Мағынаны тану - жаңа сабақты бекіту процесі

Бүгінгі таңда Қазақстанның дүниежүзілік білім кеңістігіне ену қажеттілігі күн тәртібіне шыққан шақта, білім беру мазмұнын жаңартып, әдіс-тәсілдерді инновациялық үрдістермен үйлестіру арқылы жалпы білім сапасын арттыру негізгі мақсатқа айналды. Осы орайда әрбір мұғалім озық технологияларды терең талдап, өз тәжірибесіне тиімдісін саналы түрде таңдауы тиіс.

ХХ ғасырдың басында Ж. Аймауытов: «Сабақ беру – жай үйреншікті нәрсе емес, ол – жаңадан жаңаны табатын нәрсе», – деген еді.

Жаһандану жағдайында ұстаз қандай технологияны, қандай әдіс-тәсілдерді таңдаса да – бұл оның кәсіби еркіндігі. Дегенмен бастауыш сынып мұғалімі ретінде мен үшін ең бастысы – қандай жаңашылдық қолдансам да, оқушы бойына ұлттық құндылықтарды сіңіру, мәдени мұраны ұмыттырмай сақтататын, құзыретті тұлға қалыптастыруға қызмет ететін тәсілдерді таңдауды бірінші орынға қою.

Туған тілін, жерін, салт-дәстүрін, тарихын сүйген оқушы білімге құштар, жақсылыққа бейім, жүрегі кең, ойын анық жеткізе алатын, шешен сөйлеуге талпынатын тұлға болып қалыптасады. Ал бүгінгі қоғам дәл қазір жан-жақты дамыған, рухани бай жаңа буынды тәрбиелеуді талап етіп отыр.

Мектептегі басты міндет: мәдениетті тұлға тәрбиелеу

Қазіргі ұстаздардың алдында өз халқының мәдениетін, әдебиетін, тілін, салт-дәстүрін, тарихын, өнерін сүю арқылы ғана емес, өзге халықтардың да тіліне, әдебиетіне, дәстүріне құрметпен қарайтын нағыз мәдениетті адам тәрбиелеу міндеті тұр.

Сондықтан жалпы білім беретін мектепте әр оқушының болашақ бағытын дұрыс айқындауына ықпал ететін білім беру – өзіндік сана, көзқарас, дүниетаным мен сенім қалыптастырудың өзегі. Сонымен бірге оқушының кез келген ортаға тез бейімделуі, жаңа ақпаратты жылдам түсініп қабылдауы, іскерлік дағдылары мен тұлғалық қасиеттері жүйелі түрде дамытылуы тиіс.

Жаһандану дәуіріндегі оқытудың мақсаты

Ана тілін құрметтеу, ел тарихын терең білу.
Әдет-ғұрып пен салт-дәстүрдің сан қырлылығын игеру.
Шешендік өнер арқылы сөз мәдениетін жетілдіру.
Тілді әлеуметтік қызметіне сай орынды қолдануға үйрету.
Интеллектуалдық қабілеттерін арттыру, ұлттық сана-сезімді ояту.
Азаматтық ұстаным мен рухани құндылықтарды қалыптастыру.

Әр оқушыны жеке тұлға ретінде танып, шығармашылық қабілетін дамыту – ұстаздың күнделікті кәсіби міндеті. Көркем мәтінді ұлттық құндылықтармен өзектестіре оқыту арқылы мұғалім оқушының жан-жақты қабілеттерін аша алады.

Сократтың «Ұстаздың биігі ойлана қарасаң биіктей береді, үңіле қарасаң тереңдей береді» деген ойымен үндес, бүгінгі білім кеңістігі де үздіксіз ізденіс пен жаңаруды талап етеді.

Еліміздің алдыңғы қатарлы отыз мемлекеттің қатарына қосылуға бағытталған саясаты қоғамның барлық саласына жаңа талап қойып отыр. Соның ішінде білім мазмұнына жаңаша қарау – ең өзекті міндеттердің бірі. Бәсекеге қабілетті, шығармашылықпен еңбек ететін, ойлау мәдениеті қалыптасқан азаматты тәрбиелеу жаңа білім жүйесінің негізгі бағдарына айналды.

Сапалы білім және оқушы белсенділігі

Сапалы білім – ел болашағын айқындайтын басты көрсеткіш. Дегенмен кез келген пән мазмұны қаншалықты құнды болғанымен, мұғалімнің шеберлігі қаншалықты жоғары болса да, егер сабақта мұғалім мен оқушының белсенділігі оянбаса, нәтиже күткендей болмайды. Оқушының тұлға ретінде қалыптасуы ең алдымен белсенді әрекет арқылы жүзеге асады.

Жаңа технологияның өзегі

Жаңа технологияның басты мақсаты – баланы оқыта отырып, оның ой еркіндігін, белсенділігін, ізденімпаздығын дамыту және өз бетінше шешім қабылдауға дағдыландыру. Бұл ұстаным Білім берудегі Кембридж тәсілдерінің теориялық негізімен де қабысады: оқушы – ізденуші әрі бір-біріне үйретуші, ал мұғалім – бағыт беруші, ұйымдастырушы.

Бұл тәсілдің ерекшелігі – оқытудың жеті модулі арқылы жүйелі іске асуында. А. Сухомлинскийдің «Сабақ – оқытушының педагогикалық мәдениетінің айнасы» деген сөзі осы тұста ерекше мәнге ие.

Сабақ құрылымындағы негізгі кезеңдер

Тәжірибе барысында әр сабақта бір немесе бірнеше модульді қатар қолдануға болатынын аңғардым. Бұл тәсіл маған да, оқушыға да тиімді болды. Әр мұғалім – өз сабағының көшбасшысы, ал көшті дұрыс бағыттау кәсіби шеберлікке тікелей байланысты.

