Қадыр Мырза Әлидің өлеңі
Сабақ тақырыбы мен мақсаты
Сабақ тақырыбы: Қадыр Мырза Әлидің өмірі мен шығармашылығы.
Мақсаты
-
а) Білімділік
Оқушыларға еліміздің ақиық ақыны Қадыр Мырза Әлидің өмірі мен шығармашылығы туралы жалпы түсінік беру; адамгершілік пен ақындық қасиеттерін таныту; тіл шеберлігін ұғындыру; өлеңдері мен қанатты сөздерінің мән-мағынасын ашу.
-
ә) Дамытушылық
Ой тұжырымын жасау дағдысын, әдеби тіл қорын, есте сақтау қабілетін, көркемсөз оқу шеберлігін дамыту; сөздік қорын молайту және тіл дамыту.
-
б) Тәрбиелік
Ақын-жазушылар өнерін құрметтеуге, ұлы тұлғалардың көзқарасын сыйлауға тәрбиелеу.
Сабақтың міндеттері
- Зейін қойып тыңдау
- Мәнерлеп оқу
- Мазмұндама беру
- Өнегелі білім алу
Формат пен ресурстар
- Сабақтың түрі: жаңа сабақ
- Әдісі: өмірбаянмен жұмыс, мәтін талдау, сұрақ-жауап, мәнерлеп оқу, қанатты сөздер талдауы, тест
- Көрнекіліктер: әдеби кітаптар, үлестірмелі қағаздар, суреттер, өлең жолдары жазылған парақтар
- Пәнаралық байланыс: тарих, қазақ әдебиеті
- Инновациялық технология: СТО элементтері
Сабақтың барысы
1–2. Ұйымдастыру және үй тапсырмасын тексеру
- Оқушылармен амандасу, түгендеу.
- Үй тапсырмасын сұрау және қысқаша кері байланыс беру.
3. Сөздік жұмысы
Сөздерді аударып жазу және қосымша тапсырмаларды орындау.
Орысша
- Нет разницы
- звучать одинаково
- точно
- придираться
- впервые
- много
- значение
- хвалить
- поручил
- не полностью
- обрадовавшись
Қазақша
- айырмасы жоқ
- бірдей естілу
- анықтап
- түртпектеу
- тұңғыш рет
- талай
- мағына
- мақтау
- тапсырды
- шала-пұла
- мәз болып
Қосымша тапсырма
- Жазбаша: «мақтау» сөзін септеу, «тапсырды» сөзін жіктеу.
- Ауызша: «мағына», «талай» сөздерін септеу.
4. Сұрақ-жауап (қайталау)
Өткен тақырыптар бойынша
Қазақстанның белгілі жазушыларын атау: Ы. Алтынсарин, Сапарғали Бегалин, Саттар Ерубаев, Өтебай Тұрманжанов, Бердібек Соқпақбаев, Мұзафар Әлімбаев, Бауыржан Момышұлы.
5. Ой шақыру (ассоциация)
- Дәптерді ашып, күнді жазу.
- «Ақын» сөзіне ассоциациялар: адам, ақылды, өлең, құрметті, әдебиет, шығармалар және т.б.
- Бүгінгі тақырыпты жазу.
6. Мағынаны тану: Қадыр Мырза Әли — ұлттық поэзияның ірі тұлғасы
Бүгін біз Қазақстанның әйгілі ақыны Қадыр Мырза Әлидің өмірі мен шығармашылығы туралы түсінігімізді кеңейтеміз. Ақынның адамгершілік болмысын, ақындық қуатын және тіл өрнегін тануға ұмтыламыз. Өлеңдері мен қанатты сөздерінің мән-мағынасын ұғынамыз.
Қадыр, негізінен, ұлттық ақын — қазақ халқының ақыны. Оның туған елінің өткені мен бүгіні, тұрмыс-тіршілігі туралы жазған өлеңдері өте көп. Сол мұраны тұтас қарастырсақ, қазақ өмірінің көркемдік шежіресі, әдебиеттегі образды тарихы деуге болады.
Топтық жұмыс
- Мәтінді екі топқа бөліп аудару.
- Мәтіннен ең маңызды деректерді теріп жазу.
- Өмірбаяны мен шығармашылығын қысқаша мазмұндау (1 оқушы ауызша баяндайды).
Қысқаша өмірбаяны мен шығармашылық жолы
Туған жері мен білімі
Қадыр Мырзалиев 1935 жылғы 5 қазанда Орал облысының Жымпиты кентінде дүниеге келген. 1958 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдаған.
Еңбек жолы
Еңбек жолын балаларға арналған «Балдырған» журналынан бастады. «Жұлдыз» журналында поэзия және сын бөлімін басқарды, жауапты хатшы болды, бас редактордың орынбасары қызметін атқарды. 1968–1973 жылдары «Жазушы» баспасында қазақ поэзиясы бөлімінің меңгерушісі болды. Кейін Қазақстан Жазушылар одағында поэзия секциясының кеңесшісі қызметін атқарды.
