ХАЛЫҚТЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫНЫҢ НЕГІЗІ
Қоғам денсаулығы: жетістік өлшемі және ортақ жауапкершілік
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері бірқатар экономикалық жетістіктерге қол жеткізіп, бұрынғы кеңестік кеңістіктегі республикалардың алдыңғы қатарына шықты. Бүгінде елдің әлемдегі ең дамыған 50 мемлекеттің қатарына қосылу мақсаты күн тәртібінде тұр.
Денсаулықтың негізі — өмір сапасы
БҰҰ елдердің даму деңгейін бағалағанда адамның даму факторына айрықша мән береді. Ал Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) қоғам денсаулығын нығайтудың басты шарты ретінде адамның өмір сүру сапасын жақсартуды атайды.
Өмір сапасына әсер ететін негізгі факторлар
Таза қоршаған орта
Ауа мен судың қауіпсіздігі, ластанудың төмен болуы.
Таза су
Сапалы ауызсуға қолжетімділік.
Құнарлы тағам
Дұрыс тамақтану мәдениеті және өнім сапасы.
Салауатты өмір салты
Қозғалыс белсенділігі, зиянды әдеттерден бас тарту.
Әлеуметтік қорғау кепілдіктері
Тұрақты табыс, қолдау бағдарламалары, қауіпсіз әлеуметтік орта.
ДДҰ бағалауы: медицинаның үлесі және жүйелердің рөлі
ДДҰ деректеріне сәйкес, халық денсаулығы көрсеткішінің жақсаруының тек 7–10%-ы ғана сапалы медициналық көмектің деңгейіне тікелей байланысты. Ал қалған 90% — Үкіметтің өзге секторларының жұмысына тәуелді: экология, әлеуметтік қорғау, дене шынықтыру, құқық қорғау және басқа бағыттар.
7–10%
Медициналық көмектің сапасы, диагностика, емдеу.
90%
Алдын алу, өмір салты, әлеуметтік-экономикалық және экологиялық жағдай.
Неліктен алдын алу емдеуден маңызды?
Ауруды тек емдеумен шектелу көптеген жағдайда көрсеткішті төмендетпейді. Алдын алу шаралары әрқашан тиімдірек әрі мемлекет үшін арзанырақ. Төменде қоғам денсаулығына әсер ететін негізгі бағыттар келтірілген.
1) Экология және қоршаған орта қауіпсіздігі
Ластанудан туындайтын аурулар (тыныс алу жолдары аурулары, қатерлі ісік және т.б.) емдеумен ғана азаймайды. Қоршаған ортаны қорғау жүйесі алдын алу шараларын күшейтіп, суды, ауаны және жалпы ортаны зиянды заттардан тазартуға тиіс.
2) Тамақтану сапасы және әлеуметтік саясат
Құнарлы әрі қауіпсіз тағамға қолжетімділік төмен болса, асқазан-ішек аурулары, қант диабеті сияқты дерттер тек емдеу арқылы азаймайды. Мұнда алдын алу, тамақтану мәдениетін дамыту және табыс деңгейін көтеру маңызды — бұл әлеуметтік қорғау жүйесінің тікелей міндеті.
3) Мінез-құлық тәуекелдері және қоғамдық қауіпсіздік
Кейбір топтардағы қауіпті мінез-құлық (есірткі тұтыну, маскүнемдік, коммерциялық секс және т.б.) жыныстық жолмен берілетін инфекциялардың таралуын күшейтіп, халық денсаулығына тікелей соққы береді. Бұл мәселені тек анықтау және емдеумен шектеу жеткіліксіз; құқық қорғау және әлеуметтік қызметтермен бірлескен алдын алу, оңалту және бейімдеу жұмыстары қажет.
4) Дене белсенділігі және жүрек-қан тамырлары аурулары
Жүрек-қан тамырлары аурулары кең таралып келеді. Тек емдеуге сүйенсек, көрсеткіштің төмендеуі баяу болады. Дене шынықтыру және спорт жүйесі кең ақпараттық жұмыс жүргізіп, гиподинамияның алдын алуға бағытталған қоғамдық бастамаларды күшейтуі керек.
5) Әлеуметтік аурулар: туберкулез мысалы
Туберкулез — әлеуметтік аурулар тобына жататын дерт. Оны тек анықтау және емдеумен шектеліп, себеп-салдарын елемесек, таралуына ықпал ете алмаймыз. Бұл жерде әлеуметтік қорғау жүйесімен бірлескен кешенді жұмыс шешуші рөл атқарады.
Қорытынды: денсаулық — бір министрліктің емес, тұтас мемлекеттің міндеті
Қазіргі жағдайда қоғам денсаулығы көрсеткішін жақсартуды тек Денсаулық сақтау министрлігіне жүктеу дұрыс емес. Әрине, министрлік сапалы медициналық көмек көрсету үшін нақты шараларды жүзеге асырып келеді: медициналық көмектің сапасын бақылау тетіктерін күшейту, дәрігерлердің біліктілігін арттыру, жүйені жаңғырту сияқты бағыттар қолға алынуда. Алайда бұл шаралар жалпы көрсеткішті небәрі 7–10% деңгейінде ғана жақсарта алады.
Нақты нәтиже Үкіметтің қоғам денсаулығына ықпал ететін барлық салалары бірлесе әрі өзара тығыз байланыста әрекет еткенде ғана мүмкін: экология, әлеуметтік қорғау, дене шынықтыру, құқық қорғау және басқа жүйелер.
Ұсыныс
Қоғам денсаулығына қатысты барлық саланың жұмысын үйлестіретін, бағдарлама әзірлеп, оның орындалуын қадағалайтын қоғамдық денсаулық сақтау орталығын құру орынды болар еді.
Реформа және инвестиция: нәтижеге қойылған талап
Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Үкімет басшылығымен және мүшелерімен өткен кеңесте денсаулық сақтау және білім беру салаларындағы мемлекеттік бағдарламалардың орындалу барысын талқылады. Президент денсаулық сақтауды реформалау мен дамытудың 2005–2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының бірінші кезеңі аяқталғанын атап өтті.
Қаржыландыру
2004 жылдан бері шамамен 2,5 есе өсті; 2007 жылы 310 млрд теңге.
Жан басына шаққан шығын
2,3 есеге дейін артты, медицина қызметкерлерінің еңбекақысы екі есеге өсті.
Инфрақұрылым
Соңғы екі жылда 156 нысан салынды (оның 144-і ауылда); 3200 ұйымға жөндеу жасалды.
Алайда, айтарлықтай оң нәтижелер әлі де жеткіліксіз.
Президент денсаулық сақтау мен білім беруді қаржыландыру ел экономикасының өсуіне тікелей ықпал ететінін, яғни мемлекеттің болашағына салынған инвестиция екенін атап өтті.