Әкемнің шешесі
Сабақ барысы
Бұл сабақта балалар өз тегіне құрметпен қарауды, туыстық байланыстардың мәнін түсінуді және дәстүрлі ұғымдар арқылы адамгершілік құндылықтарын тереңірек пайымдауды үйренеді.
1) Ұйымдастыру кезеңі және «Тыныштық сәті»
«Нұрға бөлену» жаттығуы арқылы оқушылар зейінін жинақтайды:
- Ыңғайланып отыру;
- Қолды тізеге немесе үстел үстіне қою;
- Аяқты айқастырмау.
Ә. Тәжібаев
Атамыз – біздің панамыз,
Атамыз – біздің данамыз,
Атадан ақыл аламыз,
Атадай адам боламыз.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Алдыңғы тапсырма бойынша оқушылардың дайындық деңгейі, түсінген тұстары және сұрақтары талқыланады.
3) Дәйексөз және мағынасына үңілу
«Өзіңді танығың келсе, тегіңді біл»
Адамның жақсы қасиеттерінің бірі — өз отбасын құрметтеу. Отбасы мүшелері бір-бірін сыйлап, қамқорлық жасайды. Қазақ халқында жеті атаға дейін тегін білу өнегелі дәстүрге айналған: әр әке баласына тегін таныстырады, ал бала әке болғанда осы дәстүрді өз ұрпағына жалғастырады.
Сондықтан да «Жеті атасын білмеген — жетесіз» деген мақал бүгінге дейін мәнін жоғалтқан жоқ.
Жеті ата тізбегі
- Ата
- Әке
- Бала
- Немере
- Шөбере
- Шөпшек
- Немене
Талқылау форматы
- Дәйексөздің мағынасын түсіндіру.
- Хормен қайталау.
- Ұлдар және қыздар болып бөлек айту.
4) Әңгімелесу және мәтінмен жұмыс
Е. Өтетілеуовтың «Текті білу тегін емес» өлеңі оқылып, мазмұны талданады.
Е. Өтетілеуов
Текті білу тегін емес,
Бабамнан басталар.
Өз жұртым мыналар:
Ең жақын адамдар —
Әкем мен Анам бар.
Әкемнің әкесі —
Ақ басты Атам бар.
Әкемнің шешесі —
Ақ шашты Әжем бар.
Әкеге мен — бала,
Атаға — немере.
Немеренің баласы
Болады шөбере.
Шөберенің баласы
Шөпшек деп аталар.
Шөпшектің баласы
Немене саналар.
Осы ұрпақ жалғасы
Жеті ата бола алар.
Сұрақ
Жеті ата дегенді қалай түсінесіңдер?
5) Мұғалім сыйы: сұрақ-жауап және ұлттық ұғымдар
Жеті қазына
- Ер жігіт
- Мылтық
- Әйел (ана)
- Қыран бүркіт
- Ақыл-білім
- Ит
- Жүйрік ат
Мақал-мәтелдер
- Ағайын — туыс.
- Алты аға бірігіп әке болмас, алты жеңге бірігіп ана болмас.
- Аға — бордан, іні — зордан.
- Ағайын ала болса, ауыздағысынан айырылады.
- Ағасы ақылдының ауылы азбайды, жеңгесі шебердің тоны тозбайды.
- Ағайын бір өліде, бір тіріде керек.
6) Шығармашылық жұмыс: топтық тапсырмалар
1-топ
«Атаның ғана баласы болма, адамның баласы бол»
2-топ
«Балаларымыз қуаныш әкелсін»
3-топ
«Қыздарымыз есті болсын, ұлдарымыз сесті болсын»
Ата-бабамыз қыздарын ақылды, ұлдарын батыр да ер етіп өсіруді мақсат еткен. Ұрпақ әдепті, ізетті болып, әр істі ақылға салып шешсе — өмірде бақытты болады деп сенген. Баланың бақыты — ата-ананың да, тұтас әулеттің де бақыты.
«Атаның ғана ұлы болма, адамның ұлы бол» деген ой — адамның ең түпкі тегі адам екенін ұмытпауға шақырады. Ал «Өзіңді танығың келсе, тегіңді біл» деген сөз — өзіңе жақсылық тілеген ата-бабаңды қастерле, кім екенін таны, сонда ертең сенің ұрпағың да сені құрметтейді деген мағына береді.
Қосымша бағыт
Жеті қазына туралы түсінік бекітіліп, мақал-мәтелдер топпен айтылып, талқыланады.
7) Топпен ән айту
«Қазақы дастарқан»
Ей, халайық, халайық,
Бар өнерге салайық.
Ас ұсынып, бас тартқан —
Жайылып тұр дастарқан.
Дастарқан-ау, дастарқан,
Берекелі дастарқан,
Мерекелі дастарқан,
Ей-ей-ей!
Жақсы келсе — құт болар,
Жаман келсе — жұт болар.
Жолаушымыз біз деген,
Асыл мұрат іздеген.
Дастарқан-ау, дастарқан,
Берекелі дастарқан,
Мерекелі дастарқан.
8) Үй тапсырмасы
Жеті атаға жататындар
- Ата
- Әке
- Бала
- Немере
- Шөбере
- Шөпшек
- Немене
Тізбек
Атадан — әке, әкеден — бала, баладан — немере, немереден — шөбере, шөбереден — шөпшек, шөпшектен — немене.
Ойлануға сұрақтар
- Неліктен текті білу қажет?
- Үлкендер сендерден ата тектерің туралы сұрап, өз тектерін айтып берген кездері болды ма?
- Жазып келу, жаттау.
9) Соңғы тыныштық сәті
Жай әуен қосылып, оқушылар көзін жұмып, бүгінгі сабақты ой елегінен өткізеді: сабақтан алған әсерін, маңызды ойларын еске түсіріп, қорытынды жасайды.
Қорытынды сұрақ
Сабақ ұнады ма? Бүгін өзің үшін қандай тұжырым жасадың?