Адамға ақыл білім беретін кім
Бұл ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті балаларға өз құқықтарын таныстырып, оларды құрметтеуге және қорғауға үйретеді. Сабақ ойын, өлең, сұрақ-жауап және рөлдік тапсырмалар арқылы өтеді — сөйтіп әр бала өз ойын еркін айтып, қорытынды жасауға дағдыланады.
Кіріспе және шаттық шеңбері
Тәрбиеші балалармен жылы амандасып, көңіл күйді сұрайды да, бәрін шаттық шеңберіне шақырады. Балалар қонақтарға арналған өлең жолдарын айтып, ізгі тілек білдіреді.
Анель
«Бұлақ балабақшамызға қош келдіңіз ағайын…»
Ақниет
«Біздің топта ұл-қыздар тату-тәтті ойнаймыз…»
Медет
«Қайырлы күн, достарым… мейірімді тілекпен бөлісейік бақытпен…»
Нұр
«Жай ғана бұл кітап емес… ашқанда ғана көрерсің, мазмұнын сонда білерсің…»
Негізгі ой: адам және бала құқықтары
Тәрбиеші балаларға адамзаттың ертеден-ақ «адам не істей алады, не істей алмайды?» деген сұрақтарға жауап іздегенін түсіндіреді. Келісім мен бейбіт өмір сүру үшін «Адам құқықтарының жалпы декларациясы» пайда болғанын айтады. Ал балаларға қамқорлық ретінде, бақытты өмір сүруге көмектесетін «Бала құқықтары туралы Конвенция» жазылғанын атап өтеді.
Бүгінгі сабақта балалар дәл осы Конвенцияда көрсетілген негізгі құқықтармен танысып, оларды күнделікті өмірмен байланыстырады.
«Заң консультациясы»: хаттар мен жауаптар
Сабақтың келесі бөлімі «заң консультациясы» түрінде өтеді: балаларға бірнеше конвертпен хат келеді. Әр конвертте сурет немесе белгі бар — ол белгілі бір құқықты білдіреді. «Консультанттар» хатты ашып, құқықты атап, сұрақтарға жауап береді.
1-конверт: Есім алу құқығы
РахымжанБала дүниеге келген сәттен бастап есім алу құқығына ие. Бұл құқықты растайтын негізгі құжат — туу туралы куәлік. Балалар өз есімдерінің мағынасын айтып, бір-бірінің атын сыпайы әрі жылы атаудың маңызын түсінеді.
Маңызды ескерту: адамды дөрекі сөзбен атау немесе жалған ат қою — есім алу құқығын құрметтемеу.
Топ қонақтармен бірге «Жаңғырық» ойынын ойнап, бір-біріне құрметпен үн қатуды тәжірибеде көрсетеді.
2-конверт: Отбасында өмір сүру құқығы
СақыпжамалӘр бала ата-анасымен бірге өмір сүруге, олардың сүйіспеншілігі мен күтіміне құқылы. Балалар «Отбасы деген не?» деген сұраққа жауап беріп, отбасының жылуы мен тірегі туралы өлең жолдарын оқиды.
Аружан
«Шаңырағым — шырағым, топырағым — тұмарым…»
Абылай
«Өмірге осы біз жауаптымыз… ата-ананың алдында…»
Аслан
«Тату болса — ағайын жақын… қимас жақын — қарындасың…»
Карина
«Сенде бар жанұя, менде де бар жанұя… әр баланың құқығы бар жанұямен тұруға…»
Тәрбиеші балалармен бірге ой түйіндейді: сәби үлкендердің сүйіспеншілігі мен күтімінсіз өмір сүре алмайды, сондықтан отбасы — баланың қауіпсіздігі мен бақытының негізі.
3-конверт: Білім алу құқығы
ЕлданаЕлдана білімнің адамды өсіретінін айтады: ақыл мен білімді ата-ана, ұстаз және достар береді. Топ «әр баланың білім алуға құқығы бар ма?» деген сұрақты талқылап, балабақшада не үйренетіндерін еске түсіреді.
