Наурыз тойын тойлап, Жатырмыз ғой бүгін
«Наурызым – асыл айым» тәрбие сағаты
Бұл мерекелік тәрбие сағаты халықтық педагогикаға сүйене отырып, қазақ халқының ұлттық ойындарын, ұлттық тағамдарын, нақыл сөздерін қастерлеуге баулиды. Балаларға Наурыз мейрамы туралы түсінік бере отырып, салт-дәстүрді таныстыру және оны құрметтеуге тәрбиелеу көзделеді.
Жүргізушінің құттықтауы
Құрметті ата-аналар, мерекемізге арнайы шақырылған қадірлі қонақтар! Қош келдіңіздер! Бүгінгі Ұлыстың ұлы күні — Наурыз мерекесі құтты болсын!
Ұлыс күні қазан толса,
Ол жылы ақ мол болар.
Ұлы кісіден бата алса,
Сонда ол жылы жол болар.
Үлкеннен — ұлағат, кішіге — аманат.
Наурыздың мәні
Наурыз — қазақтың шын мағынасындағы ұлттық мейрамы. 22 наурызда күн мен түн теңеліп, қыс өтіп, көктем келеді. Табиғат түлеп, тіршілік қайта жанданады. Тіршіліктің арқауы — ырыс пен береке: қыстан аман шыққан малдың өсіп-өніп, төлдеуі, дастарқанның молаюы. Қазақ халқы бұл күнді жыл басы, жаңа жылдың бастауы деп білген.
Ертеде мереке сәнін ойын-күлкі, тапқыр сөз, халық кейіпкерлері — Жиренше, Қожанасыр, Алдаркөсе, Тазша бала келтірген. Бүгін біз де сол дәстүрдің жалғасы ретінде «Наурызым – асыл айым» атты тәрбие сағатын бастаймыз.
Өлең шумақтары
Нұрасыл
Көктем келді бүгін,
Күн де төкті нұрын.
Наурыз тойын тойлап,
Жатырмыз ғой бүгін.
Шаттық
Көктемнің төкті нұры,
Көңілдің кетті мұңы.
Кел, достар, ән шырқайық,
Ұлыстың ұлы күні.
Ән
«Біз — өмірдің гүліміз»
Бағдарлама
Наурыз мерекесінде қазақ халқының салт-дәстүрі бойынша төмендегі бөлімдер таныстырылады:
- Ұлттық өнер (домбыра, би)
- Ұлттық жиһаздар
- Нақыл сөздер
- Бесікке салу рәсімі
- Айтыс
- Наурыз көженің дайындалуы
Ұлттық өнер: домбыра
Домбыра — қазақ елі мақтан ететін киелі аспап. Оның үні көпке таныс, рух пен дәстүрдің үні іспетті. Домбыраның негізгі бөліктері: басы, екі құлағы, мойны, беті, арқасы, тиек, ойық, ішек, перне.
Би
«Домбыра»
Айтыс: сөз сайысының үлгісі
Қазақтың ұлттық өнерінің бір түрі — айтыс. Айтыстың түрлері көп: қайым айтыс, бәдік айтыс, жұмбақ айтыс және қыз бен жігіт айтысы. Бүгін назарларыңызға қыз бен жігіт айтысы ұсынылады.
Орындаушылар
«Балапан» тобының бүлдіршіндері
Салт-дәстүр: бесікке салу
Мерекеге әже арнайы келіп, кішкентай сәбиді бесікке салу рәсімімен таныстырады. Бесіктің жабдықтарын көрсетіп, мәнін түсіндіреді: жөргек, қол-аяғын байлайтын жаялық, бас жастық, екі жамбас жастық, аяқ бау, қол бау, жапқыш, түбек, шүмек.
Әжеге алғыс білдіріліп, «Орамал тон болмайды, жол болады» деген ниетпен сый-құрмет ұсынылады.
Ұлттық жиһаздар
Ұлттық тұрмыста қолданылатын бұйымдар мен жиһаздарға киіз үй, сандық, келі, келсап және тағы басқа мұралар жатады. Мереке барысында суреттер арқылы таныстырылады.
Ұлттық ойындар
Наурыз тойында ұлттық ойындар ерекше орын алады. Балалар қыз қуу, бәйге, көкпар, күрес, теңге алу, асық ойнау сияқты ойындарды атап, мереке аясында төмендегі ойын түрлерін ойнап көреді:
1-ойын
Қыз қуу
2-ойын
Күш сынасу (білектесу)
Нақыл сөздер: үш бидің тағылымы
Ұлыстың ұлы күні елдің басын қосып, еркіндікке жол салған бабаларды еске алу — парыз. Сол үшін балаларға нақыл сөздер тыңдатылып, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сөздері ұсынылады.
Төле би
Біліп айтқан сөзге құн жетпейді,
Тауып айтқан сөзге шың жетпейді.
Өзің білмесең, білгендерден үйрен,
Үйренгеннен ештеңең кетпейді.
Қазыбек би
Адалдықты әрқашан жасырмаған елміз,
Адал ниетті ақтай білген елміз.
Атаның өсиетін — балаға,
Баланың өнерін — атаға
Айтып, тарата білген елміз.
Балаларым, өнерлі болыңдар!
Әйтеке би
Ашу бар жерде ақыл тұрмайды.
Ашу деген — ағын су:
Алдын ашсаң, арқырар.
Ақыл деген — дария:
Алдын тоссаң, тоқырар.
Кісі бір-бірімен туыспау керек,
Туысқан соң сөз қуыспау керек.
Сөз қуған пәлеге жолығар,
Жол қуған олжаға жолығар.
Даналарымыздың асыл сөздерін мұра етіп сақтап, үлгі етіп жүрейік.
Көрініс: Күн мен Түн
Күн
Сәулесі мол Күнмін.
Түн
Жұлдызы көп Түнмін.
Екеуі бірге
Бүгін біздер бірдей боп,
Теңелеміз бүгін біз.
Түн
Ал ертең күн ұзарақ,
Күн
Түн қысқарар бірақ.
Ұйқы қанбай қалып,
Жүрмеңдер тек бірақ.
Ұлттық тағамдар: Наурыз көже
Ендігі кезек ұлттық тағамдарға да келді. Балалар ұлттық тағам түрлерін атап, толықтырады. Әже Наурыз көженің қалай дайындалатынын түсіндіріп береді.
Наурыз көже — Наурыз тойының өзіне тән ырым асы, молшылық пен бірліктің нышаны.
Достық пен татулық
Қазақстанда көпұлтты халық бір шаңырақтың астында тату-тәтті өмір сүреді. Мереке аясында өзбек елінен келген қонақтардың биі ұсынылады.
Би
Өзбек биі
Қорытынды: ән мен бата
Бүгін аналары балаларға арнап Наурыз көже пісіріп әкеледі. Қонақтарға ризашылық ретінде балалар «Қазақтың дастарханы» әнін хормен орындайды.
Хор
«Қазақтың дастарханы»
Әжеден бата
Әумин, айтқаныңыз келсін!