Қазақша рефераттар

Басымды тігем

Мұқағали Мақатаев (1931–1976)

Мұқағали Мақатаев — шынайы поэзияның өкілі, ғажайып ақындардың бірі. Ол 1931 жылы 9 ақпанда қазіргі Алматы облысы, Райымбек ауданындағы Қарасаз ауылында дүниеге келді.

Балалық шағы соғыс жылдарымен тұспа-тұс келген Мұқағали өлеңді он-он бір жасынан жаза бастайды. Алғашқы өлеңдері аудандық газетте жарық көріп, кейін 1960–1970 жылдары шығармалары үздіксіз басылды. Бұл кезеңді ақынның қазақ поэзиясының биік шыңына көтерілген уақыты деуге болады.

Негізгі тақырыптар

Ақын поэзиясында жиі айқындалатын өзектер.

  • Отанға сүйіспеншілік

    Тіл, үн, табиғат, халыққа деген тұтас махаббат.

  • Бостандық пен еркіндік

    Кішкентай жүректің де еркіндікке ұмтылысы.

  • Адамдық пен мейірім

    Жанға медеу серік, сабыр мен ақылдың салмағы.

  • Үміт пен жігер

    Қиындыққа қарамастан алда қуаныш барын сезіндіру.

Өлеңдерден үзінділер

Төмендегі жолдарда ақынның отаншылдық сезімі, еркіндікке ұмтылыс және жан жылуы айқын сезіледі.

Отан туралы

Махаббаттың ең биік өлшемі — Отан.

Үзінді

Мен оның түнін сүйем, күнін сүйем, Ағынды өзен, асқар тау, гүлін сүйем. Мен оның қасиетті тілін сүйем, Мен оның құдіретті үнін сүйем. Бар жәндігін сүйемін қыбырлаған, Бәрі маған: «Отан!» деп сыбырлаған. Жаным менің, кеудемді жарып шық та, Бозторғайы бол оның шырылдаған! Отан! Отан! Бәрінен биік екен. Мен оны мәңгілікке сүйіп өтем. Отанды сүймеуің де күйік екен, Отанды сүйгенің де күйік екен...

Бұлқынып жатыр

Бостандыққа талпынған кішкентай жүрек.

Үзінді

Бұлқынып жатыр. Келмейді-ау құрғыр шамасы, Бұлқынып жатыр. Таусылды-ау айла-шарасы. Сәулемнің менің аяқ пен қолын матамай, Бостандық берші, бостандық берші, мамасы. Тұмшалап қойдың несіне сонша қаусырып, Шандудан бөлек қалған ба, шараң таусылып. Аяқ пен қолын матамай бос қой, мамасы, Кішкентай адам көрсетіп жатыр қарсылық. Қарашы мынау қабаржып жатқан пішінге, Ыза мен ашу қайнайды келіп ішінде. Жетпей ме сол да, қойдың ғой мені арқандап, Мамасы, босат, қызыма құрсау түсірме! Көкемді босат, аяқ пен қолын матама, Көтеріп жүрем, көтеріп өтем жотама. Басымды тігем, бармақтай менің сәбиім Бүлдіре қоймас... Бостандық берші ботама? Мамасы, босат, еркімен өссін тал шыбық! Ауа мен күнге, Ай менен нұрға малшынып. Бұлқынып жатыр, ұмтылып жатыр, қарашы, Кішкентай жүрек көрсетіп жатыр қарсылық.

Күрсінбеші

Серігіңнің күрсінісі — жүректегі ауыр салмақ.

Үзінді

Тағдырыма тура келген серігім, Мен бейбаққа сыйлады екен сені кім?! Шаңырағым — сен тұрсың шар басымда, Басқалардың барлығынан жерідім. Ауырлықтың көтердің-ау көбін сен, Сенен келіп қуат алдым жеңілсем. Сен — жер болдың, нөсер болып төгілсем, Шұғыласың, қара бұлт боп көрінсем. Мен — түн болсам, сен — таң болдың жаңа. Мені — қола, сені — шойын жаратқан. Мен — ашу да, сен — ақылсың, нәрі аққан. Сен — Адамсың, мен аждаһа зәр атқан. Білемін ғой, білмейді деп жүрсің бе? Түсінемін кеудеңдегі дүрсілге. Оңашада, жұрт көзінен жасырып, Күрсінбеші, жалынамын, күрсінбе! Әлі екеуміз аттанамыз сан жылға, Күрсінбеші, қуаныш көп алдыңда. Күрсінбеші, жүрегімді тыңдашы, Талай-талай кереметтер бар мұнда!..