Қазақша рефераттар

Голъджи комплексі - ретті орналаскан қуыстардан, түтікшелер мен көпіршіктерден тұратын жүйе

Сабақ тақырыбы: жасуша және оның құрылысы

Адам, негізінен, дене пішіні, мүшелерінің орналасуы және олардың қызметі бойынша ұқсас. Адам денесі көпжасушалы организмдер сияқты жасушалық құрылыстан тұрады: оны құрылысы мен қызметі әртүрлі миллиардтаған жасушалар құрайды. Бізді әртүрлі «кірпіштен» — жасушалардан — қаланған ғимаратқа теңеуге болады.

Жасушаның негізгі қасиеттері

  • тітіркенуге белсенді жауап береді
  • зат алмасуға қатысады
  • өседі және көбейеді
  • регенерацияға (қайта қалпына келуге) қабілетті
  • тұқым қуалайтын ақпаратты келесі ұрпаққа жеткізеді

Жасушаның пішіні мен мөлшері

Организмдегі жасушалар пішіні бойынша әртүрлі болады: жалпақ, дөңгелек, ұршық тәрізді, кейбіреулерінде өсінділер кездеседі. Жасушаның пішіні оның организмдегі орны мен атқаратын қызметіне тікелей байланысты.

Мөлшері де әртүрлі: бірнеше микрометрден (мысалы, ұсақ лейкоцит) 200 микрометрге дейін (жұмыртқа жасушасы) жетуі мүмкін.

Ортақ құрылым

Әртүрлілігіне қарамастан, көптеген жасушалардың жалпы жоспары ұқсас.

3 негізгі бөлік

Жасуша мембранасы, цитоплазма және ядро.

Қызметке тәуелділік

Пішін мен құрылыстың өзгеруі — қызметке бейімделудің көрінісі.

Ядро, хромосомалар және гендер

Ядро жасушада нәруыз (ақуыз) түзілуін реттейді. Ядродағы ДНҚ молекулаларында тұқым қуалайтын ақпарат сақталады және ол хромосомалардың негізгі бөлігін құрайды.

Хромосома саны

Сомалық жасушалар

46

Әрбір дене жасушасының ядросында.

Жыныс жасушалары

23

Гаметалардың ядросында.

Ядроның құрылысы

  • Сыртын ядро мембранасы қоршайды.
  • Ішінде ядро шырыны болады.
  • Бір немесе бірнеше ядрошық кездеседі; онда рибосомалар түзіледі.
  • Рибосомалар жасушада нәруыз синтездейді.

Ядроның пішіні

Ядро пішіні жасуша түріне ғана емес, оның функционалдық жай-күйіне де байланысты өзгеруі мүмкін: сопақша, дөңгелек, таяқша тәрізді, кейде сегменттелген болады.

Цитоплазма және органоидтер

Ядро цитоплазмада орналасады. Цитоплазма гиалоплазмадан (мөлдір матрикс), органоидтер мен қосындылардан тұрады. Органоидтер — жасушаның тұрақты құрылымдары және оның негізгі қызметтерін қамтамасыз етеді.

Эндоплазмалық тор (ЭПТ)

Цистерналар, қуыстар, өзектер және ұсақ көпіршіктер жүйесі. Жасушаішілік заттардың тасымалына қатысады.

Түйіршікті ЭПТ

Мембранасында рибосомалар болады; нәруыздар синтезі жүреді.

Тегіс ЭПТ

Рибосомалар болмайды; майлар мен көмірсулар (гликоген) синтезделеді.

Лизосомалар

Ферменттері бар, бір мембраналы, шар тәрізді құрылымдар. Жасуша үшін маңызын жойған заттарды бұзып, ыдыратады.

Лизосомалар әсіресе фагоцитозға қатысатын жасушаларда көп кездеседі.

Гольджи кешені

Ретті орналасқан қуыстар, түтікшелер мен көпіршіктер жүйесі. Бұл органоид 1898 жылы италиялық ғалым К. Гольджи тарапынан сипатталған.

Жасушаішілік өнімдерді өңдеу мен тасымалдауға қатысатын маңызды құрылым ретінде қарастырылады.

Сабақтың құрылымы

I. Ұйымдастыру бөлімі

  1. 1. Сәлемдесу
  2. 2. Оқушыларды түгендеу
  3. 3. Психологиялық ахуал қалыптастыру
  4. 4. Сабаққа дайындығын тексеру

II. Үй тапсырмасын сұрау

  • Ішкі мүшелердің топографиясы
  • Адам анатомиясы дегеніміз не?
  • Адам физиологиясы

III–VI. Негізгі кезеңдер

  • III. Жаңа сабақты түсіндіру
  • IV. Бекіту (органоидтердің құрылысы мен қызметін салыстыру)
  • V. Үйге тапсырма беру (оқу, тапсырмалар мен сұрақтар)
  • VI. Бағалау

Бекітуге ұсыныс

«Органоид — құрылысы — атқаратын қызметі» форматында кесте құрып, ЭПТ, лизосома және Гольджи кешенін салыстырыңыз.