Бокстың шығу тарихы
Бокстың шығу тарихы
Бокс — төрт әріптен тұратын ағылшын сөзі болғанымен, мәні мен әсері одан әлдеқайда кең. Жер бетінде боксты ерекше сүйетін, шаршы алаңдағы тартысты жекпе-жектерді көрмейінше дегбірі басылмайтын жанкүйер аз емес. Бұл спорттың тарихы бізді алыс заманалардың қойнауына жетелейді.
Неге маңызды?
Бокс — тек күш емес, тәртіп, төзім, тактика және мінез мектебі.
Нені көрсетеді?
Әр дәуір боксқа өз көзқарасын әкелді: ежелде — ерлік, кейін — ереже, бүгінде — спорт мәдениеті.
Ежелгі дәуір: жұдырықтасудың іздері
Ежелгі Мысыр, Крит-микен және Вавилон дәуірлерінен қалған тасқа қашалған мұраларда жұдырықтасып жатқан адамдардың бейнелері кездеседі. Демек, қолғапсыз айқас пен күш сынасу адамзат мәдениетінде ерте қалыптасқан.
Гомердің деректері
«Илиада» эпосын қалдырған грек ойшылы Гомер өз дәуіріндегі жұдырықтасу туралы нақты мәліметтер жазып кеткен. Сол кезеңде жұдырықшылар қолдарын өгіздің мойын терісінен жасалған, май сіңірілген қайыспен орап, білектерін қатайта таңғаны айтылады.
Жекпе-жек қалай өтті?
- Айқас қарсыластың бірі құлағанға дейін жалғаса берген.
- Шегіну немесе жалтару құпталмаған; төрешілер (эфеттер) жекпе-жекті белсенді жүргізуге мәжбүрлеген.
Олимпиадаға енуі
Б.з.д. 688 жылы өткен 23-Олимпиада ойындарынан бастап бокс (жұдырықтасу) жарыс бағдарламасына ресми түрде енгізілді.
Пифагор, Платон және қолбасшы Алкивиадтың жұдырықтасумен айналысқаны жөнінде деректер айтылады.
Ережеге бетбұрыс: 1743 жыл
Ежелгі Олимпиада ойындары тоқтағаннан кейін де бокс жоғалып кеткен жоқ. Көп жағдайда даулы мәселелерді жұдырықтың күшімен шешу қалыптасты. Уақыт өте мұны тәртіпке келтіру қажеттілігі туындап, жекпе-жек өткізудің ережелері жасалды.
Дж. Браутонның үлесі
1743 жылы жарияланған ережелер ағылшын Дж. Браутонның есімімен тікелей байланысты. Бұл — бокстың «жабайы» күш сынасудан жүйелі спорт түріне айналу жолындағы маңызды қадам.
Қазақстан боксы: қалыптасу және әлемдік деңгей
Қазақстанда бокстың дамуы 1933 жылдан бастау алады. Сол жылы Ш. Бөлтеқұлы қазақ еліне тұңғыш рет бокстың әліппесін әкеліп, жүйелі түрде үйретуге жол ашты. Осы кезеңнен бастап қазақ боксы қарқын алып дами түсті.
Кеңес дәуіріндегі орны
Әбдісалам Нұрмұханов бастаған бірқатар боксшылар қазақ елін әлемге танытты. Кеңес дәуірінде қазақтан шыққан боксшылардың орны ерекше болды.
Әдемі техникасымен танылған С. Қонақпаев Мәскеу Олимпиадасында күміс медаль иеленді.
Тәуелсіздік жылдарындағы жетістіктер
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін де бокстан әлемдегі мықты құрамалардың біріне айналды. В. Жиров бастаған жеңісті жолды қазақ боксшылары бүгінге дейін жалғастырып келеді.
- Олимпиада ойындарына қатысқан қазақстандық боксшылар жүлдесіз оралған емес.
- Екі мәрте ең үздік техника үшін берілетін Вэл Баркер кубогын иеленді.
- Қазақстаннан шыққан тұңғыш олимпиада чемпионы Б. Саттарханов тарихқа алтын әріптермен жазылды.
Қорытынды ой
Қазіргі таңда Қазақстанның бокстан ұлттық құрамасы жоғары деңгейін сақтап келеді. Бұл — дәстүр мен еңбек, мектеп пен мінездің сабақтастығынан туған нәтиже.