Табиғатпен келісіп өмір сүру
Табиғатпен келісіп өмір сүру
Табиғатпен келісіп өмір сүру — адам мен табиғат арасындағы қатынастың үйлесімділігі. Бұл үйлесім табиғат заңдылықтарын түсініп, олармен санаса білу арқылы қалыптасады. Сондықтан валеологиядағы негізгі талаптардың бірі — табиғатпен келісіп өмір сүру. Бұл жай ғана ұран емес.
Табиғаттың сан алуан қасиеттерінің арқасында ағза зиянды факторлармен қатар өмір сүріп, оларға қарсы тұрады және денсаулықты сақтайды. Ал өзіне «қолайлы» жағдай жасап, табиғаттан оқшауланған адам табиғаттан ғана емес, оның сауықтырушы әсерінен де алыстайды.
Кім табиғат заңын бұзса немесе қоршаған ортамен өрескел байланыс орнатса, өз болмысының биологиялық негізінен алыстап, денсаулығынан айырылуы және ауруға ұшырауы ықтимал.
Валеология қалыптастыратын көзқарас
Ұзақ уақыт бойы кең тараған үстем түсінік мынадай болды: экология мен сыртқы орта — бір бөлек, ал адам өзінің әлеуметтік өмірімен — басқа бөлек әлем. Валеология бұл мәселені тұтас қарастыруға үйретеді.
Шын мәнінде, әлемде «табиғат пен адам» немесе «табиғат пен қоғам» бөлек өмір сүрмейді. Барлығын біріктіретін бір ғана тұтастық бар — ТАБИҒАТ.
Тұтастық ретінде табиғат
Жер, мұхит пен атмосфера; өсімдіктер мен жануарлар; адам мен қоғам; топырақ пен микроорганизмдер; өзендер мен таулы қыраттар; ультракүлгін сәуле мен жарық түрлері; жылу мен табиғи сәулелену; гравитация, жылу алмасу ырғақтары; планетаның тәуліктік айналысы және ғарыш бөлшектерінің ағыны — мұның бәрі өзара байланысқан бір жүйені құрайды.
Табиғаттағы өзгеріс көбіне ойланбай жасалған араласудан басталады. Ал табиғат өзгерсе, оның құрамындағы адам да, адамзат та өзгеріске ұшырайды.
Иемдену принципі және оның салдары
Қоғамның ерте кезеңдерінде шаруашылық құрылымы негізінен иемденуге бағытталды. Мыңжылдықтар өтсе де, бұл қағида адам мен қоғамның әрекет ету тәсілдерінде сақталып келді.
Алғашқы қауымдық қоғамда да қарым-қатынас көбіне «жаулап алу» мен «иемденуге» бағытталды: аумақты, азықты және өзге де ресурстарды. Қоғам дамыған сайын адамдардың заттарға, жайлылыққа және мүмкіндіктерге деген қажеттілігі күшейді. Өкінішке қарай, әрекет ету тактикасы жиі өзгермеді: өзіне, жақындарына, өз денесіне қажеттіні алу; үй салу; тұрмысын ыңғайлау; жағдайын жақсарту.
Бейімділік
Адам — ұстауға, жармасуға бейім тіршілік иесі.
Тәжірибе
Тарихында ол өсімдіктерді, жануарларды, жерді, ресурстарды иемденуді үйренді.
Нәтиже
Осы ұстаным адам мен табиғат арасындағы әрекеттестік құрылымын қалыптастырды.
«БЕР!» — табиғатпен қарым-қатынаста негізгі талапқа айналған ұран іспетті. Бұл біреуді кінәлау емес, бұл белгілі бір заңдылық: адамзат тарихы салыстырмалы түрде қысқа, ал біз ұзақ уақыт бойы табиғаттың «беруіне» сүйеніп келдік.
Табиғат бізге ұзақ уақыт бойы ресурстарын ұсынып, даму мүмкіндігін қамтамасыз етті. Біз алуды үйрендік, ал кейде жетіспегенде — күшпен бағындырып алдық.