Қазақша рефераттар

Алып күш

Сабақ тақырыбы мен мақсаты

Тақырыбы
Қ. Әбдіқадыровтың «Жиб-Жица күресі» әңгімесі
Мақсаты
Автор туралы түсінік беру; Қажымұқан Мұңайтпасовтың өмірі мен ерлігі туралы деректермен таныстыру; тіл байлығын дамыту; спортты сүюге баулу; оқушыларды бірлесіп жұмыс істеуге және өзара сыйластыққа тәрбиелеу.
Сабақ сипаттамасы
Типі: жаңа білімді меңгерту
Формасы: топтық жұмыс, сыни ойлау
Көрнекілігі: интерактивті тақта

Ұйымдастыру және амандасу

Сабақ басы жылы амандасудан басталады. Оқушылардың назарын сабаққа аудару үшін қысқа өлең жолдары оқылады:

Үлкенге де — сіз,

Кішіге де — сіз.

Бар адамды құрметтеп,

Бас иеміз біз.

Сабаққа эмоционалдық дайындық пен сыйластық мәдениетін қалыптастыру

Сабақтың «телестудия» форматы: журналистер репортажы

Жаңалық жүргізушісі: Қазбек Сая

«Қайырлы таң, Қазақ елі! Эфирде Қазақстан ұлттық телеарнасы. Бүгінгі жаңалықты жүргізуші — журналист Қазбек Сая».

Ол кеше Қызылорда қаласындағы №271 орта мектепте өткен сабақ туралы қысқаша хабарлап, толық репортажды әріптесі Спандияр Дамирге ұсынады.

Репортаж: Спандияр Дамир

Дамир алдыңғы сабақтың мазмұнын баяндайды: мәтін 4 топқа бөлініп, әр бөлік талқыланып, топ жетекшісі сыныпта түсіндірген. Үй тапсырмасы — мәтін соңындағы сұрақтарға жауап беру.

Топтарға қойылған сұрақтар

  1. Мұхтар Әуезов кім? Мен М. Әуезов туралы не білдім?
  2. М. Әуезов бала кезінен бастап нені оқып-үйренеді?
  3. Абай қарасөзі бойынша естіген нәрсені ұмытпау үшін не істеу керек?
  4. Атасы қандай жырлар мен ертегілер айтып берген?

Мұғалім репортажға сүйене отырып, үй тапсырмасының қалай орындалғанын қорытындылайды және жаңа тақырыпқа өтудің логикалық көпірін жасайды.

Спорт жаңалықтары және мотивация

Тілші: Жылқайдаров Ерасыл

Спорт жаңалықтары арқылы оқушылардың қызығушылығы оянып, олар спорт тарихына үңіледі. Слайдта Г. Головкиннің жеңісі көрсетіледі.

«Қазақтың бес алыбы» (жинақталған дерек)

  • Бұланбай палуан (1747–1845)
  • Қасымхан палуан (дерек нақтыланады)
  • Балуан Шолақ (1864–1919)
  • Қазақбай қажы палуан (дерек нақтыланады)
  • Қажымұқан палуан (1886–1948)

Ескерту: кей тұлғалар бойынша жылдар мен деректерді қосымша тексеру ұсынылады.

Оқушыға ой салатын сұрақтар

  • Спорттың қандай түрлерін білесің? Жауаптар: қазақша күрес, еркін күрес, грек-рим күресі, дзюдо, сумо, самбо, ережесіз күрес және т.б.
  • Қай спорт жұлдыздарын атай аласың? Мысалдар: Геннадий Головкин, Илья Ильин, Василий Жиров, Юрий Мельниченко, Ермахан Ыбырайов, Бекзат Саттарханов, Бақтияр Артаев, Бақыт Сәрсекбаев, Серік Сәпиев.

«Палуан» ұғымы және топқа бөліну

«Палуан» сөзін естігенде ойға қандай қасиеттер келеді? Оқушылардың жауаптары арқылы мағыналық өріс жасалады: күш, батылдық, қайсарлық, отанды қорғау, өжеттік, табандылық, ерлік.

І топ

Батыл

ІІ топ

Қайсар

ІІІ топ

Батыр

ІV топ

Күш атасы

Мағынаны тану: автор, тұлға, және күрес түрі

Қалмақан Әбдіқадыров туралы

Қалмақан Әбдіқадыров (15.04.1901, Қызылорда облысы, Шиелі — 30.04.1964, Шиелі) — ақын, жазушы, аудармашы. Алғашқы «Сырдария» өлеңі 1925 жылы «Еңбекші қазақ» газетінде жарияланды. 1928 жылы «Жалшы» атты тұңғыш өлеңдер жинағы жарық көрді.

Ол аударма саласында да өнімді еңбек етіп, Әбілқасым Фирдоуси, Әлішер Науаи шығармаларын, қырғыз ақыны А. Тоқомбаевтың және орыс жазушысы В. М. Кожевниковтің туындыларын аударды. Парсы тілінен тікелей тәржімалаған «Мың бір түннің» төрт кітабы 1949, 1955, 1962 жылдары қайта басылды.

Жазушы жауынгерлік марапаттарға ие болған.

