Мәншүктің ерлігі туралы оқушылардың түсініктерін тереңдету
М. Хакімжанова туралы қысқаша мәлімет
Мариям Хакімжанова 1906 жылы 16 қарашада Қостанай облысының Қызылшоқ ауылында дүниеге келген. Мектепті бітірген соң Қазақ педагогика институты жанындағы рабфакта оқып, кейін «Әйел теңдігі» журналында жауапты хатшы болып қызмет атқарды.
1934 жылы отбасылық жағдайға байланысты Орынбор облысына көшіп барып, бірнеше жыл «Екпінді» аудандық газетінде бөлім меңгерушісі болып жұмыс істеді.
Негізгі идея
Соғыс жылдары ақын Кеңес Одағының Батыры Мәншүк Мәметованың өшпес ерлігін жырға қосып, «Мәншүк» поэмасы арқылы шығармашылығында биік белеске көтерілді.
Ақынның өлеңдеріндегі алтын арқау — аналық сезім, адамгершілік пен елге деген сүйіспеншілік. Мариям апамызға Қазақстанның халық жазушысы құрметті атағы беріліп, орден-медальдармен марапатталған. Оның аяулы бейнесі халық жадында сақталып келеді.
Бүгінгі сабақта М. Хакімжанованың «Бала Мәншүк» атты әңгімесіне тоқталып, Мәншүктің ерлігі туралы білімімізді тереңдетеміз.
Мәншүк Мәметова: ерлікке толы өмір
Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова (шын есімі — Мәнсия) 1922 жылы Орал облысы Орда ауданында дүниеге келген. 1943 жылғы 16 қазанда ерлікпен қаза тауып, 1944 жылы Кеңес Одағының Батыры атағы берілген қаһарман қазақ қызы.
Анасы еркелетіп «Моншағым» деп атағандықтан, Мәнсияның өз тілі келмей өзін «Мәншүк» деп атап кеткені айтылады. Ата-анасынан ерте айырылған Мәншүк балалық және жастық шағын Алматыда Әмина Мәметованың тәрбиесінде өткізді.
Ұлы Отан соғысы басталғанда Алматы медициналық институтында оқып жүрген. 1942 жылғы тамызда өз еркімен Қызыл Армия қатарына алынып, 21-атқыштар дивизиясы құрамында ұрысқа қатысты. Аға сержант, пулеметші Мәншүк ұрыстарда мергендігімен, батылдығымен ерекшеленді.
Шешуші сәт
Невель қаласы үшін болған кескілескен шайқаста Мәншүк соңғы демі қалғанша пулеметтен оқ боратып, қаһармандықпен қаза тапты.
Павлодар облысының колхозшылары Батыр қыздың құрметіне Мәншүк атындағы танк колоннасын құруға қаражат жинаған. Туған жерінде ескерткіш орнатылып, Невель, Алматы, Орал және басқа қалаларда Мәншүк есімімен көшелер аталған. Республиканың ондаған мектептері, сондай-ақ Қызылорда қыздар педагогикалық училищесі Мәншүк есімімен аталады.
Қаһарман қыздың өмірі мен ерлігі жайлы «Мәншүк туралы жыр» атты көркем фильм түсірілген (авторы — А. Михалков-Кончаловский, режиссері — М. Бегалин).
Сабақ құрылымы және оқу әрекеттері
Сабақтың басы
- Ұйымдастыру: оқушылардың назарын сабаққа аудару.
- Үй тапсырмасын тексеру: Ә. Нұрмағанованың «Шығыс шынары» тақырыбы.
- Топқа бөлу: «Пулеметшілер», «Мергендер», «Атқыштар», «Жауынгерлер».
- Ой сергіту (3 мин): «Өзгертулерді тап» ойыны (байқағыштыққа баулу).
Үй тапсырмасын тексеру кезеңі
- Топтық жұмыс (4 мин): оқушылар жұмыстарын бір-біріне оқып береді.
- Жариялау (2 мин): бірнеше оқушы сынып алдында оқиды, қалғандары пікір білдіреді.
Жаңа тақырыппен жұмыс (15 мин)
Ой қозғау
Оқушылардан бар білетінін жазбаша түрде түсіру сұралады.
Жеке жұмыс (5 мин)
«Не білемін?», «Не білгім келеді?», «Нені білдім?» кестесін (Мәншүк және соғыс тақырыбы бойынша) өздігінен толтырады.
Талқылау және таныстыру
Топ ішінде талдайды (3 мин), әр топтан бір оқушы сыныпқа таныстырады (3 мин).
Қорытындылау және бекіту (шешуші кезең)
Мәтінмен жұмыс
- Мәтінді үш бөлімге бөліп оқу.
- 1-бөлім: топ ішінде оқып, бір-біріне сұрақ қою арқылы өзін-өзі тексеру.
- 2-бөлім: жұп/топ арасында сұрақ-жауап.
- 3-бөлім: жұптасып талдау, өз тұжырымын айту.
«Кім шапшаң?» ойыны
Сандықта алдын ала дайындалған сұрақтарға жылдам жауап беру.
- «Шығыстың қос шынары» кімдер?
- Ә. Молдағұлова туралы не білесің?
- Жерлес батыр аталардан кімдерді білесіңдер?
- Біздің оқып отырған мектебіміз кімнің атында?
- Қ. Смағұлов туралы қандай деректермен танысқан едік?
- Ұлы Отан соғысы қашан болды?
Топпен жұмыс және дәптермен жұмыс
Төрт топқа төрт түрлі сұрақ беріледі. Оқушылар топ ішінде талқылап, әр топтан бір оқушы сыныпқа жариялайды және сұрақтарға жауап береді.
Оқушылар дәптерлеріне Мәншүк туралы алған білімдерін қысқаша жазып алады.
Бағалау
Оқушылар «Не білемін?», «Не білгім келеді?», «Нені білдім?» кестесінің бөлімдерін толтырады. Әр топтан бір оқушы өз жұмысын сыныпқа оқиды, қалған жұмыстар жиналып, тексеріледі.
Үй тапсырмасы және кері байланыс
Үйге тапсырма
- Әңгімені оқып, түсініп келу.
- Мәншүк туралы қосымша мәлімет іздену.
- Өлең жаттап, тақырыпқа қатысты әңгімелер оқып келу.
Кері байланыс сұрақтары
- Сабақты жақсы түсіне алдыңдар ма?
- Сабақ ұнады ма?
- Бұл сабақтың сендер үшін мәні болды ма? Оны өмірде қалай қолданасыңдар?