі: жылылық пен көңіл күй

Сабақ басында оқушылар шеңбер құрып, бір-бірінің қолын ұстап амандасады. Мұғалім сұрақ қояды: қол ұстасқанда не сезінеміз, бір-бірімізге күлімдеп қарағанда не байқаймыз? Балалар жылылық пен жақсы көңіл күйді атап өтеді.

Ортақ ырғақ

Кел, балалар, күлейік, Көңілденіп жүрейік. Балдырғанбыз демейік, Өмір сырын білейік.

Мұғалім қорытындылайды: «Жақсы сөз жанға қуат береді». Оқушылар орындарына жайғасады.

Үй тапсырмасын тексеру: рәміздер және мәтінмен жұмыс

Тапсырма

  • Кеңес Оразбекұлының «Елтаңба мен Ту туралы жыр» мәтіні бойынша жұмыс.
  • «Қыран» және «Пырақ» сөздерінен диалог құрастыру, диалогте мәтіндегі мақал-мәтелдерді қолдану.

Мәтін бойынша сұрақтар

  • Қос Пырақ қандай елдерді аралады?
  • Қыран олардан не деп сұрады?
  • Пырақ қандай жауап берді?
  • Мәтіндегі мақал-мәтелдер не туралы?

Мақал-мәтелдерді толықтыру

Ат ердің қанаты.
Берегеннің қолынан, беремегеннің жолынан.
Ер аралаған сыншы болар.
Отан оттан да ыстық.
Өз елім өлең төсегім.
Әркімнің өз жері жұмақ.
Туған жер — тұғырың.
Туған ел — қыдырың.
Кісі елінде күркірегенше, өз еліңде дүркіре.
Төртеу түгел болса, төбедегі келеді.
Ынтымақ түбі — игілік.

Қорытынды: мақал-мәтелдер туған ел, туған жер тақырыбына құрылған.

Сатылай кешенді талдау үлгісі: мақал

«Бірліксіз ел тозады, бірлікті ел озады.»

  1. Түрі: мақал. Себебі: нақты тұжырым жасайды.
  2. Тақырыбы: ынтымақ пен бірлік. Себебі: бірлік жоқ ел әлсірейді.
  3. Мағынасы: тура. Себебі: астар жоқ, ой ашық айтылған.
  4. Көркемдік тәсілдер: эпитеттер («бірлікті ел», «бірліксіз ел»), синонимдік қатар (тозады — азады).
  5. Тәрбиелік мәні: бірлікке, татулыққа шақырады.

Мемлекеттік рәміздер: құрмет пен жауапкершілік

Сұрақ-жауап

  • Елтаңба мен Ту нені білдіреді? Мемлекеттік рәміздер.
  • Елтаңбаның авторлары: Жандарбек Мәлібекұлы, Шота Уәлиханов.
  • Тудың авторы: Шәкен Ниязбеков.

Мұғалімнің түйіні

Елтаңба, Ту, Әнұран — тәуелсіздіктің айғағы. Рәміздер елдің бет-бейнесін танытады. Өз Туымыз өзге ел төрінде желбірегенде жүрекке мақтаныш ұялайды.

Ән тыңдау және ой қозғау

«Көк тудың желбірегені» әнін тыңдағаннан кейін оқушылар әсерімен бөліседі: ән жолдарындағы «Жаныма қуат береді» деген тіркес патриоттық сезімнің күшейетінін аңғартады. Мұғалім: «Егер таласқа түссе жан мен ту — қайсысы қымбат?» деген сұрақ арқылы пікірталас жүргізеді.

Жаңа сабақ: Қасым Аманжолов және «Туған жер»

Ақын туралы

Қасым Аманжолов (1911–1955) — қазақ поэзиясының көрнекті өкілі, ұлттық әдебиетіміздің жарқын жұлдызы. Ол қысқа ғұмырында мол мұра қалдырды. Ақын бейбіт өмірді де, қан майдан шындығын да, туған жер мен ата-ананы, достық пен махаббатты, табиғат пен көңіл күйді биік парасатпен, шынайы сезіммен жырлады.

Мәнерлеп оқу

Өлеңді алдымен мұғалім оқиды, кейін бір оқушы мәнерлеп оқиды. Оқу барысында ырғақ, дауыс екпіні, пауза сақтау талаптары еске түсіріледі.

Өлең бойынша сұрақтар

  • Ақынның көңіл күйі мен ризашылық сезімі қай жолдардан байқалады?
  • Соңғы жолдардан қандай ой түюге болады: «Сен аямай барыңды маған бердің, мен де саған барымды беремін»?
  • Оқулықта ақынның қай өлеңімен танысқан едік? «Көктем».
  • Ақынның тағы қандай өлеңдерін білесіңдер?

«Туған жер» өлеңін сатылай кешенді талдау

Негізгі құрылымы

1) Авторы
Қ. Аманжолов
2) Тақырыбы
Автордың туған жерге деген сүйіспеншілігі
3) Жанр түрі
Өлең
4) Идеясы
Туған жердің қасиетін таныту, махаббат пен парыз сезімін күшейту

Өлең өлшемі мен ұйқасы

5) Шумақ
4 шумақ
6) Тармақ
16 тармақ
7) Бунақ
2–3 бунақ
8) Буын саны
11 буын
9) Ұйқас түрі
Қара өлең ұйқасы (а–а–б–а)

Көркемдік тәсілдер

  • Теңеу: «жас балаға», «байтақ едім», «кең едім», «жер едің».
  • Эпитет: заттың айрықша сипаты мен сапасын айқындайтын суретті сөздер.
  • Кейіптеу: табиғат құбылыстарын адам әрекетімен бейнелеп көрсету.

Негізгі түйін, тәрбиелік мәні

Өлең әр адамға туған жердің ыстық екенін ұғындырып, оны аялап-қастерлеуге үндейді. Туған жерге деген сүйіспеншілік — азаматтық парыздың бастауы.

Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.
Ел іші — алтын бесік.
Туған жердің жері де көрікті, елі де сүйікті.
Әркімнің өз жері — Мысыр шаһары.

Дәптермен жұмыс: білімді бекіту

1) Дыбыстық мінездеме

«Жезқазған» сөзіне математикалық тәсілмен дыбыстық мінездеме беру.

Берілгені:

Жезқазған

Шешуі (үлгі):

Жезқазған — 9 әріп, 9 дыбыс

Дауысты: 3 (а, а, е) • Дауыссыз: 6 (ж, з, қ, ғ, з, н)

2) Шығармашылық тапсырма

  • Туған елге, туған жерге байланысты өлең шығару.
  • Немесе шағын эссе жазу.

Мақсат: жеке ойды дәл, көркем тілмен жеткізу және азаматтық ұстанымды қалыптастыру.

Қорытынды: «Жүректен жүрекке»

Сабақ соңында оқушылар шеңберге тұрып, үнтаспаға қосылып «Туған жер» әнін орындайды. Бұл бөлім — білімді ғана емес, сезімді, құрметті, елге деген мақтанышты бекітетін әсерлі түйін.

Дайындаған

Қарағанды облысы, Жезқазған қаласы, №1 орта мектебі — Мақсұтова Айнагүл