Білім берудегі білім сапасының жоғарғы деңгейінен көріну зор мақсаттар мен дамудың алға жетелеуші құралдарының бірі болып табылады
Математика пәнінің мұғалімі
Имангалиева Бекзат Гилмановна
Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту — қазіргі білім берудің маңызды басымдықтарының бірі. Қазақстан білім берудің ұлттық жүйесінің барлық деңгейінде білім беру қызметтерінің қолжетімділігі бойынша әлемдік көшбасшылардың қатарына кіреді. Ал білім сапасының жоғары деңгейі — елдің өркендеуіне жетелейтін нақты мақсат пен тиімді құралдардың көрсеткіші.
Білім сапасын бағалау: ұлттық және халықаралық өлшемдер
Білім беру жүйесінің даму нәтижесі білім алушылардың білім деңгейі мен дағды сапасымен айқындалады. Бұл көрсеткіштерді тек ұлттық емтихандар ғана емес, сонымен қатар халықаралық тәуелсіз мониторингтік зерттеулер де анықтайды.
Неліктен сырттай бағалау маңызды?
Білім алушылардың білім беру жетістіктерін сырттай бағалау нәтижелерінен алынған деректер — білім беру мазмұнын жетілдірудің шынайы әрі дәлелді құралы. Мұндай ақпарат жүйелі талдауға, дұрыс шешім қабылдауға және оқу үдерісін нақты қажеттіліктерге бейімдеуге мүмкіндік береді.
TIMSS тәжірибесі және кәсіби ортада бөлісу
Жуырда Алматы қаласында өткен TIMSS халықаралық зерттеулері аясындағы «Математика бойынша жоғары көрсеткіштерге қол жеткізу жолдары» тақырыбындағы семинарға қатысып, үлкен әсер алдым. Осы тәжірибемді әріптестеріммен, сондай-ақ аудан мектептерінің директорларының оқу ісі жөніндегі орынбасарларымен өткен семинар барысында бөлістім.
Халықаралық зерттеулердің берері
- TIMSS, PISA, PIRLS нәтижелері отандық білім жүйесін халықаралық негіздерге сәйкестендіруге бағытталған.
- Мектептегі білім беруді жаңғыртуға қажетті бағдар мен салыстырмалы деректер береді.
- Әлемдік тәжірибе мен тиімді модельдер туралы бірегей ақпарат ұсынады.
Ұлттық есеп: дерекке сүйенген шешім
Қазақстандық білім алушылар халықаралық зерттеулердің бірнеше кезеңіне қатысып келеді. Қатысушы 65 мемлекетпен салыстырмалы талдау нәтижелері халықаралық есептерде көрініс табады. Сол есептерге сүйене отырып, зерттеу кезеңдеріне сәйкес елімізде ұлттық есеп дайындалып, жарияланады.
Ұлттық есеп нені қамтиды?
- Қатысушы елдердің мектеп бағдарламалары бойынша салыстырмалы талдау.
- Оқушылар жетістігін бағалаудың негізгі тәсілдері мен критерийлері.
- Зерттеу сауалнамаларының өңделген нәтижелері және контекстік факторлар.
Әдістемелік қолдау
TIMSS-2015, PISA-2015, PIRLS-2016 зерттеулеріне дайындық мақсатында халықаралық зерттеулер бойынша әдістемелік құралдар педагогикалық қауымдастыққа ұсынылды. Бұл материалдар мұғалімдерге тапсырма құрылымын, бағалау логикасын және дағдыларды дамыту бағытын түсінуге көмектеседі.
Функционалдық сауаттылық: мониторинг және шынайы кері байланыс
2012–2016 жылдарға арналған оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытудың ұлттық іс-әрекет жоспары аясында ҚР Білім және ғылым министрлігінің Ұлттық білім беру статистикасы және бағалау орталығы 2013 жылдың сәуірінде еліміздің барлық аймағында 9-сынып оқушыларының оқу жетістіктеріне тәуелсіз мониторингтік зерттеу өткізді.
