Ауыл шаруашылығының жаңаша көрінісі
Сабақтың тақырыбы: Ауыл шаруашылығының жаңаша көрінісі
Бұл сабақ ауыл тұрмысының ерекшеліктерін таныстыруға, жаңаша құрылған шаруашылық түрлерін түсіндіруге және ауыл шаруашылығындағы еңбекті ұйымдастырудың заманауи үлгілерін (ұжымдық еңбек, шағын қожалық, шағын бизнес) талдауға бағытталады.
Білімділік
- Ауыл тұрмысының ерекшеліктерімен танысу.
- Жаңаша құрылған шаруашылықтардың түрлерін білу.
- Еңбекті ұйымдастыру түрлері: ұжымдық, шағын қожалық, өндіріс құрылымы.
Дамытушылық
- Заманауи шағын бизнесті табысты игеру жолдарын түсіну.
- Алынған білімді кейін өмірде қолдануға дайындық қалыптастыру.
- Оқушыларды жаңа өмірге бейімдеу, сөздік қорын дамыту.
Тәрбиелік
Оқуға, белсенділікке, ізденімпаздыққа және жауапкершілікке тәрбиелеу.
Өз бетінше еңбектенуге үйрету, кәсіби бағдар беру.
Сабақ форматы
- Сабақтың типі
- Аралас сабақ
- Сабақтың түрі
- Дәстүрлі сабақ
- Көрнекілік
- Интерактивті тақта
- Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап, баяндау, Венн диаграммасы, ассоциация құру
Өту барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- 1 Оқушы назарын сабаққа аудару.
- 2 Үй тапсырмасын сұрау.
- 3 Оқушыларға бағыттаушы сұрақтар қою.
- 4 Үй тапсырмасын бекіту.
Қысқа тест (бекіту)
Тақырыпты түсінуді жылдам тексеру
1) Ауыл шаруашылығын жандандыру жолдары:
- а) түрлі фирмалар салу
- ә) түрлі фермалар ашу
- б) зауыт салу
- в) құрылыстар салу
2) Зауыттың пайдасы:
- а) ауылды гүлдендіреді
- ә) көп қаржы бөлінеді
- б) халық жұмысқа орналасады
- в) көлік түрлері көбейеді
3) Ауыл байлығы неде?
- а) түрлі тамақ жасауда
- ә) табыс көзінде
- б) құнарлы жер мен қызу еңбекте
- в) жеке қожалықта
4) Шаруа қожалығы дегеніміз не?
- а) ауылдағы еңбек бірлестігі
- ә) несие алу
- б) өз шаруасын жүргізу
- в) салық төлеу
5) Шаруа қожалығының жұмысын кімдер ұйымдастырып, басшылық жасайды?
- а) қожалық мүшелері
- ә) ауыл тұрғындары
- б) ұл-қыздары
- в) 18 жасқа толған ҚР азаматы
Ой қозғау: «Ауыл» дегенде не елестейді?
Мұғалім оқушыларға қазақ ауылының құндылығын еске салады: ауыл — халқымыздың болмысы мен дәстүрінің тірегі. Осы сұрақ арқылы оқушылардың ассоциациялық ойлауын белсендіреді.
Негізгі ой:
«Қаймағы бұзылмаған қазақ ауылы — басты байлығымыздың бірі». Ауыл туралы ойлану — өз тамырымызды тану.
Венн диаграммасы: қала мен ауыл айырмашылығы
Салыстыру және қорытынды жасау
Қала
- Көп қабатты үйлер.
- Көлік түрлері көп, инфрақұрылым дамыған.
- Оқу орындары, мекемелер, аурухана, дәріхана, кітапхана.
- Жұмыс орындары көбірек шоғырланған.
Ортақ
- Адамдар тұрады, еңбек етеді, қоғамға үлес қосады.
- Білім беру мен медициналық қызметтің қажеттілігі ортақ.
- Экономикалық байланыс бір-бірін толықтырады.
Ауыл
- Аласа үйлер, кең аула, табиғатқа жақын өмір.
- Мал, құс өсіру; егін егу, шөп шабу.
- Жеке шаруашылық басым.
- Тұрмыс тіршілігі еңбекті көбірек талап етеді.
Қала ауылға не береді?
Техника, технология, өндіріс, қызмет көрсету, білім мен инфрақұрылым арқылы ауыл шаруашылығының тиімділігін арттыруға көмектеседі.
Ауыл қалаға не береді?
Азық-түлік, шикізат, еңбек мәдениеті мен табиғи ресурсқа негізделген тұрақты өнім көзін ұсынады.
Мағынаны ашу: ауыл шаруашылығы не үшін маңызды?
