Жіктік жалғауларын пысықтау
Сабақ тақырыбы: Зат есімнің жіктелуі
Бұл сабақта зат есімнің сөйлемде баяндауыш қызметінде келуіне байланысты жіктік жалғаулардың жекеше және көпше түрде жалғануын меңгерту көзделеді.
Сабақтың мақсаты
Жалпы мақсат
Жалғау түрлерімен таныстыру, жіктік жалғауды дұрыс қолдануға бағыттау.
Білімділік
Оқушыларға жіктік жалғауларды түсіндіру; сөздердің жіктелу үлгісімен таныстырып, мысалдар арқылы жаңа тақырыпты пысықтау; жіктік жалғауының жақтарын және жекеше-көпше түрлерін қайталау.
Дамытушылық
Ауызша сұрақтарға дұрыс әрі жылдам жауап беру арқылы жылдам ойлауға және өз пікірін дәлелдеуге үйрету; шығармашылық тапсырмалар арқылы логикалық ойлау қабілетін дамыту.
Тәрбиелік
Оқушыларды ұйымшылдыққа және достық қарым-қатынасқа тәрбиелеу.
Сабақ форматы
Әдіс-тәсілдер
- Түсіндіру
- Сұрақ-жауап
- Салыстыру
- Жаттығу жұмыстары
- Талдау
Құралдар мен байланыс
- Көрнекілік: түрлі-түсті дөңгелекшелер, суреттер
- Пәнаралық байланыс: қазақ тілі грамматикасы
Сабақ жоспары (уақыт бөлінісі)
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен сәлемдесу.
- Оқушылардың зейінін сабаққа аудару, жағымды психологиялық ахуал қалыптастыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Дәптермен жұмыс
Алдыңғы тақырып бойынша жазбалар тексеріледі, қателер түзетіледі.
Қосымша сұрақтар
- 1. Қазақ тілінде жалғаудың түрлері қанша?
- 2. Қазақ тіліндегі септіктер саны қанша? Атап шығыңыз.
- 3. Септік жалғауларының қызметі қандай?
- 4. «Бала» сөзін септеңіз.
- 5. Тәуелдік жалғаулардың қызметі қандай?
- 6. Зат есімдер неше жақта тәуелденеді?
- 7. Жіктік жалғауы туралы не білесіз?
Ережемен жұмыс
Ережедегі мысалдарды салыстырып, жіктелу үлгісінің дұрыстығын дәлелдеу.
Жіктік жалғау туралы ереже
Зат есім сөйлемде баяндауыш болғанда, оған I және II жақта жіктік жалғау жалғанады. Жіктік жалғаулар баяндауыштың қай жақта тұрғанына қарай жекеше және көпше түрде беріледі.
Жекеше (I жақ)
-бын, -бін, -мын, -мін, -пын, -пін
Мысал
Мен қазақпын. Мен дәрігермін.
Көпше (I жақ)
-быз, -біз, -мыз, -міз, -пыз, -піз
Мысал
Біз елміз. Біз оқушымыз.
Жаңа сабақ: оқулықпен және дәптермен жұмыс
103-жаттығу
- Өлеңді мәнерлеп оқыңыз.
- Өлеңнен жіктелген зат есімдерді тауып, қай жақта тұрғанын айтыңыз.
- Оларды жекеше және көпше түрде ауызша жіктеңіз.
Үлгі
Ағамын — ағамыз; іні боламын — іні боламыз; мен інімін — біз ініміз.
104-жаттығу
Көп нүктенің орнына тиісті жіктік жалғауын қойып, сөйлемдерді көшіріп жазыңыз.
Мен қазақпын, мың өліп, мың тірілген.
Мен Оразбай емеспін, елдің жазықсыз, қылмыссыз адамымын.
Біз бейбітшілікті сүйетін елміз.
Сіз талантты ақынсыз.
Сергіту сәті
«Көңілді күн» әуенімен қимыл-қозғалыс жаттығуларын жасау.
105-жаттығу (шығармашылық тапсырма)
Берілген үлгілер бойынша сөздер құрап, жіктік жалғауларды дұрыс жалғаңыз. Тапсырма логикалық ойлауды дамытуға бағытталған.
Үлгі құрылымдары
…-мын, …-мыз, …-пын, …-міз
…-сың, …-пыз, …-сің, …-піз
Мысал
Оқушымын — оқушымыз.
106-жаттығу
Берілген зат есімдерді жіктелу ерекшелігіне қарай топтап жазыңыз.
Жекеше
қазақпын, дәрігермін, …
Көпше
кезекшісіңдер, бишіміз, …
Сабақты бекіту
107-жаттығу (ауызша)
Сызбаға қарап, «дәрігер» сөзіне жалғанған жалғау түрлерін ажыратыңыз. Жіктік жалғаулар мен септік жалғауларды салыстырып, айырмашылығын түсіндіріңіз.
Сызба үлгісі
Оқушы әрекеті
Сызбамен сөйлету арқылы оқушы өз ойын білдіреді, дәлелдейді және пікірін сыныпқа ұсынады.
Қорытындылау
Жіктік жалғауларды қайталау және пысықтау: жақтары, жекеше-көпше түрлері, баяндауыштағы қызметі.
Үйге тапсырма
108–109-жаттығу.
Бағалау
Сабаққа қатысуы, жауаптарының дәлдігі және тапсырмаларды орындауы бойынша бағалау.