Қазақша рефераттар

Шырақтың ерлігін суреттеген грек тарихшысы

Сабақтың тақырыбы: Сақтардың тәуелсіздік үшін күресі

Білімділік

Оқушылардың алған білімін толықтыру; сақтардың тәуелсіздік үшін парсыларға және гректерге қарсы күресін түсіндіру, ерлігін ашып көрсету.

Дамытушылық

Ой-өрісті кеңейтетін сұрақтар қою; сұрақ-жауап арқылы ойлау және сөйлеу дағдыларын дамыту.

Тәрбиелік

Сақ патшаларының ерлігін үлгі ете отырып, батылдық пен ерлік құндылықтарын қалыптастыру.

Көрнекі құралдар

  • Интерактивті тақта
  • Карта

Сабақтың сипаттамасы

  • Түрі: аралас сабақ
  • Әдіс-тәсілдері: түсіндіру, ойды жинақтау, талдау, сұрақ-жауап, жүйелеу

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. Сәлемдесу.
  2. Оқушыларды түгендеу.
  3. Сабаққа даярлығын тексеру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Тапсырма: «Сақтар» тақырыбы бойынша сөзжұмбақ.

  1. Геродот Қазақстанның ежелгі тұрғындарын қалай атаған?
  2. Сақтардың негізгі шаруашылығы қандай болды?
  3. Сақтардың өмірінде көлік ретінде маңызды орын алған төрт түлік қайсы?
  4. Шөлді және шөлейт жерлерде қандай мал өсірген?
  5. Парсылар Жетісуды мекендеген сақтарды қалай атаған?
  6. Шірік-Рабат қонысы қазіргі қай облыста орналасқан?

III. Үй тапсырмасын қорытындылау

Ребус: «Геродот».

IV. Жаңа сабаққа кіріспе

«Сақтар дұшпанға — қатал, досқа — адал».
— Геродот

V. Жаңа сабақты түсіндіру

Жоспар

  1. Кир әскерінің басып кіруі
  2. Шырақтың ерлігі
  3. Александр Македонскийдің сақ еліне жорығы

1) Кир әскерінің басып кіруі (б.з.б. 530 ж.)

Б.з.б. 530 жылы сақ жеріне Кир бастаған парсы әскерлері басып кірді. Бұл кезеңде сақтардың билеушісі — Томирис.

«Әйел болса да, жаудың шапқыншылығынан қорыққан жоқ».
— Рим тарихшысы Помпей Трог
«Алдымен әскерлер садақпен атысады. Садақ оғы таусылғаннан кейін жекпе-жекке шығып, қылыш және найзамен соғысады. Нәтижесінде массагеттер жеңіске жетеді. Парсы жауынгерлерінің көбі қырылып, Кир өлтіріледі».
— Геродот

Кир қаза тапқаннан кейін шамамен 11 жыл өткен соң, б.з.б. 519 жылы парсылар сақ еліне қайта шабуыл жасады. Бұл жорықты Дарий патша басқарды.

«Мен әскеріммен сақ жеріне жорыққа шықтым».
— Бехистун жазбаларындағы Дарий сөзі

2) Шырақтың ерлігі

«Шырақ есімді бір сақ өзін сақ көсемдерінен жәбір көргендей көрсетеді. Парсы әскерін “оларға бастап барамын” деп алдап, адастырып, сусыз шөлге алып барады. Шапқыншы әскер шөлде қырылады».
— Грек тарихшысы Полиэн

Бұл оқиға сақтардың тек қарумен ғана емес, айла-тәсілмен де елін қорғағанын көрсетеді. Шырақтың әрекеті — отаншылдықтың жарқын үлгісі.

3) Александр Македонскийдің сақ еліне жорығы

Б.з.б. IV ғасырда гректер сақ жеріне қауіп төндірді. Сол кезеңде Александр Македонский Сырдариядан өтіп, сақтарға қарсы жорық жасады.

«Қолбасшы Александр Македонский Сырдариядан жүзіп өтіп, сақтарға шабуыл жасады».
— Грек тарихшысы Арриан

Сонымен қатар б.з.б. 490 жылы Марафон шайқасында парсы әскерінің құрамында сақ жауынгерлері гректерге қарсы соғысқаны да деректерде аталады.

VI. Бекіту

«Суреттер сөйлейді»

  1. Ежелгі грек тарихшысы: «Еуропалық патшалықтар түгілі, Азияның өзінде сақтарға қарсы келетін бірде-бір халық болған жоқ» деп жазған кім?
    Жауабы: Геродот
  2. Б.з.б. 519–518 жылдары сақ жеріне жойқын жорық бастаған патша кім?
    Жауабы: Дарий
  3. Кир патшаны жеңген сақ қолбасшысы, тарихтағы әйгілі әйел тұлға кім?
    Жауабы: Томирис
  4. Б.з.б. IV ғасырдың 30-жылдары грек-македондықтар сақ-скиф жеріне басып кірген қолбасшы кім?
    Жауабы: Александр Македонский

Сәйкестендіру тесті

Тұжырым Жауап
1. Кирге қарсы күресті бастаған сақ патшасы. Томирис
2. Өз елі үшін жанын пида еткен бақташы. Шырақ
3. Сақ патшайымы Томиристің ұлы. Спаргапис
4. Б.з.б. 530 ж. сақ жеріне басып кірген парсы патшасы. Кир
5. Шырақтың ерлігін суреттеген грек тарихшысы. Полиэн
6. Б.з.б. IV ғ. сақ жеріне қауіп төндіргендер. Гректер
7. Б.з.б. 519 ж. сақ жеріне басып кірген парсы патшасы. Дарий

VII. Қорытындылау

Төмендегі деректер сақтардың тәуелсіздік жолындағы күресін әр қырынан сипаттайды: тарихи тұлғалардың батылдығы, әскери тактика және сыртқы қауіп-қатердің ауқымы.

Автор Дерек (үзінді)
Помпей Трог «Әйел болса да, жаудың шапқыншылығынан қорыққан жоқ.»
Полиэн «Шырақ есімді сақ бақташысы парсы әскерін алдап, адастырып кетеді.»
Арриан «Александр Македонский Сырдариядан өтіп, сақтарға шабуыл жасады.»
Геродот «Алдымен садақпен атысады, кейін қылыш және найзамен жекпе-жекке шығады.»

VIII. Үйге тапсырма

  • 14-параграфты оқу, мазмұндау.
  • Жұмыс дәптерін толтыру.