Білім сапасы - мұғалімдер қызметінің сапасы
Қоғам. Білім. Тәрбие.
Болашақтың іргетасы – бүгінгі мұғалімнің қолында
«Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер – бүгінгі мектеп оқушыларын мұғалімдер қалай тәрбиелесе, Қазақстан сол деңгейде болады», – деген еді Н. Назарбаев. Бұл ойдың өзегінде қарапайым мектеп мұғаліміне артылған орасан сенім мен үлкен жауапкершілік жатыр: жас ұрпақтың дүниетанымын кеңейтіп, асқақ арманға жетелер күш те, бағыт та – ұстаз еңбегі.
Ұстаз туралы сөз
«Кез келген маман иесінің құзырлығына баға берерде: “Мұғалімі кім болған?” – деп жатамыз». Бұл – ұстаздың адам тағдырындағы орнын мойындататын өмірлік өлшем.
«Ұстазы жақсының ұстамы жақсы» деген халық даналығы да мұғалім еңбегінің тәрбиелік қуатын дәл танытады: кешегі бөбектен саналы, жауапты азамат қалыптастырудан абыройлы іс кемде-кем.
С. Мұқановтың өлең жолдары ұстаздың қадірін айқындай түседі:
«Мұғалім! Бұл адамның ардақты аты,
Білімділік бір билікке шығар саты.
Ең алғаш басталады сол адамнан,
Сүйеді сондықтан да жақын, жат».
Мұғалім тұлғасы: мәдениет, парасат, азаматтық биік
Әр адамның алғашқы ұстазының бейнесі көз алдында, жүрегінде сақталады. Сондықтан бүгінгі өркениетке ұмтылған ел үшін мұғалімнің жеке бас мәдениеті, адамдық келбеті, парасаттылығы мен азаматтық биіктігі – шешуші мәнге ие.
Адамгершілік өлшемі
Мұғалімнің адамгершілік бет-бейнесі – оның мәртебесін анықтайтын басты өлшемдердің бірі. «Жақсы мұғалім – алдымен жақсы адам» дейтініміз сондықтан.
Әділет пен мейірім
Ар-ұяты таза, байсалды, төзімді, кешірімді, әділетті ұстаз әрқашан айрықша көрінеді. Әсемдікті бағалай білетін ұстаздың алдынан өткен ұрпақтың қиянатқа бармауы да заңды.
Кәсіби құзырет: «Нені?» ғана емес, «Қалай?»
Мұғалімдік мамандықты биікке көтеретін екінші күш – кәсіби құзырет. Білім сапасы – мұғалім еңбегінің сапасы. Мемлекеттік стандарт пен бағдарлама оқушыға нені үйрету керегін айқындайды, ал қалай оқыту – мұғалім шеберлігінің өрісі.
Ж. Аймауытовтың ұстанымы
ХХ ғасырдың белгілі ағартушысы Ж. Аймауытов: «Қазіргі қазақ мектебіне қажеттісі – тек білім беруші мұғалім ғана емес, баланы өмір сүруге үйретуші ұстаз!» – деген. Бүгін бұл тұжырым бұрынғыдан да өзекті.
- Оқушыны білім мен ақпарат кеңістігіне еркін шығара білу;
- Қатаң бәсеке жағдайында еңбек етуге даярлау;
- Өз пәнімен шектелмей, тұтас дүниетаным қалыптастыру.
Шығармашылық және жаңашылдық: сабақ – «үнемі жаңаны табатын өмір»
Ж. Аймауытовтың «Сабақ беру – үйреншікті жай шеберлік емес, ол үнемі жаңаны табатын өмір» деген сөзі қазіргі мұғалім бейнесін айқындай түседі. Әр оқушының бойындағы шығармашылық бастауын ашу, жаңалыққа ұмтылысын қолдау арқылы қоғамның басты миссиясы – адамды жаңа сапаға көтеру – шынайы жүзеге асады.
Өзін-өзі өзгерту
Кәсіби шығармашылыққа апарар жол – сергек көзқарас, ішкі белсенділік және өз тәжірибесін қайта құра білу.
Жаңа технология
Оқытудың жаңа технологияларын меңгеріп, күнделікті тәжірибеде қолдану – жаңашылдықты жүйеге айналдырады.
Ескі мен жаңаның байланысы
Жаңа білім «жоқтан» пайда болмайды: ол өткен біліммен сабақтас. Осы сабақтастық дұрыс құрылғанда, әрі оқушы, әрі мұғалім дамиды.
Психологиялық сауат: баланы түсіну – дамытудың шарты
Мұғалім мамандығы – адамтану. Баланың күрделі де қызықты рухани әлеміне үңілу, оны түсіну – дамыта оқытудың тірегі. Балаға түсіністікпен қарау дегеніміз – оның позициясында болу, сезімін бағалау, әрекетін маңызды деп қабылдау.
Қолдауды күшейтетін бағыттар
Мектеп психологының рөлі
Соңғы жылдары психолог пен әлеуметтік педагог қызметінің жандана түсуі көптеген мәселенің шешімін жеңілдетеді.
Мұғалімнің өз оқуы
Әр педагог пен әр деңгейдегі басшы психология теориясына қайта үңіліп, адамтануға қатысты жаңа еңбектерді үздіксіз оқып-үйренуі қажет.
