Титан неге жиырма екінші орында
Сабақтың тақырыбы
Металдар және олардың қосылыстарының табиғи орта және тірі организмдер үшін маңызы.
Мақсаты
Оқушылардың металдар туралы білімін тереңдету, металдардың табиғаттағы таралуы мен адам денсаулығындағы маңызын түсіндіру арқылы түсінігін кеңейту.
Пәнаралық байланыс
- Биология
- География
- Әдебиет
- Медицина
Ұйымдастыру
- Әдістері
- «Ой қозғау» стратегиясы, «Жуан және жіңішке сұрақтар» стратегиясы, «Жеті жұрттың тілін біл», «Химиялық пирамида».
- Көрнекілігі
- Слайдтар, таратпа материалдар, алма.
- Жұмыс түрі
- Топтық жұмыс.
Сабақ барысы
Сабақ екі өзекке құрылады: алдымен қызығушылықты ояту арқылы тақырыпқа эмоционалдық кіріспе жасалады, кейін мағынаны тану кезеңінде металдардың табиғаттағы таралуы жүйеленеді.
Қызығушылықты ояту: «Ой қозғау» стратегиясы
Оқушыларға Қ. Мырзалиевтің «Менделеев кестесі» өлеңі оқылады. Тапсырма: өлеңде қанша металл элементтің аты аталғанын анықтау.
Балалықпен байқамаппын, ол кездерде аңғалмын,
Менделеев кестесіне қарап тұрып таңғалдым.
Таңғалдым да ойға шомдым, жасырамын несіне,
Химия емес, осы кесте салды өмірді есіме.
Кім ойлаған формулалар қозғайды деп шеріңді,
Ұядағы әр элемент бір тағдыр боп көрінді.
Анау емес, мынау емес — титан болу сырың ба?
О, жасаған! Титан неге жиырма екінші орында?
Темірдей деп мақтаушы едік, темірдің де кезі өткен,
Кезі өтпесе, тұрар ма еді жиырма алтыншы кезекте.
Былқ етпейтін сабырлы да салмақты болғасын,
Тоғызыншы қатарға әрең ілігіпті қорғасын.
Ал орнын сұрама сен — айтуға оны ұялам:
Сығалайды ол бейшара ақырғы бір ұядан.
Элементтер ішінде де қатты, сірә, қақтығыс:
Шылапшындық мысыңнан да тұр кейіндеу ақ күміс.
Күміс дейміз — күмістің де оңай емес өмірі:
Екінші емес, үшінші емес — қырық жетінші нөмірі.
Қалай, саған ұнай ма бұл? Ұнаса егер, ал тыңда:
Жүлделі орын тимей қалған платина алтынға!
Жетпіс сегіз, жетпіс тоғыз — екеуінің кезегі,
Екеуі де жаратқаннан бір қиянат сезеді.
Тас-талқанын шығарғысы келгендей бір шетінен,
Платина сұп-сұр болып, қаны шыққан бетінен.
Құрметті орын тимесе — шын асылда бар ма айып?
Өз орнын күте-күте кеткен алтын сарғайып.
Назар аударатын ұғым
Металдардың атауы өлеңде эмоциялық контекстпен беріледі: орын, реттік нөмір, «тағдыр» метафорасы.
Сұраққа бағыт
Қандай металдар аталды және олардың периодтық жүйедегі орны қалай көрсетілді?
Дағды
Мәтіннен факті табу, химиялық білімді әдеби мәтінмен байланыстыру.
Мағынаны тану: металдардың табиғатта таралуы
Жер қыртысында металдардың таралуы біркелкі емес. Металдар табиғатта көбінесе қосылыстар түрінде кездеседі. Белсенділігі өте төмен металдар ғана сом (таза) күйінде ұшырасады.
Төмен белсенді металдар
Cu, Ag, Au, Pt — кейде табиғатта сом күйінде кездеседі.
Ең белсенді металдар
Кернеу қатарында литийден магнийге дейін орналасқан металдар көбіне тұздар түрінде таралған: хлоридтер, сульфаттар, карбонаттар, фосфаттар, әсіресе силикаттар.
Орташа белсенді металдар
Магнийден сынапқа дейін — жер қыртысында көбіне оксидтер мен сульфидтер түрінде кездеседі, бірақ тұз тектес минералдары да бар.
Осы жіктеу металдардың химиялық белсенділігі мен табиғатта қандай минералдар құрамында кездесетіні арасында тікелей байланыс бар екенін көрсетеді.
Дереккөз және автор
- Білім беру ұйымы
- Ж. Мыңбаев атындағы мектеп-гимназиясы
- Дайындаған
- Деменова Н.