Қазақша рефераттар

Тұз түзбейтін оксидтердегі бейметалдардың тотығу дәрежелерін көрсетіндер

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Бейметалдардың IV A топша элементтеріне жалпы сипаттама беру.

Дамытушылық

Оқушылардың ойлау, қорытындылау, жүйелеу қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік

Оқушылардың шығармашылық мүмкіндігін дамыту, қабілетін арттыру және қосымша материалдар арқылы эстетикалық тәрбие беру.

Сабақтың форматы

Сабақтың түрі

Дәстүрлі.

Сабақтың әдісі

Сөздік және көрнекілік.

Көрнекіліктер

Интерактивті тақта.

Сабақтың барысы

  1. 1 Ұйымдастыру сәті (амандасу, сабаққа әзірлеу).
  2. 2 Үй тапсырмасын тексеру.
  3. 3 Жаңа сабақ.
  4. 4 Жаңа сабақты бекіту.
  5. 5 Үйге тапсырма.
  6. 6 Оқушыларды бағалау.

Негізгі ұғымдар: периодтық заңдылықтар

Жаңа тақырыпты түсіну үшін атом құрылысына және периодтық жүйедегі өзгерістерге назар аударамыз. Төмендегі шамалар бір-бірімен тығыз байланысты:

Басты көрсеткіштер

  • Атомдар мен иондардың өлшемдері (радиус).
  • Иондану энергиясы.
  • Электрон тартқыштығы (электртерістілік).
  • Тотығу дәрежесі (ТД) және тотығу- тотықсыздану қасиеттері.
  • Металдық және бейметалдық қасиеттердің өзгеруі.

Жалпы тренд (топ бойынша төмен қарай)

Негізгі өзгерістер

Радиус артады, ал иондану энергиясы мен электртерістілік кемиді. Соның нәтижесінде бейметалдық қасиет әлсіреп, металдық қасиет күшейеді.

Есте сақтауға ыңғайлы

R ↑ · ИЭ ↓ · ЭТ ↓ · Бейметалдық ↓ · Металдық ↑

Бейметалдар туралы қысқаша деректер

Құрамы

Белгілі 109 элементтің 22-сі бейметалдарға жатады.

Табиғаттағы үлесі

Бейметалдар топырақ массасының 84%-ын, өсімдік массасының 98,5%-ын, ал адам денесі массасының 97,5%-ын құрайды.

Органогендер

Көміртек, сутек, азот, фосфор және күкірт — органогенді элементтер.

Күнделікті өмірмен байланыс

Біз демалатын ауа — бейметалдар түзетін жай заттардың қоспасы. Сондықтан бейметалдардың қасиеттерін білу химияны ғана емес, табиғаттағы және тірі ағзалардағы процестерді түсінуге көмектеседі.

Тотығу-тотықсыздану қасиеттері

Тотықтырғыш қасиет

Сутекпен және электртерістілігі төмен бейметалдармен әрекеттескенде бейметалдар тотықтырғыш қасиет көрсетеді.

Тотықсыздандырғыш қасиет

Фтордан басқа барлық бейметалдар белгілі жағдайларда тотықсыздандырғыш қасиет те көрсете алады.

Диспропорциялану (өздігінен тотығу-тотықсыздану)

Кейбір реакцияларда бір бейметалл бір мезетте әрі тотықтырғыш, әрі тотықсыздандырғыш ретінде әрекет етеді. Мұндай құбылыс диспропорциялану деп аталады.

Мысал

Cl₂ + H₂O → HCl + HClO

Мысал

3Cl₂ + 6KOH → 5KCl + KClO₃ + 3H₂O

Бейметал оксидтері: жіктелуі

Тұз түзбейтін оксидтер

Тұз түзбейтін оксидтерге N₂O, NO, CO жатады.

Тұз түзетін (қышқылдық) оксидтер

Бейметалдардың тұз түзуші оксидтері көбіне қышқылдық оксидтер типіне жатады. SiO₂-ден басқа қышқылдық оксидтердің басым бөлігі суда ериді, нәтижесінде қышқылдар түзіледі.

Оттекті қышқылдардың күші неге тәуелді?

Егер бейметалл екі немесе одан да көп оттекті қышқыл түзсе, онда қышқылдың күші бейметалдың тотығу дәрежесі артқан сайын өседі (Усанович теориясын еске түсіріңдер).

HClO → HClO₂ → HClO₃ → HClO₄

Тотығу дәрежелері: +1, +3, +5, +7

Сутектік қосылыстардың ерігіштігі

Бейметалдардың сутектік қосылыстарының суда ерігіштігі әртүрлі. Метан (CH₄) және силан (SiH₄) суда ерімейді.

IV A топша (p-элементтер): құрамы және қасиеттері

Топша элементтері

IV A топша p-элементтеріне көміртек (C), кремний (Si), германий (Ge), қалайы (Sn), қорғасын (Pb) жатады.

Топ бойынша өзгеріс

Реттік нөмірі артқан сайын атом радиусы ұлғаяды, ал иондану энергиясы мен салыстырмалы электртерістілік кемиді.

Бейметалдықтан металдыққа ауысу

Көміртек пен кремний — нағыз бейметалдар. Германийде металдық белгілер байқалады, ал қалайы мен қорғасында металдық қасиет басым.

+2 тотығу дәрежесі

Бұл топ элементтері үшін +2 тотығу дәрежесін көрсететін қосылыстар да тән. Кремнийдің мұндай қосылыстарының беріктігі төмен, бірақ қорғасынға қарай тұрақтылығы артады.

Химиялық диктант (Иә/Жоқ)

  1. 1) Алюминий гидроксиді екідайлық қасиет көрсетеді. Иә
  2. 2) Бор — металл элемент. Жоқ
  3. 3) Галий — IV топ элементі. Жоқ
  4. 4) Алюминий — күмістей ақ түсті ауыр металл. Жоқ
  5. 5) Алюминийді балқымаларынан электролиздеу арқылы алады. Иә
  6. 6) Белгілі 109 элементтің 22-сі бейметалдарға жатады. Иә
  7. 7) Сутек органогенді элементтер қатарына жатады. Иә
  8. 8) Азоттың(II) валентті оксиді тұз түзетін оксид. Жоқ

Бекіту сұрақтары

  1. 1) Қандай оксидтерді тұз түзбейтін оксидтер деп атайды? Тұз түзбейтін бейметалл оксидтерінің формулаларын жазыңдар. Бұл оксидтердегі бейметалдардың тотығу дәрежелерін көрсетіңдер.
  2. 2) Бір бейметалдан түзілген оттекті қышқылдардың күші оның тотығу дәрежесіне қалай тәуелді?
  3. 3) Барлық бейметалдардың агрегаттық күйлерін атаңдар. Бейметал молекулалары қанша атомнан тұрады?

Үй тапсырмасы

§ 8.3 және § 8.4 оқу. Тақырып соңындағы сұрақтарға жауап беру.