Зерттеушілік мәдениет: мұғалім – өзгерістің негізгі кейіпкері
Білім берудегі инновациялық үдерістер күрделенген сайын мұғалімнің зерттеушілік мәдениетін қалыптастыру өзекті бола түседі. Педагогикалық үдерістің субъектісі ретінде мұғалім – мектептегі өзгерістердің басты тұлғасы. Бұл тұрақты ізденісті, ғылым жетістігін тәжірибеде тиімді қолдануды талап етеді.
Ғылымға жақын болу нені білдіреді?
- Педагогикалық-психологиялық және әдістемелік әдебиетті жүйелі талдау;
- Өз тәжірибесін жаңа теориялар негізінде қайта қарау және толықтыру;
- «Ғылыммен айналысу» ұғымын міндетті түрде диссертациямен шектемей, кәсіби білімді тереңдету ретінде түсіну.
12 жылдық білім: таңдау мүмкіндігі мен құзыретті тұлға
12 жылдық білім беру жүйесіне көшу – қоғамдағы елеулі өзгерістерге, ақпараттық және қарым-қатынас құралдарының қарқынды дамуына жауап болатын қадам. Жаңа мазмұн әлемдік білім кеңістігіндегі озық технологияларды қамтып, шынайы жарысқа және адал бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеуге бағытталуы тиіс.
Ерте бағдар
Орта мектептен-ақ баланың өзіндік бағытын айқындауына жағдай жасалып, 11–12 сыныпта қабілетіне қарай болашақ мамандығына бет бұруына мүмкіндік берілуі қажет.
Біртұтас мақсат
Жастарды елдің өркендеуіне еркін атсалысатын, ақылына білімі сай, құзыретті тұлға етіп өсіру – жүйенің түпкі мұраты.
Парадигма ауысуы
Бүгінгі күннің негізгі міндеті – білім беру парадигмасын дамыту: «жалпыға бірдей білім беру» моделінен әр адамның қабілеті мен сұранысына қарай «таңдау бойынша білім беру» моделіне көшу. Мұның түп тамыры Қазақстан жариялаған білім беру басымдықтарымен сабақтас.
Тәрбие мен білімнің біртұтастығы: мектеп–қоғам–отбасы
Білім берудің қай түрі болмасын – тәрбие. Дегенмен бүгінгі күні білім мен тәрбиенің біртұтастығын сақтауда әлі де нақты жолдары толық айқындалмаған тұстар бар. Осы ретте өскелең ұрпақ тәрбиесіне ықпал ететін мектеп пен қоғам байланысы ерекше назарды қажет етеді.
«Қоғам мен мектеп байланысы» нені қамтиды?
Отбасы
Балаға күнделікті тірек болатын орта, құндылық пен жауапкершілік бастауы.
Денсаулық және әлеуметтік ахуал
Оқу жетістігіне тікелей әсер ететін қауіпсіздік, қолдау, мүмкіндік деңгейі.
Адамгершілік құндылықтар
Бала өз өмірінде басшылыққа алатын мінез-құлық бағдаршамы.
12 жылдық мектеп қабырғасындағы тәрбие мәселесін дұрыс жолға қоямыз десек, мектеп өміріне қоғам ықпалының артуына ұмтылуымыз қажет. Қарқынды дамып келе жатқан қоғамға адамның өмір сүру ортасын тұтас қамтитын, іс-әрекетін үйлестіретін, әлемдік және тарихи тәжірибеге сүйенген біртұтас жүйе керек.
Жаңа тұрпатты педагог: модель құра алатын кәсіби тұлға
Мұғалім кәсібінің мән-мағынасы өзгерген уақытта жаңа тұрпатты педагог оқу мен тәрбиенің біртұтастығын сақтай отырып, оқыту моделін жобалай білуі шарт. Оның шығармашылық әрекеті – зерттеушілік қызметтен, жеке ізденістен, оқушы және ата-анамен тығыз байланыстан құралады.
А. Байтұрсыновтың сөзі
«Жақсы мұғалім мектепке жан кіргізеді». Бұл үшін әр педагог әр баланың ойынан шығып, қажеттілігін қанағаттандыра білуге дайын болуы тиіс.
Негізгі қағида
Әр баланың жеке және жас ерекшелігін ескеру
Дайын үлгіге тәуелділік
Егер мұғалім әдістемелік кеңесті тек тыңдап, дайын жоспарға ғана сүйенсе, жаңашыл шешімге келу қиындайды.
Проблемаға жақындау
Ал мәселені өз көзімен көріп, тәжірибеде байқап, санасында саралай білсе, үйреншікті шеңберден шығу мен шешім қабылдау табиғи үдеріс болады.
«Біз біреудің ақылымен ақылды болмаймыз» деген ойды жалғап айтсақ, мұғалімнің ішкі әлемін жаңа деңгейге көтеретін нәрсе – ойландыруға үйрету, ізденіске жетелеу, шығармашылыққа дағдыландыру.
Қорытынды: білім мен тәрбие жолындағы жауапкершілік
Білім мен тәрбие жолы – ұзақ жол. Мұғалім қателігінің қоғамдық салмағы ауыр, ал нәтижелі еңбегі бүкіл ұлттың, Отанның, өркениеттің тағдырына ықпал етеді. ХХІ ғасыр – бәсеке ғасыры. Ендеше кемел азамат тәрбиелеуге біліміміз бен білігімізді, қажыр-қайратымызды жұмсап, «Ұстаз» деген атқа лайықты қызмет ете берейік.