Сәбіздің сорттары
Жалпы мәлімет
Білім беру ұйымы
Оңтүстік Қазақстан облысы, Мақтарал ауданы, Игілік ауылы, Т. Аубакиров атындағы жалпы орта мектеп (КММ).
Жұмыстың деректері
- Тақырып:Сәбіз және оның адам ағзасына пайдасы
- Бағыты:Жаратылыстану
- Орындаған:Пирназар Нұрсұлу Рустамқызы
- Сынып:2 «Ә»
- Жетекші:Полатова Айгүл Жамантайқызы
Уақыты мен өңірі
- Аудан:Мақтарал
- Облыс:Оңтүстік Қазақстан
- Жылы:2015
Мазмұны
Құжат бөлімдері
- Пікір
- Аннотация
- Жоспар
Негізгі құрылым
- Кіріспе
-
Негізгі бөлім
- Сәбіздің адам ағзасына пайдасы
- Сәбіз шырынының пайдасы
- Сәбіздің сорттары
- Сәбізден жасалатын салаттар мен тағамдар
- Сәбіз туралы тақпақтар
- Сәбіз туралы жұмбақтар
- Оқушының күнделік дәптерінен
- Қорытынды
- Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Сәбіз — көптеген өңірлерде өсірілетін, күнделікті ас мәзірінде жиі қолданылатын пайдалы көкөніс. Оның азықтық және асханалық сұрыптары бар: асханалық сәбіз әдетте онша ірі болмайды, ал тамыржемісі жұмсақ әрі тәттірек келеді. Қазақстанның көптеген облыстарында, әсіресе оңтүстігінде, сәбіз кеңінен өсіріледі.
Неге сәбіз маңызды?
Жаңа жиналған сәбіз — құнарлы тағам. Әсіресе балалар үшін пайдалы. Сәбізді дұрыс сақтап, дұрыс дайындау оның дәмі мен құндылығын арттырады.
Негізгі бөлім
Сәбіздің құрамы және адам ағзасына пайдасы
Сәбіздің тамыржемісінде ағзаға қажетті көптеген пайдалы заттар болады. Құрамында қант, ақуыз, минерал тұздары (калий, натрий, фосфор) және басқа да маңызды қоректік компоненттер бар. Сондықтан сәбіз күнделікті тамақтануда құнарлы әрі қолжетімді көкөніс ретінде бағаланады.
Ескерту: мәтінде дереккөздер [1], [2] ретінде берілген, бірақ нақты библиографиялық мәліметтер көрсетілмеген.
Сәбізді қолдану тәсілдері
Сәбізді жаңа жиналған күйінде де, кептіріп те, әртүрлі өңдеуден өткізіп те пайдаланады. Оны сұйық және қою тағамдарға, соусқа, винегретке және басқа да ас түрлеріне қосады. Диеталық және емдік мақсатта сәбіз шырыны мен езбесі де жиі қолданылады.
- Кептірілген сәбізді сорпаға, борщқа, щиге және көкөніс тағамдарына қосады.
- Пайдаланар алдында шамамен 30 минут салқын суға салып жібіту ұсынылады.
- Сәбізді туралған, тұтас немесе үгітілген күйінде тағамға қосуға болады.
Дәмін арттыру және дәруменін сақтау
Сәл қуырылған немесе қақталған (қабыршағы жеңіл қызарғанша) сәбізді ыстық сорпаға қосса, тағамның дәмі мен иісі айқындалады.
Майға қуырылған сәбізді сорпаға немесе соусқа дайын болуына 15–20 минут қалғанда қосу ұсынылады.
Осындай тәсілдер тағамның қоректік құндылығын арттырып, дәрумендердің сақталуына көмектеседі.
Сәбізді өсіру және сақтау
Өсіру ерекшеліктері
Сәбіз дамудың алғашқы кезеңінде жарықты көбірек қажет етеді. Уақытында арамшөптен отап, сиретіп отырмаса, жақсы өнім бермейді. Ол басқа өсімдіктерге қарағанда құрғақшылыққа төзімді болғанымен, уақтылы ылғал берілсе өнімділігі артады.
Ылғалдың шамадан тыс көп болуы ұзаққа созылса, өнімнің сапасына зиян келтіріп, өсімдіктің ауруға шалдығуына себеп болуы мүмкін.
Сақтау және шикізат жинау
Сәбізді сақтаудың ең қолайлы температурасы — 0°C шамасы. Дәрілік және витаминдік мақсатта өсімдіктің түбір түйнегі мен тұқымы күзде жиналады. Егу үшін қарашіріндісі мол, батпағы жоқ, құмдақ топырақты жер қолайлы.
Ботаникалық сипаттамасы және шығу тегі
Өсімдік ретінде
Сәбіз — сабағының биіктігі 1 метрге дейін жететін, екі жылдық шөптекті өсімдік. Бірінші жылы жуан тамырынан жапырақтар өсіп шығады, ал екінші жылы сабағы көтеріліп, гүлдеп, тұқым береді. Тамыр жүйесі жақсы дамыған; тамыржемісі етті, пішініне қарай ұзынша конус немесе цилиндр тәрізді болады.
- Салмағы шамамен 30 г-нан 300 г-ға дейін жетуі мүмкін.
- Түстері: ақ, ақшыл сары, қызғылт-сары.
Қорытынды
Сәбіз — құнарлы, дәрумендер мен минералдарға бай көкөніс. Ол күнделікті тағамға оңай қосылады, әртүрлі түрде өңдеуге келеді және дұрыс сақталған жағдайда ұзақ уақыт сапасын жоғалтпайды. Өсіру кезінде жарық, уақтылы күтіп-баптау және ылғалдың тепе-теңдігі маңызды. Сәбіз туралы тарихи деректер оның мәдени түрлері селекция арқылы қалыптасқанын және қолданылу аясы кең екенін көрсетеді.