Сергіту сәті өткізіліп, балалар ой мен қозғалысты қатар үйлестіреді.
4-конверт: Еңбек және мамандық таңдау туралы түсінік
ҰланКонвенцияда еңбектің маңызы, сондай-ақ әр адамға еңбек ету және мамандық таңдауға ұмтылу туралы түсінік берілетіні айтылады. Балалар «мамандықтың бәрі жақсы» деген ойды талқылап, суреттер арқылы түрлі кәсіп иелерін таниды.
Нұр
Құрылысшы туралы өлең жолдарын айтады.
Анель
Ұстаз еңбегінің қадірін сипаттайды.
Рахат
Бағбан мамандығына қызығушылығын білдіреді.
Абылай
Аспаздың еңбегін атап өтеді.
Данат
Жүргізушінің жауапкершілігін айтады.
Сақыпжамал
Дәрігер болу арманы туралы айтады.
Ойын: «Пантомима»
Балалар әртүрлі мамандық иелерінің қимылын көрсетеді, ал қонақтар оның қай кәсіп екенін табады: акробат, суретші, өрт сөндіруші, ғарышкер, сарбаз, тігінші.
Дидактикалық ойын: «Жалғасын тап»
- Еңбек ерлікке жеткізеді, ерлік елдікке жеткізеді.
- Гүл өсірсең терлеп, мұның аты еңбек.
- Еңбегің қатты болса, тапқаның тәтті болады.
- Еңбек етсең емерсің, ерінбесең жеңерсің.
- Еңбегі аздың өнбегі аз.
- Емнің алды — еңбек.
- Жақсы жұмыс — жанға тыныс.
5-конверт: Денсаулық сақтау және емделу құқығы
ДастанДастан денсаулықтың қадірін түсіндіріп, табиғаттың «емшілерін» атайды: күн сәулесі, таза ауа, таза су, табиғи тағам, демалыс, дұрыс дене қалпы, ақыл-ой тыныштығы. Балалар «әр адам ауруханада емделуге құқылы ма?» және «денсаулықты сақтау үшін не істеу керек?» деген сұрақтарға жауап береді.
Түйін: «Әуелгі байлық — денсаулық». Денсаулықты сақтау — тек дәрігердің ғана емес, әр адамның күнделікті жауапкершілігі.
Нұрбек
«Алға өркендеп өсе бер, балапан… Денсаулық — байлық өмірде, сен бұны ұмытпа әрқашан…»
Ойын арқылы бекіту
Сабақ бойы құқық ұғымы балаларға түсінікті болуы үшін әр бөлім ойынмен бекітіледі: «Жаңғырық», «Пантомима», «Жалғасын тап», сергіту сәттері. Әр тапсырма балалардың сөйлеу мәдениетін, тыңдай білуін және ортақ шешімге келу дағдысын дамытады.
Қорытынды: «Бақыт гүлі» және ортақ уәде
Тәрбиеші балаларды еңбегі үшін мақтап, бүгінгі сабақта «бақыт гүлін» өсіргенін айтады: әр күлтесінде бала құқығы жазылған. Бұл — құқықтарды есте сақтаудың және оларды құрметтеудің көрнекі символы. Алдағы сабақтарда құқықтармен танысқан сайын гүл күлтелері көбейе береді.
Ән және қоштасу
«Болайықшы осындай» әні орындалып, тәрбиеші ақжарма тілекпен сабақты аяқтайды. Балалар хормен: «Сұңқар болып өсеміз, тұлпар болып өсеміз» деп, болашаққа сенімін білдіреді.
Қонақтармен қоштасу: «Көріскенше күн жарық болсын, дендеріңіз сау болсын!»
Қысқаша түйін
Сабақ ойын арқылы балалардың құқықтарын түсіндіруге бағытталды: есім, отбасы, білім, еңбек құндылығы, денсаулық. Ең маңыздысы — балалар құқықты жаттап қана қоймай, оны күнделікті қарым-қатынаста әдеп, қамқорлық және жауапкершілік арқылы сезініп үйренді.