Көшпелі халықтардың баспанасымен таныстыру
Сабақтың барысы
Бұл сабақта оқушылар киіз үй туралы мәтінмен жұмыс істеп, жаңа сөздерді меңгереді, сұрақтарға жауап береді және тәуелдік жалғауын тәжірибе жүзінде қолданады.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сөйлесім арқылы оқушыларды сабаққа бейімдеу, қысқа әңгіме жүргізу.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Айтылым: оқушылардың сөйлеу дағдысын тексеру үшін сұрақтар қою.
- Сенің үйің қай көшеде орналасқан?
- Үйің неше бөлмелі?
- Сенің үйің қандай?
III. Жаңа сабақ
1) Кіріспе: киіз үймен таныстыру
Киіз үй — мал баққан көшпелі халықтардың қысы-жазы тұруына өте қолайлы әрі төзімді баспана. Ол тез тігіліп, тез жиналады: қыста жылы, жазда салқын болады.
Көлеміне және сыртқы пішініне қарай әртүрлі болып келеді. Киіз үйдің негізгі қаңқасы киіз үйдің сүйегі деп аталады. Оның бөліктері: кереге, уық, шаңырақ, есік. Есікті сықырлауық деп те атайды.
Сүйектері жіңішке қайыңнан немесе теректен жасалады.
Негізгі ұғымдар
2) Сөздік жұмысы (тыңдалым, айтылым, жазылым)
Жаңа сөздердің дұрыс айтылуын тыңдау, қайталап айту және сөздік дәптерге жазу. Жаңа сөздермен сөз тіркестері мен сөйлемдер құрастыру.
Жаңа сөздер
- киіз үй
- юрта
- көшпелі
- кочевой
- баспана
- жилье
- қолайлы
- удобный
- шымылдық
- ширма
- бұйымдар
- предмет
- әсем безендіреді
- красиво украшают
- тез тігіліп, тез жиналады
- быстро устанавливается, быстро разбирается
3) Мәтінмен жұмыс (оқылым, айтылым)
Мәтін
Киіз үй — көшпелі халықтардың баспанасы. Ол өте қолайлы. Киіз үй тез тігіліп, тез жиналады. Қыста жылы, жазда салқын болады. Қазақ халқы киіз үйді әсем безендірген. Киіз үйдің ішінде ағаш төсек, шымылдық, сандық және басқа да бұйымдар болады.
Тапсырма
- Мәтінді мәнерлеп оқу.
- Мәтінді қазақ тілінде мазмұндау (қажет болса аударма жасау).
Сұрақтар
- Киіз үй кімдердің баспанасы?
- Киіз үй қандай?
- Қазақ халқы киіз үйді қалай безендіреді?
- Киіз үйде нелер болады?
4) Сергіту сәті
Орнымыздан тұрайық,
Қолды белге қояйық,
Бір отырып, бір тұрып,
Сәл демалып алайық.
5) Тапсырмаларды орындау (сөйлесім)
Диалог
— Сен жазда қайда бардың?
— Мен жазда ауылға бардым.
— Ауылда кімдер тұрады?
— Ауылда саған не ұнады?
— Ауылда маған киіз үй ұнады. Жазда атам мен әжем киіз үйде тұрады. Киіз үй жазда салқын болады.
Көрнекілікпен жұмыс
Мұғалім мұражайдың суретін көрсетіп, оқушыларды сол сурет негізінде әңгіме құрастыруға бағыттайды.
- Не көріп тұрсың?
- Бұл қай жерде орналасқан болуы мүмкін?
- Ол жерде қандай ұлттық бұйымдар бар?
6) Дәптермен жұмыс (жазылым, оқылым, айтылым)
а) Көшіріп жазу және тыныс белгілері
Жаттығудағы сөйлемдерді көшіріп жазу. Сөйлемдердегі тыныс белгілерінің қойылу себептерін түсіндіру.
ә) Дұрыс оқылым және мазмұндау
Дыбыстауды қадағалай отырып, сөйлемдерді оқыту және мазмұнын айтқызу.
Мәтін үлгісі
Кеше біз мұғаліммен бірге жайлауға бардық. Айнала жап-жасыл. Ортада киіз үй тұр. Біз киіз үйге кірдік. Іші өте әдемі әрі салқын.
б) «Киіз үй» сөзін тәуелдеу
| Жақ | Тәуелденуі |
|---|---|
| I | менің киіз үйім |
| II | сенің киіз үйің |
| II (сыпайы) | сіздің киіз үйіңіз |
| III | оның киіз үйі |
IV. Бекіту кезеңі
«Киіз үй» және «баспана» сөздерін қолданып, сөйлем құрастыру.
Үлгі: Киіз үй — көшпелі халықтардың баспанасы.
Үлгі: Жазда киіз үй салқын әрі жайлы баспана болады.
V. Қорытындылау және бағалау
Сабақ соңында сұрақтар арқылы негізгі ойды жинақтау, оқушылардың жауаптарын бағалау.
- Киіз үй кімдердің баспанасы?
- Киіз үй қандай?
- Киіз үйде нелер болады?
VI. Үй тапсырмасы
Айтылым
Киіз үй туралы әңгімелеу.
Шығармашылық жұмыс
Киіз үйдің суретін салу.