Шығармалары мен аудармалары
Алғашқы туындысы 1954 жылы «Пионер» журналында жарияланды. 40-тан астам жыр жинағы және әдеби-сын, ән өлеңдері мен прозалық кітаптар жазды: «Көктем» (1959), «Ой орманы» (1965), «Дала дидары» (1966), «Бұлбұл бағы» (1967), «Күміс қоңырау» (1970), «Домбыра» (1971, 1974), «Кеш» (1973) және т.б.
1990-жылдары таңдамалы шығармаларының 5 томдығы, ал 2001 жылы «Қазығұрт» баспасынан 15 томдығы жарық көрді. Бірнеше пьесасы сахнада қойылды. Өлеңдері көптеген шетел тілдеріне аударылған.
Ол Овидий, Гейне, Гюго, Лермонтов, Есенин, Расул Ғамзатов, Межелайтис, Петефи және басқа да ақындардың жырларын қазақ тіліне аударған.
Марапаттары
- 1966 — «Ой орманы» үшін Қазақстан Ленин комсомолы сыйлығы
- 1980 — «Жерұйық» жыр кітабы үшін Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы
- 2001 — Тәуелсіз «Тарлан» сыйлығы
Қоғамдық танылуы
- Қазақстанның Халық жазушысы
- Қазақстан Республикасы Әнұранының жаңа мәтін авторларының бірі
- Шығармалары әлем тілдеріне тәржімаланған
«Ақын өлеңдері — шындықтың айнасы»
Поэзия — әлемдік өмірдің қан тамыры іспетті: құштарлықпен соғып тұрған тіршіліктің қаны мен оты, жарығы мен нұры. Ал лирика — поэзияның өзегі, поэзияның поэзиясы.
Қадыр Мырзалиев ақындық әрі азаматтық өмірінің мәнін дәл осы лирикадан тапқан. Шын талант үшін ақындық — жай өнер емес, тұтас өмір. Өмірі өлеңіне, өлеңі өміріне айналған тағдыр ғана нағыз талайлы болмақ.
Негізгі ой
Қадыр Мырзалиев — өмірі өлеңді, өлеңі өмірлі талант: ой мен сезім тұтасып, әр шығармасы жаңа қырынан ашылып, оқырманын күтпеген тұстан ойлануға жетелейді.
Бүгінгі оқырманның интеллектуалдық деңгейі биік, эстетикалық талғамы жоғары. Олар қаламгерден тек әсем ырғақ пен ұйқас қана емес, әр шығарманың астарынан ой салатын философияны, кейде ғылыми пайымдаулардың поэтикалық үлгісін де іздейді. Қадыр поэзиясының қуаты — осы талаппен табиғи үндесіп, тың тұжырым мен соны шешім ұсына алуында.
Ақын нені жырласа да — әлемнің алыс түкпіріндегі аң-құс, жан-жануар туралы айтса да — бейнелеуі көз алдымызға анық келеді. Тіпті бегемот, керік, мүйізтұмсық секілді беймәлім дүниелерді суреттегенде де қазақы теңеу мен салыстыруды шебер қолданып, олардың қасиетін өзімізге жақын ұғымдармен таразылайды.
7. Бекіту тапсырмалары
- Ақынның ой толғамдары: қанатты сөздерін оқып, мағынасын ашу.
- Өлеңді мәнерлеп оқу, мағынасын талдау, аудио жазбаны тыңдау («Қызыл кітап»).
8. Шығармашылық жұмыс
«Қадыр Мырза Әли» тақырыбында бес жолды өлең (синквейн) құрастыру.
9. Қорытынды: тест сұрақтары
-
1) Қадыр Мырза Әли қай жылы туған?
A) 1936 Ә) 1925 Б) 1935
-
2) Қадыр Мырза Әли кім?
A) ақын, жазушы Ә) сазгер Б) ғалым
-
3) Қадыр Мырза Әлидің өлеңі:
A) «Он саусақ» Ә) «Жаз лебі» Б) «Қызыл кітап»
-
4) 2001 жылы Қадыр Мырза Әли қандай сыйлық алды?
A) «Халық Қаһарманы» Ә) Тәуелсіз «Тарлан» сыйлығы Б) Кеңес Одағының сыйлығы
-
5) Қадыр Мырза Әли қай жылы қайтыс болған?
A) 2010 Ә) 2012 Б) 2011
10–11. Үй тапсырмасы және бағалау
Үйге тапсырма
193-беттегі тапсырма, реферат жазу.
Бағалау
Сабақтағы белсенділік, жауап сапасы, шығармашылық жұмыс және тест нәтижесі бойынша бағаланады.