1) Қызығушылықты ояту

Бұл кезең – жаңа сабақты түсіндіру кезіндегі үйрену процесі. Мұнда бұрынғы білім мен жаңа білім байланысады. Оқушылар бұрынғыдай тек тыңдап, көшіріп қана қоймай, белсенді әрекетке көшеді: ойлайды, оқиды, сөйлейді, талқылайды, жазады, пікірлеседі, пікірталас жүргізеді.

Білім дайын күйінде берілмейді; ол белсенді әрекет арқылы ғана игеріледі. Диалог, жұптық және топтық жұмыс осы кезеңде ерекше рөл атқарады.

Сабақта тақырып бойынша ой білдіру, пікір алмасу диалог арқылы жүзеге асады. Топтық әдісте оқушылар бір-бірімен ақылдасып, ортақ шешімді топ атынан ұсынады. Болжау әдісінде мәтіннің мазмұны қандай болуы мүмкін екенін де диалог арқылы дәлелдеуге талпынады. Бұл ретте өзіміз де сыни тұрғыдан ойлауды ұмытпауымыз қажет.

2) Мағынаны тану

Бұл кезең – жаңа сабақты бекіту үдерісі. Оқушы жаңа ақпаратпен танысып, тақырып бойынша жұмыс жасайды, тапсырмалар орындайды. Олар тек ойды жеткізумен шектелмей, шешім табу үшін топқа сұрақ қойып, өзгелерді де сұрақ арқылы талқылауға тартады.

Әр топтан бір оқушы ұжым алдында мәтін мазмұнын қысқаша баяндап, өз тобының ортақ тұжырымын таныстырады.

3) Ой толғаныс

Бұл – сабақты қорытындылау кезеңі. Оқушы не үйренгенін саралап, оны қай жағдайда және қалай қолдануға болатынын ой елегінен өткізеді. Мысалы, осы кезеңде балалар эссе жазып, өз ойларын қағазға түсіреді, түйінін нақтылайды.

Нәтижелері

Ой-пікірін ашық әрі еркін айту дағдысы қалыптасады.
Сабақ барысында қателікті түзету мәдениеті және жақсы қасиеттерді үлгі ету күшейеді.
Оқушы өз әрекетін талдауға, талап-өтінішін, тілегін жеткізуге үйренеді.
Білім ұзақ уақыт есте сақталып, тәжірибеге ауыса бастайды.

Мұғалімнің өзгеруі – жаңарудың бастауы

Оқу-тәрбие үдерісінде ұжымдық оқытуды дұрыс ұйымдастыру маңызды: оқушылар бір-бірінен үлгілі мінез бен әрекетті үйренеді. Мұғалім бала бойындағы туа біткен қасиеттерді дер кезінде байқап, ерекшелігіне сай баға беріп, өз бетінше дамуына жағдай жасауы тиіс.

Бұл үшін ұстаздың өзі де өзгеруі қажет: дәстүрлі оқытудың жаттанды сүрлеуінен арылып, жаңа мазмұнға бет бұруды әр мұғалім ең алдымен өзінен бастағаны жөн. Мұғалім шәкіртке білім, білік, дағды берумен қатар, ақыл-ойы мен қабілетінің дамуына жүйелі көңіл бөліп, оқи алуға үйретуі керек.

Оқытуға кіріспес бұрын оқушылардың ерекшелігін зерттеп, білім деңгейін анықтау да маңызды. Мұғалім әр баланың деңгейін саралаған соң, оның алға жылжуына ықпал етуге міндетті.

Ақпараттық технологияның білімдегі орны

Қазіргі заманда жастарға ақпараттық технологиялармен байланысты әлемдік стандартқа сай жаңа білім беру қажеттігі арта түсуде. Мектептердің түрлі ақпараттық технологиялармен жабдықталуы да осы сұраныстан туындайды. Ақпараттық технологиялар оқушыны үлкен ақпараттық кеңістікке жетелеп, ой-өрісін кеңейтеді және білім деңгейін көтеруге елеулі үлес қосады.

Сонымен бірге сабақ барысында оқушылардың жас ерекшелігін ескеру – нәтижеге бастайтын шарт. Тапсырма мен сұрақтар оқушының меңгере алуына, дұрыс жауапты өз бетімен іздеуіне лайық құрылса, сабақ күтілетін нәтижеге жетеді.

Оқытуды жаңартудағы негізгі қағидалар

1 Мұғалім оқыту кезінде билік жүргізу тәсілінен арылуы тиіс.
2 Сабақтың басты тұлғасы – білім беруші мұғалім емес, білімді қызыға қабылдайтын оқушы болуы керек.
3 Балалардың оқуға деген ынтасын жүйелі түрде күшейту қажет.
4 Оқушының дербестігі мен белсенділігін дамыту маңызды.
5 Оқу мен дамытуды тиімді жүргізу үшін баланың табиғи талабын дер кезінде анықтау керек.

Осы қағидаларға сүйеніп, сабақты жаңа технологиялар арқылы ұйымдастыру оқушының өзін-өзі дамытуына, біліміндегі олқылықтарды өзі анықтауына, өз сұрағына өзі жауап іздеп, жан-жақты білім алуына мүмкіндік береді.

Бала білімін әрдайым алға қоятын ұстаз жоғары нәтижеге жету жолында талмай ізденіп, үздіксіз еңбектенеді. Елді өсіретін де, елді төмендететін де – білім. Сондықтан қолда бар мүмкіндікті тиімді пайдалану – бәріміздің ортақ жауапкершілігіміз.