Мамандық - адамның қоғамдық мінездемесі
Мақсаты
Оқушылардың мамандық таңдау туралы білімін кеңейту, таңдаудың тәсілдері мен өлшемдерін түсіндіру, мамандықтарға деген ынта-ықыласы мен қызығушылығын арттыру.
Негізгі ой
Мамандықты дұрыс таңдау — өмір жолындағы табыстың берік іргетасы.
Маңызды ескерту
Дұрыс таңдалмаған мамандық адамға ғана емес, қоғамға да кері әсер етуі мүмкін.
Э. Ф. Зеер
«Мамандықты дұрыс таңдау — өмір жолының сәттілігінің негізі».
Ганс Селье
«Мамандық — адамның қоғамдық мінездемесі».
Н. Ә. Назарбаев
«Күшіне сенген адам ғана мақсатына жете алады».
Мамандық дегеніміз не?
Мамандық — өмір сүрудің қарапайым көзі ғана емес. Ол белгілі бір дайындықты, жауапкершілікті және тұрақты еңбекті талап ететін маңызды қызмет саласы. Мамандық таңдауда ең алдымен адам өзін, қызығушылығын және бейімділігін танып алуы қажет.
Неге бұл кезең маңызды?
Мамандық таңдау — жасөспірім өміріндегі күрделі әрі шешуші қадам. Әдетте бұл шешім мектеп кезеңінде қабылданады. Алайда көптеген оқушылар мамандық түрлерін, олардың талаптарын және еңбек нарығындағы сұранысты толық білмей жатады. Соның салдарынан қабілеті мен іскерлігін дәл бағалай алмай, таңдауда кедергілерге ұшырайды.
Мамандықты таңдаудың негізгі қадамдары
-
1
Өзіңнің жеке ерекшеліктеріңді тану
Темперамент, мінез, құндылықтар, оқу стилі және әдеттеріңді саралау.
-
2
Жүрекке үңіліп, бейімділікті бағамдау
Не нәрсе қуат береді, нені істегенде уақыттың қалай өткенін байқамай қаласың?
-
3
Ұнататын кәсіптердің ішінен бір бағыт таңдау
Қызығушылықтар тізімін жасап, олардың ішінен ең маңыздыларын іріктеу.
-
4
Таңдаған кәсіби саланы терең танып-білу
Қажет дағдылар, оқу жолы, еңбек жағдайы және сұраныс сияқты факторларды анықтау.
Жас ерекшелігі және қиындықтар
14–16 жастағы таңдаудың ерекшелігі
Зерттеулерге сүйенсек, 14–16 жас аралығындағы жасөспірімдер мамандықты өз бетінше таңдауда қиналуы мүмкін: олар көбіне бір ғана белгіге (мысалы, жалақы, сән, бедел) сүйеніп, жағдайды жан-жақты талдай бермейді.
Мотивация туралы дерек
Оқушылардың шамамен 40%-ы ғана еңбектің мағынасын қызығушылықпен таңдайды. Ал қызығушылық пен қабілет үйлескенде, мамандықты табу жеңілдеп, жұмысқа шығармашылық қатынас күшейеді.
Негізінде, жас адам мамандық таңдаудың мәнін мектеп бітіруге таяғанда терең түсінеді. Осы кезеңде ол өз қызығушылығы мен мүмкіндігін, жеке қасиеттерін, мамандық талаптарын және еңбек нарығының қажеттіліктерін ескере отырып, сұранысқа сай саналы шешім қабылдай алады.
Мамандық әлемінде бағдар табу
Мамандық әлемінде дұрыс бағдарлау тек ақпарат жинаумен шектелмейді. Өз қабілетіңді тану, кемшіліктер мен жетістіктерді әділ бағалау, әрі таңдауыңды нақты дәлелмен негіздеу — тепе-тең шешімнің басты шарттары.
Ойлануға түрткі
«Өзіңді тану — таңдаудың бастамасы». Егер бүгін нақты шешім болмаса да, маңыздысы — ізденіс пен талдау мәдениетін қалыптастыру.