Гуашь - бояудың бір түрі
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушыларды гуашь бояуымен дұрыс әрі жүйелі жұмыс істеуге үйрету.
Дамытушылық
Гуашь бояуының мүмкіндіктерін терең зерттеуге жағдай жасау, түсті дәл табу дағдысын және көркемдік шеберлікті дамыту.
Тәрбиелік
Шыдамдылыққа, ұқыптылыққа және жұмыс мәдениетіне тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды түгендеу, сабаққа дайындығын және жұмыс орындарының қауіпсіздігі мен тазалығын тексеру.
2) Өткен сабақты қайталау
Өткен сабақта қолында қылқаламы бар отырған адам бейнесін орындадық. Еске түсіру үшін қысқаша сұрақтар:
- Этюд дегеніміз не?
- Натюрморт дегеніміз не және бұл ұғым қай тілден енген?
3) Ойын-жаттығулар және сергіту сәттері
Түс температурасын анықтау: мұғалім геометриялық пішіндерді көрсетеді, оқушылар түсінің жылы не суық екенін айтады.
Жылдам скетч: екі мольберт қойылып, сынып екі топқа бөлінеді. Мұғалім бір затты атайды, топтар оны тез әрі сапалы салып шығуға тырысады.
Жанрларды еске түсіру: оқушылар кезекпен бірнеше қадам жасап, әр қадам сайын бір жанрды немесе бейнелеу өнерінің бір түрін атайды.
4) Жаңа тақырып: гипстік модель кіріктірілген күрделі гуашь натюрморт
Гуашьпен жұмыс істеу техникасы мен әдістері акварельге қарағанда едәуір өзгеше. Гуашь — бояудың бір түрі: оны қағазға жағар алдында суға езіп алған дұрыс. Алайда акварельден басты айырмашылығы — қағаз бетіне мөлдір болып түспей, қалың әрі қою жағылуы. Бұл гуашь құрамына ақ пигмент қосылатындығымен байланысты.
Есте сақтаңыз: гуашь түстері ашық және қанық көрінеді, бірақ кепкен кезде сәл ағарады.
Гуашь қағазға біркелкі, жұмсақ болып жағылады және онымен жұмыс істеу ыңғайлы: қажет болса, үстінен басқа түсті жағып, қатені түзетуге болады. Жұмыс жасау тәсілі жағынан гуашь майлы бояуға жақын, өйткені көптеген реңктер ақ түсті қосу арқылы ашылады.
Сурет салуды тірі модельден емес, қозғалмайтын модельден — натюрморттан бастаған тиімді. Натюрморт (француз тіліндегі nature morte — «өлі табиғат») тұрақты тұрғандықтан, оны әр қырынан мұқият зерттеп, асықпай орындауға мүмкіндік береді. Бұл үрдіс барысында оқушылар заттардың формасын құруды, конструкциясын талдауды, олардың ерекшеліктері мен өзара байланысын көре білуді үйренеді.
Композицияны құрудағы негізгі қағидалар
- Қағазды «жазық бет» емес, натюрморт көрінетін «терезе» ретінде елестету.
- Парақтың бағытын дұрыс таңдау: горизонталь немесе вертикаль.
- Нысандар «ауада ілініп» тұрмауы үшін олардың тұрған негізін және айналасындағы кеңістікті көрсету.
- Түскен көлеңкелердің композиция тепе-теңдігіне әсерін ескеру.
- Сурет парақ шетіне тіреліп қалмауы да, парақ ішінде тым «жүзіп» кетпеуі де керек.
Гипстік модельді кескіндемеде беру — күрделі тапсырма. Гипс аққа жақын болғандықтан, оның реңкін дәл табу қиындық тудыруы мүмкін. Сондықтан гипс бейнесін салғанда жанындағы заттардың түстеріне және матаның қыртысындағы реңктерге назар аудару маңызды: ақ гипс айналасындағы түстерді өз бойына шағылыстырып, кей тұста көкшіл, кейде сарғыш немесе қызғылт реңкке енеді.
Натюрмортта назар аударатын тірек ұғымдар
Гуашьта түсті табу көбіне ақ түсті қосу арқылы орындалады — бұл оның маңызды ерекшелігі. Бояуды акварельдегідей сұйылтып қана емес, қоюлап, пастозды түрде де жағуға болады. Дегенмен түстік шешім іздеу кезінде қиындық тууы ықтимал, өйткені акварель мен гуашь — мінезі бөлек материалдар.
Натюрморт жазғанда бір заттың түсін жеке дара емес, жанындағы заттармен салыстыра отырып анықтаған дұрыс. Осылайша жалпы түстік үйлесім (колорит) нақты әрі сенімді шығады. Жұмыстың соңғы кезеңі — жинақтау және аяқтау: артық детальдарды реттеп, негізгі акценттерді айқындап, тұтастыққа келтіру.
5) Сарамандық жұмыс
Сарамандық бөлімде оқушылар гипстік модель кіріктірілген натюрмортты гуашьпен орындап, материалмен жұмыс істеудің негізгі қыр-сырын меңгереді: қою жағу, реңк ашу, жарық-көлеңке қатынасын табу, шағылыстарды көрсету және жалпы колоритті біріздендіру.
6) Қорытынды: натюрморт қоюдағы еркіндік
Өнерде қатаң рецепт жоқ. Натюрморт қоюдың да дайын ережелері болмайды: композицияны суретшінің талғамы, сезімі, ішкі түйсігі және көрегендігі шешеді. Дегенмен бірнеше жалпы қағиданы есте ұстаған пайдалы.
- Заттар жиынтығы кездейсоқ болмауы керек: оларды біріктіретін идея немесе тақырып болғаны маңызды.
- Тақырып ретінде еңбек құралдары, өсімдіктер, жемістер мен тағам, тұрмыстық немесе көне бұйымдар секілді нысандар алынуы мүмкін.
7) Үй тапсырмасы
Гуашь бояуымен әртүрлі техникада бірнеше кіші форматта этюд орындап келу.