Білімі мен білігі
Сабақтың мазмұны мен барысы
Мұғалім сабақты жаңа тақырыпты түсіндіруден бастайды. Оқушылардың белсенділігін арттыру үшін қысқа сергіту сәті ұйымдастырылады. Оқушылар өз ойларын дәлелдеп, математик, физик, астроном мамандықтарына өз бетінше сипаттама беруге талпынады.
Сергіту сұрақтары (үлгі)
- Ең жасыл — ?
- Ең тәтті — ?
- Ең күлкілі — ?
- Ең қиын — ?
- Ең байсалды — ?
- Ең күрделі — ?
Осы сұрақтардан кейін оқушыларға: «Қай мамандық бұл сипаттарға көбірек сәйкес келеді?» деген талқылау тапсырмасы беріледі.
Жаңа сабақтың жоспары
Математик
- жұмыс сипаты
- жұмыс жағдайы
- білімі мен білігі
- талаптар
- жақын қызмет түрлері
Физик
- жұмыс сипаты
- жұмыс жағдайы
- білімі мен білігі
- талаптар
- жақын қызмет түрлері
Астроном
- жұмыс сипаты
- жұмыс жағдайы
- білімі мен білігі
- талаптар
Мамандықтарға шолу: ортақ негіз және айырмашылық
Мұғалім оқушылардың жауаптарын қорытындылап, негізгі ұғымдарды жүйелейді: математика — көптеген ғылым салаларының іргетасы; физика — табиғаттағы құбылыстарды заңдылықтар арқылы түсіндіретін ғылым; ал астрономия — физикамен тығыз байланысты, ғарыш нысандарын зерттейтін сала.
Математика: теория және қолданба
Математика — ең көне ғылымдардың бірі әрі білімнің көптеген салаларына негіз болатын әмбебап тіл. Математиктердің жұмысы шартты түрде екі бағытқа бөлінеді:
Теориялық математика
Жаңа бағыттарды дамыту, математиканың қағидаларын тереңдету, заңдылықтар мен олардың өзара байланысын анықтау арқылы ғылымды алға жылжытады. Бұл бағыт ғылыми және инженерлік жетістіктерге негіз болатын абстрактілі білімді қалыптастырады.
Қолданбалы математика
Бизнес, басқару, инженерия, коммуникация, медицина және қоғамдық ғылымдардағы нақты мәселелерді тұжырымдап, есептеу әдістері арқылы шешуге көмектеседі. Мысалы, желілердің математикалық моделін құру, аэродинамикалық сипаттарды талдау, өндіріс процесстерін оңтайландыру сияқты міндеттерді орындай алады.
Қолданбалы математиканың маңызды бағыттарына басқарудың математикалық теориясы, дискретті математика, роботтар теориясы, сандық әдістер және басқа да салалар жатады.
Медиа-ұсыныс
Тақырыпқа сай BBC «Чудеса жизни (наука и техника)» топтамасынан онлайн видеоны көрсету ұсынылады. http://www.youtube.com/
Физика: табиғат заңдарын түсіндіру
Физиктер табиғаттағы заттардың өзара әрекеттесуінің негізгі принциптері мен заңдарын, энергияның пайда болуы мен берілуін, материя мен энергияның байланысын зерттейді. Олар тәжірибе, бақылау және деректерді талдау арқылы тартылыс күші, электромагниттік құбылыстар, ядролық өзара әрекеттесу сияқты күштерді сипаттайтын заңдарды түсіндіруге ұмтылады.
Медиа-ұсыныс
Танымды кеңейту үшін «Это не фокус, это физика» тақырыбында онлайн видеоны ұсынуға болады. http://wikibit.tv/
Астрономия: ғарышты физика тілімен оқу
Астрономия физикамен тығыз байланысты: астрономдар планеталар мен жұлдыздарды, олардың пайда болуы мен дамуын, кейде толық сөнуіне дейінгі эволюциясын зерттейді. Олар кеңістік құрылымының заңдылықтарын, аспан денелерінің (оның ішінде жасанды ғарыш нысандарының) жасалуы мен даму мәселелерін, сондай-ақ ғарыш денелерінің физикалық табиғатын — тығыздығын, температурасын, массасын, химиялық құрамын, жасын және өзара әрекетін қарастырады.
