Желтоқсанның мұзда жанған алауы
Желтоқсан шежіресі – елімнің мәртебесі
1986 жылдың 16–17 желтоқсанында Алматыда мыңдаған қазақ жастары бейбіт шеруге шықты. Олар ел тізгінін өз халқының арасынан шыққан басшы ұстауын қалады. Бұл үндеу – әділетке шақыру, ұлттық намыстың оянуы еді.
Тарихи өзек
Сол күндері алаңға шыққан жастарға күш қолданылды: көптеген адам тұтқындалып, суықта соққыға жығылды, жазықсыз айып тағылды. «Бұзақы», «ұлтшыл», «нашақор» деген жала – шындықты тұмшалаудың құралына айналды.
Жүргізушілердің үндеуі
1-жүргізуші
Армысыздар, аяулы халқым менің!
Ардақта дәстүріңді, салтыңды, елім.
Мереке басы болсын берекенің,
Игі еңбек жемісінің бәрін жегін.
2-жүргізуші
Тарихымызда ерекше орны бар, халқымыздың қасіреті мен ар-намысына, сонымен бірге мақтанышына айналған оқиға — 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы.
Желтоқсанның шындығы — өлең жолдарында
Нашақор деп, ұлтшыл деп,
Қазаққа күйе жаққан күн.
Базары кетіп бір күнде,
Қайғыға халық батқан күн.
Әділдік пен шындықты
Өтірік жала жапқан күн.
Желтоқсан — заман толғағы байтақ даланың,
Шарпысқан сәті үміт пен күдік-наланың.
Қайрат, Ләззат, Сәбира —
Құрбаны болған жаланың.
Желкеге тиді сілтеген күрек, қамшылар,
Соққыға мұндай қасапқа қандай жан шыдар?
Жастарға шашқан мұз судан мұз шашырап,
Ауылда жатқан маған да тиді тамшылар.
Негізгі ой
Бұл оқиға — қайсарлық пен ар-намыстың өлшемі. Қанша қыспақ көрсе де, жастар еркіндікке деген ұмтылысын жоғалтпады. Желтоқсан — тәуелсіздікке бастар жолдағы ең ауыр, бірақ ең биік белестердің бірі.
Қаһармандар тағылымы
Желтоқсан көтерілісінің ел есінде қалған қаһармандары — Қайрат Рысқұлбеков, Ләззат Асанова, Сәбира Мұхаметжанова, Ербол Сыпатаев. Олардың әрқайсысы — жас ғұмырын ел намысына айырбастаған қайсарлықтың символы.
Сәбира Мұхаметжанова
1985 жылы сегізжылдық мектепті үздік бітіріп, бастауыш сынып мұғалімдерін даярлайтын оқу орнына оқуға түсті. Алматыдағы жастар шеруін жүрегімен қолдап, Өскемендегі студенттермен бірге алаңға қарай өлеңдетіп шықты. Жиналыста әділетсіз айыптауға ұшырап, кейін қыршыннан қиылды.
Ләззат Асанова
Алматы облысы, Панфилов ауданы, Ақжазық ауылында дүниеге келген. Чайковский атындағы музыкалық училищеде қобыз мамандығы бойынша білім алды. Қысқа ғұмыры қасіретті түрде үзілді. Ел жадында Ләззат — қайсар рухтың бейнесі болып қалды.
Ербол Сыпатаев
Талдықорған облысы, Панфилов ауданында туған. Энергетика институтының 2-курс студенті болды. 1986 жылдың 18 желтоқсанында ауыр жарақатпен ауруханаға жеткізіліп, есін жимастан қайтыс болды. Ол — Желтоқсанның алғашқы құрбандарының бірі.
Қайрат Рысқұлбеков
Жамбыл облысы, Мойынқұм ауданында дүниеге келген. Алматы сәулет-құрылыс институтында оқыды. Желтоқсаннан кейін оған ауыр айып тағылып, аса қауіпті қылмыскерлер изоляторында ұсталды. Кейін Қайратқа «Халық қаһарманы» атағы берілді.
Көріністердің мазмұны: айыптау мен ақиқат
Сценалық көріністерде жастардың ұсталып, тергелуі, куәгерлердің қайшылықты сөзі, әділетсіз үкімнің шығуы суреттеледі. Қайраттың түрмеде жазған өлеңдері мен соңғы сөзі — жаланың салмағын, еркіндіктің қадірін және адамдық ардың биіктігін айқын көрсетеді.
Қайраттың ұстанымы
Мен ұлтшыл да, кінәлі де емеспін.
Өмірлік ант
Күнәдан таза басым бар, жиырма бірде жасым бар.
Қайрат деген атым бар, қазақ деген затым бар.
Тәуелсіздік — оңай келген жоқ
Тәуелсіздік — бір күннің олжасы емес. Бұл жолда талай ана көз жасын төкті, талай шаңырақ қайғы жұтты. Желтоқсан — жүрекке түскен жара ғана емес, ұлттың рухын тіктеген тарихи серпіліс.
Қайтпас қайсар қасиетті күреспен біз мәңгі теңдік пен азаттыққа қол жеткіздік. Бұл — ар алдындағы аманат, келер ұрпақ алдындағы жауапкершілік.
Қорытынды
Егемен ел болу — ерлік пен еңбектің, намыс пен төзімнің нәтижесі. Желтоқсан қаһармандарының қайсарлығы бізге тәуелсіздіктің бағасын ұғындырады: оны сақтау — әр азаматтың парызы. Ерлік ұмытылмайды, рух өшпейді.
Есте сақтайтын түйіндер
- Желтоқсан — ұлттық сананың жаңғыруы.
- Тәуелсіздік — күреспен келген қасиетті құндылық.
- Қаһармандар есімі — ел жадындағы мәңгілік сабақ.