Қажымұқан Мұңайтпасұлы туралы

Қажымұқан Мұңайтпасұлы (1886–1948) — қазақ тарихындағы тұңғыш кәсіпқой балуан, бірнеше күрес түрінен әлем чемпионы атанған тұңғыш қазақ алыбы. Теңдессіз өнерімен 28 мемлекетте күреске түсіп, 56 медаль олжалағаны айтылады.

Тарихи деректерге сүйенсек, ол 1886 жылғы 7 сәуірде Ақмола уезі, Қараөткел ауылында дүниеге келген. 1906 жылы Германияда өткен дүниежүзілік сайыста әлем чемпионы атанған кезеңі — оның даңқы кең жайылған тұс.

1948 жылы Оңтүстік Қазақстан облысы, Бөген ауданында дүниеден өтті. Темірлан ауылындағы қабірі басына ескерткіш орнатылған.

«Жиб-Жица» және қазіргі спортпен байланыс

Жиб-Жица — жапон күресінің бір түрі. Оқушылар оны қазіргі «ережесіз күрес» (аралас жекпе-жек элементтері бар спорт) ұғымымен салыстырып түсінеді: мұнда аяқ пен қолды қатар қолдану, әдіс-айлалардың көптүрлілігі ерекше байқалады.

Ескерту: қазіргі спорт түрлерінің ережелері әр федерацияда әрқилы; қауіпсіздік талаптары мен шектеулер міндетті түрде қарастырылады.

Мәтінмен жұмыс: жоспарлау және «аквариум» әдісі

Әңгімені оқу барысында оқушылар жоспар құрып, бөлімдерге атау береді. Кейін «аквариум» әдісі арқылы әр топ өз бөлігін сынып алдында мазмұндайды.

1-бөлім

Қажымұқанның жапон палуаны Сар-Кек-Кимен кездесуі

2-бөлім

Палуандар арасындағы сайыс

3-бөлім

Қажымұқанның жеңісі

Қорытындылау: «Пирамидалық оқиға» стратегиясы

  1. Кейіпкерді атайтын 1 сөз
  2. Сырт бейнесі мен мінезін сипаттайтын 2 сөз
  3. Оқиға орнын білдіретін 3 сөз
  4. Оқиғаның өтуін түсіндіретін 4 сөзден тұратын сөйлем
  5. Оқиға себебі туралы 5 сөзден тұратын сөйлем
  6. «Әрі қарай не болды?» — 6 сөзден тұратын сөйлем
  7. «Оқиға қалай аяқталды?» — 7 сөзден тұратын сөйлем

Шығармашылық тапсырмалар: талдау және салыстыру

1-топ: кешенді талдау

  • Авторы:
  • Тақырыбы:
  • Жанр түрі:
  • Идеясы:
  • Тәрбиелік мәні:

2-топ: «Бес жолды өлең» әдісі

  1. Тақырыпты білдіретін 1 зат есім
  2. Тақырыпты сипаттайтын 2 сын есім
  3. Іс-әрекетті көрсететін 3 етістік
  4. 4 сөзден тұратын мағыналы сөйлем
  5. Синоним болатын 1 сөз

3-топ: шығарма кестесі

  • Авторы:
  • Тақырыбы:
  • Кейіпкерлері:
  • Басталуы:
  • Аяқталуы:
  • Ұнады ма? Несімен?

4-топ: Венн диаграммасы арқылы мінездеме

Қажымұқан

Күші, айласы, ерік-жігері арқылы сипаттау

Ортақ

Екеуі де палуан, сайысқа түсті, өнер көрсетті

Сар-Кек-Ки

Техникасы мен күрес мәнерін сипаттау

Қорытынды және бағалау

Аттың өнегесі: «ҚАЖЫМҰҚАН» сөз-акростихі

  • Қ — қайратты
  • А — ақылды
  • Ж — жомарт
  • Ы — ырысты
  • М — мықты
  • Ұ — ұқыпты
  • Қ — қайсар
  • А — айлалы
  • Н — намысшыл

Ойтолғау және нақыл сөздер

«Мен Қажымұқан атамызға ризамын, себебі ол Қазақстанды әлемге танытты» — деген сияқты қысқа пікірлер арқылы оқушы өз көзқарасын білдіреді.

Мақал-мәтелдер

  • Ел үмітін ер ақтар, ер атағын ел сақтар.
  • Батыр туса — ел ырысы, жаңбыр жауса — жер ырысы.
  • Сарымай сасымас, батыр саспас.
  • Болат қайнауда шынығады, батыр майданда шынығады.
  • Күшті кісі алып та жығады, шалып та жығады.

«Тілек ағашы» және кеңейту сұрақтары

  • Қажымұқан сияқты тағы қандай палуандарды білесің?
  • Қазір қандай палуан сайыстары өтіп жүр?
  • «Қазақстан Барысы» сияқты жарыстардың мәні неде?

Үй тапсырмасы

  • Әңгімені оқу, түсінігін айту.
  • Шерхан Мұртаза және Тұрар Рұсқұлов туралы қосымша мәлімет іздену.

Сабақ соңында оқушыларға сәттілік тіленіп, бірлескен жұмыс үшін алғыс білдіріледі.