Сонымен қатар астрономдар жұлдыз карталарын құрастырады, аспан координаттарының дәл жүйесін белгілейді, аспан денелерінің кеңістіктегі орнын және орын ауыстыруын өлшеу әдістерін сипаттайды, Жердің және басқа планеталардың пішінін зерттейді.
Бақылау ерекшелігі
Оқушыларға обсерваторияларда қыста да кейде жылу берілмейтінін түсіндіру маңызды: аз ғана ауа ағыны (мысалы, жылы ауаның жоғары көтерілуі) бақылау жүргізіліп отырған нысанның бейнесін көмескілендіруі мүмкін.
Медиа-ұсыныстар
Тақырыпқа сай BBC «Чудеса жизни (наука и техника)» топтамасынан онлайн видеоны көрсету ұсынылады. http://www.youtube.com/
Қосымша: «Космонавтика — Наука — 25 тонна» бейнеролигі. http://poigratm-online.ru/video_hauka_smotret/
Қосымша тақырып: «Индия — Древняя наука о полетах».
Жұмыс жағдайы: қайда және қалай еңбек етеді?
Математик
Мектептерде, жоғары және орта арнаулы оқу орындарында оқытушы болып жұмыс істей алады. Сонымен қатар кеңселерде, жекеменшік фирмаларда, талдау және есептеу жүргізетін бөлімдерде қызмет атқарады. Жұмыс аптасы көбіне 40 сағат.
Физик
Негізінен зертханаларда, ғылыми-зерттеу орталықтарында, тәжірибелік алаңдарда жұмыс істейді. Көп жағдайда құрал-жабдықпен жұмыс, өлшеу, эксперимент және деректерді өңдеу негізгі орын алады.
Астроном
Обсерваторияларда, зерттеу орталықтарында, ғарыш бағдарламалары аясындағы ғылыми топтарда еңбек етеді. Білімін навигациялық мәселелерді шешуге, ғарыштық және зерттеу жобаларына қатысуға қолданады.
Білімі, біліктілігі және талаптар
Білімі мен білігі
Бұл мамандықтарға даярлау университеттердің математика және физика факультеттерінде жүзеге асырылады. Қолданбалы математика бағыты Қазақстанның бірқатар жоғары оқу орындарында, соның ішінде Қазақ ұлттық университеті мен Қарағанды университетінде оқытылады.
Талаптар
- Математикке зейінділік, ұқыптылық, ұзақ уақыт бір іске шоғырлана білу, абстрактілі және жаңашыл ойлау қабілеті қажет.
- Физикке кәсіби біліммен қатар зерттеушілік қабілет, ғылыми талдау жасауға бейімділік, тәжірибені дұрыс жоспарлау және қауіпсіздік мәдениеті маңызды.
Жақын қызмет түрлері
Дәйексөз және тәрбиелік мән
Ш. Айтматов: «Ғаламды тану — адамды тану».
Бұл нақыл оқушыларға өзін-өзі тану үшін үздіксіз ізденіс қажет екенін ұғындырады. Ғаламды, жаратылысты және болмыс сырын түсінуге ұмтылу — адамзаттың мәңгілік мұраты. Сондықтан оқушылардың қоршаған ортаны танып-білуге құштарлығын ояту — сабақтың маңызды тәрбиелік өзегі.
Түйіндеме
Сабақ соңында оқушылар ғарыштан түсірілген ғаламшарлар суреттерімен таныса отырып, жаратылыстану ғылымдарының өзара байланысын тағы бір мәрте дәлелдейді. Сонымен бірге сала мамандарының ғылыми жауапкершілігі жоғары екенін, зерттеу нәтижесінің қоғамға да, болашаққа да ықпал ететінін түсінеді.
Қорытынды сұрақ (рефлексия)
«Математика, физика және астрономияның қай тұсы ортақ, ал қай тұсы бір-бірінен ерекшеленеді? Осы үш мамандықтың қоғамдағы орны қандай?»