Қазақша рефераттар

Темір хан

Сабақтың мақсаты мен құрылымы

Бұл сабақтың өзегі — мәтінді түсініп оқу, талдау, оқушының ішкі сезімін байқату және «ана» ұғымының мәнін терең сезіндіру. Сабақ аралас форматта өткізіліп, психологиялық ой-толғаныс элементтерімен толықтырылады.

Білімділік

  • Әңгімені оқып, талдауға үйрету.
  • Өз ойын жүйелі жеткізе білу дағдысын қалыптастыру.
  • Психологиялық көңіл-күй толғаныстарын байқау.

Дамытушылық

  • Сөздік қорын, тіл байлығын арттыру.
  • Ой-өрісін кеңейту, пікір айту мәдениетін дамыту.

Тәрбиелік

  • «Ана» деген сөздің мағынасын терең ұғындыру.
  • Ананы құрметтеуге, қадірлеуге баулу.

Әдістер мен формат

әңгімелеу сұрақ-жауап ассоциация көрініс эссе блиц-турнир

Сабақ түрі: аралас сабақ (психологиялық ой-толғаныс).

Көрнекілік және пәнаралық байланыс

  • Музыка, Темір хан ордасы, сюжетті сурет-плакаттар.
  • Ана туралы ойлар жазылған плакаттар, түрлі түсті қағаздар.
  • Пәнаралық байланыс: тарих, география, психология.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу.
  • Кезекшімен сұхбат.
  • Сабаққа дайындықты тексеру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

1) Сұрақ-жауап

Сұрақ:

Балалар, үйге қандай тапсырма берілді?

Жауап:

Ғ. Мүсіреповтің «Өлімді жеңген ана» әңгімесін аяқтап оқып келу.

Сұрақ:

Ғ. Мүсірепов шығармаларының негізгі тақырыбы қандай?

Жауап:

Ана туралы, ананың құдіреті туралы.

Түйін:

Өткен сабақта Ғ. Мүсіреповтің М. Горькийден аударған «Өлімді жеңген ана» атты әңгімесін оқуды жалғастырдық. Бүгін мәтінді қалай түсінгендеріңді және оқығанда қандай сезімде болғандарыңды байқаймыз.

2) Блиц-турнир

Әңгіменің басты тақырыбы
Ана махаббаты.
Басты кейіпкерлер
Ақсақ Темір және ана.
Әңгіменің авторы
Ғабит Мүсірепов.

III. Жаңа сабақ

Сюжетті суретке сүйене отырып, әңгіменің мазмұнын ашамыз. Талқылау сұрақтары оқиғаның тарихи-кеңістік аясын, кейіпкер әрекетінің себептерін және мәтіндегі негізгі идеяны нақтылауға бағытталады.

Сұрақтар (мазмұнды ашу)

  • Ақсақ Темір кім?
  • Ол қанша жыл елді жаулап алған?
  • Оның жүрген жері қандай болған?
  • Елдің сүйегінен нелер салдырған?
  • Ақсақ Темір ажалға неліктен кектенген?
  • Ол қай жерде өліммен ұшырасқан?
  • Темір хан қай жерлерге шабуыл жасаған?
  • Ақсақ Темір қайда серуендеуге шыққан?
  • Ол нені көрген?
  • Самарқанды өртеуге неге әмір бермеген?

Мәтінмен жұмыс

  • Оқулықтан Ақсақ Темір бейнесі суреттелген тұсты тауып, мәнерлеп оқу.
  • Әңгімедегі әйел-ана туралы ой айтылған сөйлемдерді тауып оқу (дәйексөз ретінде).
  • II бөлімдегі әйел-ананың құдіреті мен күшін көрініс арқылы қайта пайымдау.

Негізгі назар: ана бейнесінің рухани үстемдігі, өмірге қызмет ету идеясы және адамдық құндылықтардың билік пен қатігездіктен жоғары тұруы.

IV. Бекіту (көрініс)

Көрініске кіріспе

Бір оқушы бөлімнің басын оқиды. Музыка баяу ойнап тұрады. Сюжетті сурет негізінде сахналық көрініс құрастырылады.

Патша шатырының алдында халық ойыны басталады. Күлдіргіштер Темірдің қанды қабағын жазамыз деп, лақтай секіреді. Батырлар мен балуандар жерді солқылдатып күреске түседі.

Диалог өзегі (қысқаша мазмұн)

Темір хан шатырына сырттан келген бір әйел кіргізіледі. Ол арабша сөйлейді, үсті-басы шаң, жалаң аяқ. Әйелдің сөзі биліктің қаһарынан емес, аналық сенімнен қуат алады.

  • Әйел өзін «ана» ретінде таныстырып, Темірдің өлімге қызмет ететінін бетіне басады.
  • Ұлын іздеп, алыстан — Италиядағы Салерно қаласынан келгенін айтады.
  • Тау, теңіз, орманнан өткенін баяндап, ананың мақсаты жолдағы қорқынышты жеңетінін дәлелдейді.
  • Темір өз жауыздығын ақтауға тырысса да, әйелдің сөзінен өмірдің ұшқынын таниды.
  • Ақыры Темір үш жүз салт әскерді әйелдің ұлын табуға аттандыруға әмір береді.

Идеялық түйін

Бұл көріністе ананың күші — биліктен де, қорқыныштан да биік адамгершілік өлшем ретінде танылады. Қатігездік өмірді жояды, ал ана өмірді тудырады; сондықтан оның сөзі — үкім, оның талабы — әділет.

V. Қорытынды (талқылау сұрақтары)

  • Ананы қаһарлы Темірдің алдына әкелген қандай күш?
  • Неге ол «өлім себуші» деп сипатталған қаһарлы күштен қорықпады деп ойлайсыңдар?
  • Талай мемлекетті жаншыған Темір жалғыз анадан қалай жеңілді?

VI. Психологиялық тапсырмалар

1) Ассоциация және көңіл-күй картасы

Оқушылар Темір хан мен Әйел-ана бейнесіне психологиялық тұрғыдан ассоциация жасайды және өз көңіл-күйін түрлі түсті қағаз арқылы белгілейді.

Темір хан (ассоциациялар)

өлім себеді қатыгез жауыздық қанды өзен мола өлімге қызмет етеді әйелден жеңіледі

Әйел-ана (ассоциациялар)

баласын сүйеді батыл қорықпайды күшті ер жүрек өмір себеді өмірге қызмет етеді ханды жеңеді

Оқушылар әр ассоциацияның тұсына түрлі түсті қағаз жапсырады (ақ, қара, қызыл, қоңыр-қызыл, жасыл, сары, сұр, қоңыр, көк және т.б.).

2) Психологиялық эссе

  • Тақырып: Ақсақ Темір мен Әйел-ана бейнесі (өз таңдауың бойынша).
  • Жазу уақыты: 5 минут.
  • 2–3 оқушы эссесін оқып береді, сынып қысқаша пікір білдіреді.

Бағыт: кейіпкердің ішкі мотиві, сезім динамикасы, қорқыныш пен үміттің күресі, аналық махаббаттың психологиялық қуаты.

VII. Үй тапсырмасы

Ана туралы мақал-мәтелдер тауып, жаттап келу.

VIII. Бағалау

Оқушылардың мәтінді түсінуі, талдауы, көрініске қатысу белсенділігі, ассоциация жұмысы және эссе сапасы негізінде бағаланады.