Ел басшысы Н. Ә. Назарбаев Қазақстан халқына жолдауында: «Біз кез келген ұлттық түп-тамыры ауыл жұртына жататынын естен шығармауға тиіспіз» деген. Сондықтан ауыл шаруашылығына баса назар аудару — елдің тұрақты дамуына салынған инвестиция.
Ауыл шаруашылығы — материалдық өндірістің ең маңызды салаларының бірі. Ол халықты азық-түлікпен және өнеркәсіпті шикізаттың кейбір түрлерімен қамтамасыз етеді.
Түйін
«Ауыл өркендесе — ел гүлденеді» деген сөздің мәні осында: ауылдағы өндіріс күшейсе, бүкіл елдің әл-ауқаты артады.
Жаңаша шаруашылықтар және мемлекеттік қолдау
Ауыл өнімдерін даярлайтын шаруашылықтардың дамуына мемлекет тарапынан қолдау көрсетіледі. Шаруа қожалығының құқығын айқындайтын заң қабылданған: өтініш берген азаматқа қажетті жер телімі белгіленген тәртіппен бөлінеді.
Қожалық иелері мемлекетке тиісті салықтарды төлеп отыруға міндетті. Қажет болған жағдайда, мемлекет тарапынан несие (қарыз қаражат) беріліп, шаруашылықтар құрал-жабдық пен техниканы алып, жұмысын жүйелей алады.
Мемлекет
Құқықтық негіз, салық тәртібі, қолдау бағдарламалары.
Қаржы
Несие беру, айналым қаражатын күшейту.
Техника
Заманауи құралдар, технологиялық жаңғырту.
Нақты мысал: Байсерке сүт зауыты
Несие алып, өндірісін жолға қойған шаруашылықтарға мысал ретінде Алматы облысындағы Байсерке сүт зауыты аталады. Мұнда 700-ден астам адам еңбек етеді.
Зауытта сүттен әртүрлі тағам өнімдері дайындалып, халыққа жеткізіледі. Арнайы көліктер тоңазытқышпен жабдықталған, сондықтан өнім сапасы сақталады. Сүт шикізаты зауыт маңындағы ауылдардан жиналады, сонымен бірге сүт өндіретін арнайы фермалар жұмыс істейді.
Фермаларда өнімділігі жоғары Алатау тұқымды сиырларды көбейту жоспарланған. Көптеген кәсіпорындар өндірісті күшейту үшін соңғы техника жетістіктерін енгізеді (сабақ барысында слайд арқылы көрсету ұсынылады).
Ойлануға сұрақ
Осындай өндірістердің табысты болуы үшін ең алдымен қандай ресурс маңызды: кадр, техника, әлде нарық?
Тағы қандай қожалықтарды білеміз?
Көкөніс өндіретін жылыжай
Жыл бойы өнім алып, қаланы жаңа көкөніспен қамту.
«Аққұс» құс фабрикасы
Құс еті мен жұмыртқа өндірісі арқылы азық-түлік қауіпсіздігіне үлес қосу.
«ФудМастер»
Сүт өнімдерін өңдеу және сапалы өнімді нарыққа ұсыну.
Бекіту сұрақтары
Жастардың рөлі
Ауыл еңбеккерлерінің санын көбейтетін негізгі күш — мектеп бітірген жастар. Қазіргі кезеңде техника қарқынды дамып, егу, күту, арамшөптен қорғау сияқты жұмыстардың барлығы технологиялық үдеріске айналды.
Қажетті мамандықтар
Осы жұмыстарды атқаратын, бірнеше саланы меңгерген маман қажет. Сондықтан жастар ауылға қажетті мамандықтарды саналы түрде таңдауы маңызды.
Сен өскенде қандай шаруашылық ұйымдастырар едің?
Идея ұсын: бағыт, өнім, нарық, технология.
Зауыттың елге қандай пайдасы бар?
Халықты жұмыспен қамтып, сапалы өніммен қамтамасыз етеді.
Зауыт жұмысы күшеюі үшін не қажет?
Өндіріс соңғы техника жетістіктерімен жабдықталып, логистика мен сапа бақылауы күшеюі керек.
Қорытынды бөлім
Бұл сабақ ауыл шаруашылығының жаңа қырларын түсінуге, мемлекет қолдауы мен технологияның маңызын көруге, сондай-ақ ауыл мен қаланың өзара байланысын тануға мүмкіндік береді.
Бағалау
Оқушының қатысу белсенділігі, жауаптарының дәлдігі, қорытынды жасай білуі негізінде.
Үй тапсырмасы
Ауылдағы бір шаруашылық түрін таңдап, оның дамуына қажет 3 ұсыныс жазу.