Зерттеудің мақсаты
9-сынып оқушыларының жаратылыстану-математикалық дайындығын, оқу сауаттылығын және алған білімдері мен дағдыларын тәжірибеде қолдануға дайындығын анықтау.
Нәтижелер оқушылар туралы қосымша сауалнама деректерімен бірге қарастырылды. Құралдар халықаралық тәжірибеге сүйеніп әзірленіп, қазақстандық мектептерге бейімделді.
Нені түсінуге мүмкіндік берді?
Әлеуметтік-демографиялық сипаттамаларды қамтитын жауаптарды талдау арқылы 9-сынып оқушыларының өзіндік «әлеуметтік портреті» жасалды. Зерттеуді өткізудегі негізгі мақсат — кері байланыс алып, нәтижелер динамикасын тұрақты мониторингтеу.
Мұғалім кәсібилігі және көшбасшылық қолдауы
Әрбір оқушы жоғары білікті, тиісті білімі бар және дағдылары қалыптасқан мұғалімнен білім алуға құқылы. Зерттеулер көрсеткендей, өз ісіне жауапкершілікпен қарайтын кәсіби мұғалімнің жұмысы тиімді болуы үшін ол жеке немесе топпен бірге өз тәжірибесі мен құндылықтарына жүйелі рефлексия жасауы қажет.
Іске берілгендік
Ұзақ мерзімді мотивация мен кәсіби адалдық оқытудың тұрақты нәтижесіне әсер етеді.
Психологиялық тұрақтылық
Өзгеріс кезеңіндегі қиындықтарды еңсеру қабілеті — тиімді оқытудың маңызды шарты.
Құрмет мәдениеті
Мұғалім мамандығына құрмет пен қолдау кәсіби өсудің сапасын арттырады.
Командалық қолдаудың рөлі
Мұғалімнің өзгеріс кезінде туындайтын түрлі мәселелерді қалай шешетіні мектеп көшбасшылары мен әріптестерінің қолдауына да байланысты. Ынтымақтастық мәдениеті мұғалімнің кәсіби әлеуетін сақтап, дамытуға ықпал етеді.
Бағалау: оқыту мен үйренудің ажырамас бөлігі
Оқушы іс-әрекетінің жетістігін өлшейтін ақпаратты жинауға, талдауға және түсіндіруге мүмкіндік беретін бағалау — оқыту мен үйренудің құрамдас бөлігі. Алайда, дәстүрлі бағалау әдістері кей жағдайда білім беру реформаларына кедергі келтіріп, оқу үдерісіне кері әсер етуі мүмкін.
Мәселенің түбірі неде?
- Бағалау тұжырымдамалары педагогтарды даярлау мен практикада жүйелі түрде жеткілікті қалыптаспаған.
- Көптеген мұғалімдер бағалауды құрастыру және талдауға бағытталған арнайы дайындықтан өтпейді.
- Бағалау көбіне жеке тәжірибеге немесе басқа мұғалімдердің бақылауына шамадан тыс сүйенеді.
Қазіргі қажеттілік
Бүгінгі таңда мұғалімдердің бағалау туралы қалыптасқан түсініктерін қайта қарап, бағалаудың балама тәсілдерін меңгерту қажеттілігі айқын. Мұғалімдер сыныптағы тиімді бағалаудың қағидаларын, құралдарын және оны оқытуда қолданудың жолдарын нақты білуі тиіс.
Интерактивті сессияның бағыты
Ұсынылатын интерактивті сессия сыныптағы бағалаудың негізгі бағыттарын қамтып, бағалауды тиімді қолдануға арналған тәжірибелік ұсыныстар береді. Тақырыпты талдау барысында мұғалімдердің бағалау тәжірибесін жақсартуға көмектесетін мүмкіндіктер қарастырылады.
Нәтижеге бағытталған фокус
Мақсат — бағалауды тек қорытынды қою құралы ретінде емес, оқушының ілгерілеуін қолдайтын дәлелді кері байланыс және оқытуды жақсартатын басқару тетігі ретінде жүйелі қолдану.