Теориялық аспектілерге тоқталу және стресстен арылудың жаттығуларын ұсыну
Стрессті қалай жеңуге болады?
Бұл баяндамада стресстің теориялық аспектілеріне қысқаша тоқталып, оны жеңілдетуге көмектесетін пайдалы әдеттер мен жаттығулар ұсынылады. Әдебиеттерде стресс туындауының себептері ретінде күнәні сезіну, құндылықтарды жоғалту, оқудан суыну және басқа да жағдайлар жиі аталады. Көп адам үшін мектеп пен оқу үдерісі де стресс факторына айналуы мүмкін.
Негізгі ой
Стресстен шығудың маңызды бағыты — өмір салтыңызды және өзіңізді біртіндеп өзгерту: денсаулыққа қамқорлық жасау, ойлау тәсілін түзету, қолдаушы орта құру.
Уолтер Расселдің ойына сүйенсек, адам жек көретін ісімен айналысқанда ағзада жағымсыз эмоциялардан «уытты» әсер күшейіп, нәтижесінде қажу, шаршау, жалығу немесе сырқаттану байқалуы мүмкін.
Сондықтан істі ықыласпен атқаруға тырысу, ал мүмкіндік болса, өзіңізге қуат беретін істерге көбірек орын ашу маңызды. Оқуға деген қызығушылық пен махаббат та дене және рухани күш беріп, қажу мен жалығуды азайтады.
Стресстің негізгі белгілері
Өзіңіздің дене және психикалық саулығыңызға назар аудару — алдын алудың алғашқы қадамы. Белгілер ерте байқалса, көмектесу оңайырақ болады.
Физиологиялық белгілер
- Ұйқының бұзылуы, ұйықтай алмау
- Бас ауруы, жүрек дүрсілдеуі
- Арқа, асқазан, жүрек ауыруы
- Ас қорытудың бұзылуы, түйілу (спазм)
Психологиялық белгілер
- Ұмытшақтық, есте сақтау қиындауы
- Қобалжу, шамадан тыс уайым
- Себепсіз қорқыныштар
- Ашуланшақтық, көңіл күйдің тұрақсыздығы
Бұл белгілер уақыт өте келе өзіне деген сенімділіктің төмендеуіне, түрлі сырқаттардың және психикалық шаршаудың артуына әкелуі мүмкін. Сол себепті алдын алу мен дер кезінде қолдау өте маңызды.
Стресстің алдын алу: күнделікті 4 қадам
1) Витаминдерге назар аудару
Стресс кезінде ағзадағы витаминдер қоры, әсіресе В тобы, тез таусылуы мүмкін. Дәрігерлер кейде күнделікті витамин қабылдауға кеңес береді, бірақ мөлшерден асыруға болмайды — бәрі орнымен болғаны жөн.
2) Қозғалыс пен белсенділік
Дене жаттығулары өте пайдалы: спорт залында жаттығу жасау, би билеу, ән айту, қалада серуендеу, бассейнге немесе моншаға бару — бәрі де жүйкені босаңсытып, энергияны қалпына келтіреді.
3) Психикалық және дене релаксациясы
Босаңсытатын музыка тыңдаңыз, түнгі аспанға немесе бұлттарға қарап, тыныш қиялдаңыз. Қысқа үзілістердің өзі жүйке жүйесіне дем береді.
4) Қолдау көрсететін орта
Үйлесімді өмір үшін жанұя мен достардың қолдауы қажет. Психологиялық тренингтерге қатысыңыз, жанұялық шаралардан қалмаңыз, жаңа адамдармен танысыңыз. Ата-анаңызға, ата-әжеңізге, бауырларыңызға көңіл бөліңіз: олар сіздің мейіріміңізді, қамқорлығыңызды қажет етеді.
«Стрестен арылып, айналамызға мейірімділік сыйлайық» тренингі
Төмендегі бөлімдер — қарым-қатынасты жақсартуға, өзін тануға және босаңсуға бағытталған тәжірибелік жаттығулар топтамасы.
1-бөлім: «Мен және менің есімім»
Біз бір-біріміздің есімімізді білеміз, бірақ олардың мән-мағынасына әрдайым терең үңіле бермейміз. Алдарыңыздағы параққа өз есіміңізді бейнелейтін сурет салып, оның сіз үшін қандай мағына беретінін айтып беріңіз.
2-бөлім: «Сен маған ұнайсың»
Қағазға есіміңізді жазыңыз. Келесі оқушы сіздің қандай қасиетіңіз немесе іс-әрекетіңіз ұнайтыны туралы қысқа пікір қалдырады.
3-бөлім: «Бой жазу — Джунглидегі жаңбыр»
Мақсаты: иық, мойын, омыртқа аймақтарындағы бұлшықет жиырылуын азайту, босаңсу, шаршауды басу.
Нұсқау
- 1 Тар шеңбер құрыңыз. Өздеріңізді джунглидің ну орманындамыз деп елестетіңіз.
- 2 Басында ауа райы керемет. Күн көтерілген сайын ыстық күшейіп, ауа қапырық болады.
- 3 Жеңіл самал соғады: алдыңыздағы адамның арқасына қолыңызбен жай қимылдар жасаңыз.
- 4 Жел күшейеді: арқасына сәл батырыңқырайтын қимылдар жасаңыз.
- 5 Құйын басталады: күшті айналмалы қозғалыстар жасаңыз.
- 6 Жай жаңбыр сіркірейді: көршіңіздің арқасын саусақтарыңызбен жеңіл түртіңіз.
- 7 Нөсер жауын: алақаныңызбен жоғары-төмен сипай қозғалыс жасаңыз.
- 8 Бұршақ аралас жауын: барлық саусақтарыңызбен жиірек түртіңіз.
- 9 Қайтадан нөсер → жай жаңбыр → күн ашылады. Енді 180° бұрылып, жаттығуды қайталаңыз.
Талқылау сұрақтары
- Жаттығу ұнады ма?
- Қандай сезімде болдыңыз?
4-бөлім: «Құнды қасиетті бағалау»
Алдыңыздағы оқушыға: «Мен қандаймын?» деген сұрақ қойыңыз. Келесі оқушы сіздің жақсы қасиеттеріңізді атап береді.
5-бөлім: «Сіз білесіз бе?»
Жүрекшенің ішіндегі құнды қасиеттерге қарап, сол қасиеттер қай ұстазыңыздың бойынан байқалатынын айтыңыз.
6-бөлім: «Қара күйе көбелегін аулау»
Бұл жаттығуда адамгершілікке жат қасиеттерден арылуды бейнелейміз: әрқайсымыз оларды «қара күйе көбелегі» секілді бойымыздан шығарамыз.
«Ұшып жүрген» қасиеттер
- Өтірік айту — ауада
- Мақтаншақтық — көршіңіздің иығында
- Қатыгездік — бауырларыңызда
- Ашу-ыза — ауызда
Жоюға бағытталған қадамдар
- Жалқаулық — желкеде
- Дау-жанжал — баста
- Өсек — құлақта
- Қиянатшылдық — алақанда
- Еріншектік — тізеде
Талқылау
Қандай сезімде болдыңыз?
Қорытынды
Қымбатты оқушылар, сыйласымды қарым-қатынасымыз берік болсын, ал жолдастарыңызға деген мейірімдеріңіз күннің шуағындай төгілсін. Мейірімділік пен қолдау — стресске қарсы ең күшті қорғандардың бірі.