Ана туралы жыр
Сабақтың мақсаты
Оқушылардың бойына жақын адамдарына деген құрметті сүйіспеншілік арқылы ұғындыру, мейірімділік пен қамқорлықты күнделікті әрекетке айналдыруға жетелеу.
Сабақтың міндеттері
- Білімділік: мейірімділік, жақсылық, қамқорлық туралы түсінік беру.
- Дамытушылық: мейірім таныту, жақсы іс жасау дағдыларын дамыту.
- Тәрбиелік: жақсылық жасауға, қамқор болуға тәрбиелеу.
Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылармен амандасу, түгелдеу, көңіл күйін сұрау арқылы сабақтың жылы атмосферасын қалыптастыру.
«5Т» ережесі
Ережені еске түсіріп, сыныптың тәртібін сақтап, білім алуға талаптанып, тыныштық орнатып, тазалықты сақтап, бүгінгі сабақты татулықпен өткізуге келістік.
Неге бұл бөлім маңызды?
Ұйымдастыру кезеңі — сабақтың «эмоциялық негізі». Баланың өзін қауіпсіз сезінуі, өзгені тыңдауы және өз ойын еркін айтуы осы ортаға байланысты.
Нәтиже: бір-біріне құрмет, ортақ жауапкершілік, бірлескен жұмысқа дайындық.
Тыныштық сәті: «Нұрға бөлену»
Оқушыларға ыңғайланып отыру, денені түзу ұстау, қол-аяқты айқастырмау ұсынылады. Қолды тізеге немесе үстелге қоюға болады. Көзді жұмып, ішкі тыныштыққа назар аударамыз.
Елестетіңіз: күн нұры төбеңізден өтіп, кеудеңізге қарай бойлап барады. Кеудеңіздің орта тұсында гүл бүршігі бар. Нұрдың әсерімен ол баяу ашылады. Әсем, балғын гүл әр ойыңызды, әр сезіміңізді, эмоцияларыңыз бен тілектеріңізді тазартып, жүрегіңіздің мейірімге ашылуына көмектеседі.
Нұр бойыңызға тарайды: қолдарыңыз тек жақсы, ізгі істер жасайды; аяқтарыңыз сізді жақсылыққа бастайтын жерлерге апарады; тіліңіз шындықты және ізгі сөзді айтады; құлағыңыз тек жақсы сөз бен әсем әуенді естиді; көзіңіз жақсыны көруге ұмтылады; ойыңызға сәулелі, игі ниет келеді.
Нұрды туыстарыңызға, мұғалімдеріңізге, достарыңызға бағыттаңыз. Уақытша түсініспей қалған адамдарға да нұр тілеңіз. Бұл нұр бүкіл әлемге — адамдарға, жан-жануарларға, өсімдіктерге, барлық тірі жанға таралсын.
Ішкі қайталау:
«Мен нұрлымын. Нұр менің ішімде. Мен — Нұрмын».
Осы күйде біраз отырып, нұрды жүрегіңізге орналастырыңыз. Нұрға толы әлем — жүрегіңізде. Жаймен көзіңізді ашыңыз. Рақмет.
Оқушылар өз әсерлерімен қысқаша бөліседі.
Үй тапсырмасын тексеру
Оқулықтың 65-бетіндегі Р. Ақдемірдің «Ана махаббаты» мәтінін оқу және әңгіменің есте қалған, риясыз сүйіспеншілігін көрсететін тұстарын сурет арқылы бейнелеу тапсырылады. Сыныпта оқушылардың салған суреттері талқыланады.
Талқылауға сұрақтар
- Балалардың саяхаттан бас тарту себебін қалай түсіндіресіңдер?
- Отбасындағы жарасымдылықтың сыры неде?
- Мәтінде риясыз сүйіспеншілік қалай көрініс тапты?
- Ананың махаббаты риясыз сүйіспеншілікке жата ма?
Дәйексөз
«Адамның жақсысы — адамға сүйіспеншілікпен қарағандар».
Ой қозғау
- Абай Құнанбаевтың қандай шығармаларын білесіңдер?
- Қандай адамдарды «жақсы адам» дейміз?
- «Сүйіспеншілікпен қарау» нені білдіреді?
- «Риясыз сүйіспеншілік» ұғымын қалай түсінесіңдер?
Дәйексөзді 1–2 рет қайталап, жатқа айту және дәптерге көшіріп жазу ұсынылады.
Оқиғаларды әңгімелеу (сұхбат): «Ана махаббаты»
Бір күні балалары өзара келісімге келе алмай, аналарына сұрақ қояды:
— Анашым, сіз біздің қайсымызды ерекше қатты жақсы көресіз?
Анасы үндеместен шырақ жағып, былай дейді:
— Мынау — шырақ, ол — мен. Оның жалыны — менің сендерге деген сүйіспеншілігім.
