Бұқар жыраудың жұмбағы
Сабақ түрі
Аралас сабақ
Әдіс-тәсілдер
Жалпы мақсаттар
Білімділік
Шешендік сөздердің мәнін тереңірек түсіндіру; Қазыбек би мен Бұқар жырау туралы білімді кеңейту.
Тәрбиелік
Оқушылардың ой-санасын оятып, жақсы мінезге, байқағыштыққа, сергек әрі зерек болуға тәрбиелеу.
Дамытушылық
Сөйлеу тілін байытып, ұтқыр әрі ойлы сөйлеуге баулу.
Сабақ барысы
Бұл сабақта оқушылар шешендік сөздердің мәнін ашып, Қазыбек би мен Бұқар жыраудың тарихи-әдеби тұлғасын таниды. Негізгі жұмыс түрлері — сұрақ-жауап, топтық талдау, шығармашылық тапсырмалар және ой қозғау.
1) Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
- Ұйымдастыру кезеңі
- Психологиялық дайындық: «Ақ тілектер»
Топқа бөлу
I топ
Қазыбек би ауылы
II топ
Әйтеке би ауылы
III топ
Төле би ауылы
IV топ
Бұқар жырау ауылы
V топ
Байдалы би ауылы
2) Үй тапсырмасын тексеру және қызығушылықты ояту
«Алтын балыққа арналған аквариум» стратегиясы арқылы оқушылардың алдыңғы білімдері белсендіріледі.
Негізгі сұрақтар
- 1. Шешендік сөздер дегеніміз не?
- 2. Шешендер мен билердің сөздері жазылып сақталған ба? Бізге қалай жеткен?
- 3. Төле би Тайкелтірді қалай сынады?
- 4. Тайкелтір сыннан қалай өтті?
- 5. Байдалы би Шоқанның атасы Уәлиханның үйіне неге келді? Шоқан туралы не білеміз?
- 6. Айғаным ханым қалай қарсы алды?
- 7. Байдалы би не деді?
- 8. Би қалай жауап берді?
3) Мағынаны тану: тұлғалар және мәтінмен жұмыс
Тұлға
Қаз дауысты Қазыбек Келдібекұлы
(1667, Сыр бойы — 1764, қазіргі Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы, Теректі бұлағындағы қыстау; кей деректерде 1665—1765) — XVII—XVIII ғасырлардағы үш ұлы бидің бірі, көрнекті қоғам және мемлекет қайраткері. Әділдігі мен алғырлығы үшін Тәуке хан оны Орта жүздің бас биі етіп тағайындаған.
Тұлға
Бұқар жырау Қалқаманұлы
(1668, бұрынғы Баянауыл, Далба тауы — 1781, сонда) — әйгілі жырау, Абылай ханның ақылшы биі әрі абызы. Халық оны «Көмекей әулие» деп атаған: сөйлегенде қара сөзбен емес, көмекейі бүлкілдеп, түйдек-түйдек жырмен толғайтын болған.
Сөзмаржан
Жырау
Өз жанынан жыр шығарып айтатын, сондай-ақ эпикалық дастандар мен толғауларды орындайтын халық поэзиясының өкілі.
Тақырыппен байланысты ұғымдар
Сәуегейлік, батагөйлік, түс жору, ырым айту, табиғат құбылыстарын болжау.
Топтастыру стратегиясы
«Би» және «жырау» ұғымдарын салыстырып, ортақ және айырмашылық белгілерін топтастырыңдар. Соның негізінде жоспар құрыңдар.
Жоспар
- 1.Қазыбек бидің Бұқар жырауға келуі
- 2.Бұқар жыраудың жұмбағы
- 3.Қазыбектің сандар сырын шешуі
4) «Миға шабуыл»: сандардың жұмбағы және санамақ
Талқылауға арналған сұрақтар
- Жырау неге 1-ден 10-ға дейінгі сандарды жұмбақ түрінде айтқан?
- Бұл шешендік сөздің балалар әдебиетімен ұқсастығы бар ма?
Ұқсастық бар: ол санамақ үлгісіне жақын.
Санамақ дегеніміз не?
Санамақ — қазақ балалар фольклорындағы жанр. Ол сәбилерге сан үйретуді, санаудың ретін танытуды мақсат етеді. Көбіне сандар тізбектеле айтылады да, соңғы түйін жолдар ұйқасып келеді.
Мысал санамақ
Бір дегенің — білеу (білеу — қамшы)
Екі дегенің — егеу
Үш дегенің — үскі (үскі — тесетін, бұрғылайтын біз секілді құрал)
Төрт дегенің — төсек
Бес дегенің — бесік
Алты дегенің — асық
Жеті дегенің — желке
Сегіз дегенің — серке
Тоғыз дегенің — торқа (торқа — бағалы жібек мата)
Он дегенің — оймақ
5) Топпен жұмыс: сан мәнін талдау және дәлелдеу
Әр топ өзіне берілген сандардың шешуін түсіндіріп, сол сандарға қатысты мақал-мәтелдер, ырым-тыйымдар, әдет-ғұрып үлгілерін жинақтайды.
1-топ
- 1, 2, 3 сандарының шешуін түсіндіру
- Осы сандарға қатысты мақал-мәтелдер, нақыл сөздер, ырымдар
2-топ
- 4, 5, 6 сандарының шешуін түсіндіру
- Осы сандарға қатысты әдет-ғұрып, ырымдар, мақал-мәтелдер, қанатты сөздер
3-топ
- 7, 8 сандарының шешуін түсіндіру
- Осы сандарға қатысты әдет-ғұрып, ырымдар, мақал-мәтелдер, қанатты сөздер
4-топ
- 9, 10 сандарының шешуін түсіндіру
- Осы сандарға қатысты мақал-мәтелдер, ырымдар, тыйым сөздер
5-топ
Синквейн әдісі: «Би» сөзіне бес жолды өлең құрастыру.
6) Шығармашылық тапсырмалар
Оқушылардың ой ұшқырлығын, тіл байлығын және сахналық/жазбаша дағдыларын дамытуға арналған жұмыстар.
I топ
Хат жазу
Билер мен шешендерге хат жазу.
II топ
Санамақ құрастыру
Өз санамағын шығару.
III топ
Топтастыру
Қазыбек бидің тұлғасын топтастыру арқылы ашу.
IV топ
Көрініс көрсету
Шешендік сөз мазмұны бойынша шағын сахналық көрініс.
V топ
Топтастыру
Бұқар жыраудың тұлғасын топтастыру арқылы ашу.
Оқыту нәтижесі
Сабақ соңында оқушылар шешендік сөздердің мазмұндық ерекшелігін түсіндіріп, Қазыбек би мен Бұқар жыраудың тарихи рөлін сипаттайды; санамақ жанрымен байланысын дәлелдеп, топтық талқылауда ойды жүйелі жеткізу дағдысын көрсетеді.
Ынтымақтастық атмосферасы
Оқушылар бір-бірін тыңдап, дәлелмен сөйлеп, ортақ тұжырымға келуге үйренеді. Әр пікір құрметпен қабылданады.
Қысқа навигация
- Ұйымдастыру және топқа бөлу
- Қызығушылықты ояту: сұрақтар
- Мағынаны тану: тұлғалар, ұғымдар
- Миға шабуыл: санамақ, сандар сыры
- Топтық және шығармашылық жұмыс
Ескерту
Мәтіндегі тарихи жылдар кей дереккөздерде әртүрлі берілуі мүмкін. Сабақ барысында оқулықтағы нұсқаны негізге алып, қосымша дерекпен салыстыру ұсынылады.