Содан кейін анасы тағы бір шырақты алып, өз шырағынан тұтатады:
— Бұл — менің тұңғышым. Оған мен өз жылуым мен сүйіспеншілігімді бердім. Қараңдаршы, екінші шырақты жаққаныммен, менің жылуым азайды ма?
Балалар: — Жоқ! Сіздің шырағыңыздың жалыны бір қалыпты.
Анасы осылайша қанша баласы болса, сонша шырақ жағады. Жалын көбейіп, айналаға жылу одан сайын молая түседі.
Ана махаббаты шырақ секілді: бөліскен сайын азаймайды, керісінше көбейеді. Ананың риясыз сүйіспеншілігіне біз де риясыз құрмет пен қамқорлықпен жауап берейік.
Сұрақтар
- Балалар не себепті келісімге келе алмады?
- Ана өз сүйіспеншілігін қалай білдірді?
- Риясыз сүйіспеншіліктің мәні неде?
Шығармашылық жұмыс (топтық жұмыс)
Оқушылар 3 топқа бөлініп жұмыс істейді. Әр топтың тапсырмасы сүйіспеншілік, қамқорлық, мейірімділік ұғымдарын нақты әрекет арқылы ашуға бағытталған.
1-топ: Өлеңді толықтыру
«Аялай біл, сен деп соққан жүректі» өлең жолдарын толықтыру ұсынылады.
Аялай біл, сен деп соққан жүректі,
………………… таси берсін, дәулетің.
Айналамда нәзік жанды ……………,
…………….. бір-бірінен көмекті.
Ауырмашы мәңгі соқсын ………..,
………….. қанша рет өтті түндерің.
Сүрінгенде күш беріп …………….,
Қалайша сен барда мен қартаямын?
Толық нұсқасы (тексеру үшін):
Аялай біл, сен деп соққан жүректі,
Әрқашанда таси берсін, дәулетің.
Айналамда нәзік жанды адамдар,
Аямайды бір-бірінен көмекті.
Ауырмашы мәңгі соқсын жүрегің,
Ұйқысыз қанша рет өтті түндерің.
Сүрінгенде күш беріп аяладың,
Қалайша сен барда мен қартаямын?
2-топ: Шағын эссе
Тірек сөздерді пайдаланып, «Ана — өмірдің гүлі, тіршілік басы» тақырыбында шағын эссе жазыңдар.
Тірек сөздер
Аяулы, ардақты, алақаны, ақ сүті, мейірімді, қымбат, мәпелеген, әлдилеген, кең пейіл, қамқор, күн шуағы, нұр шашады.
3-топ: Сахналау
«Ананың мейірімі» тақырыбында шағын көрініс дайындап, сахналап көрсетіңдер.
Көріністе қамқорлық, жылы сөз, кешірім, қолдау сияқты әрекеттер міндетті түрде көрініс тапсын.
Топпен ән айту: «Ана туралы жыр»
Өлең
Әлемнің жарығын сыйладың сен маған
Даланың әр гүлін жинадың сен маған
Сен бердің құстардың қанатын самғаған
Балалық қостағың өзіңе арнаған
Қайырмасы
Әлдилеп, аялап өсірген жемісің
Самал жел саябақ құшағың мен үшін
Есейіп кетсем де, мен саған сәбимін
Көңіліңді көктемдей көзіңнен танимын
Өлең (жалғасы)
Өтеуге борышын, анашым, жан сырым
Іздедім сен үшін әлемнің асылын
Әлемнің байлығын сыйлар ем, кеш мені
Сыйлар ем ай-күнін, қолыма түспеді
Қайырмасы
Ете көр қанағат, әзірге берерім
Балалық махаббат, балалық жүрегім
Бол риза, анашым, қолдағы осы бар
Өзіңе арнаған әнімді қосып ал
Үй тапсырмасы
- №16-сабақ: мәтінмен жұмыс. С. Байжановтың «Адамды сүйе біл» әңгімесін оқып келу.
- Дәптермен жұмыс: «Өз жақындарыңды қалай қуантар едің?» тақырыбында ойтолғау жазу.
Қорытынды ой
Ана — үйдің берекесі, қыз баланың өнегесі, тіршіліктің ырысы. Ананың жанарынан нұр төгіліп, айналасына шуақ тарайды. Сол шуақпен жылынған әрбір бала ана еңбегін бағалап, мәңгі қастерлеуді үйренуі керек.
Сабақтың соңғы тыныштық сәті
Баяу музыка қосылады. Көзді жұмып, бүгінгі сабақты ой елегінен өткіземіз: нені түсіндік, қандай жақсы нәрселерді үйрендік, өзімізге нені алдық? Сол ойды жүрекке түйіп, жайлап көзді ашамыз.
Бұл жоспар оқушылардың риясыз сүйіспеншілік, мейірімділік және қамқорлық құндылықтарын сезініп, өмірде қолдануына бағытталған.